blog background
 
Pomniki Poznania: Paweł Cieliczko
Poznań, historia, pomniki,
metka_epoznan
Pomniki Poznańskiego Czerwca
ok
84
not ok
0
liczba odsłon: 2062

Poznański Czerwiec 1956 roku uchodzi za pierwszy spośród tzw. „polskich miesięcy”. W rzeczywistości były to zaledwie trzy dni, które wstrząsnęły nie tylko Polską, ale i całym blokiem komunistycznym. Przerażenie ówczesnych rządzących wzbudził fakt, że tymi, którzy zbuntowali się przeciwko władzy ludowej, byli przedstawiciele klasy robotniczej, pracujący w największych zakładach przemysłowych Poznania. Opuścili stanowiska pracy i wyszli na ulice, by wyrazić swój sprzeciw przeciwko dyktaturze proletariatu, która sprawiła, że żyli upokarzających warunkach, podczas gdy zewsząd słyszeli, że są awangardą społeczeństwa i są w tym ustroju najważniejszą klasą społeczną.

Swoją opowieść o poznańskich pomnikach, upamiętniających wydarzenia Czerwca ’56, poprowadzę nieco inaczej, niż to czyniłem dotychczas. Będzie ona rodzajem spaceru śladami poznańskich robotników, którzy wyszli przez bramy wildeckich fabryk i w swych robociarskich ubraniach oraz drewnianych chodakach podążali ulicą Dzierżyńskiego (obecne ulice: Półwiejska, Górna Wilda i 28 Czerwca 1956 roku), Gwardii Ludowej (obecnie Wierzbięcice) oraz aleją Stalingradzką (obecnie al. Niepodległości), aż dotarli do placu Stalina (obecnie pl. Mickiewicza). Tam zaś, nie doczekawszy się przedstawicieli władzy – rozeszli się po mieście by ich odwiedzić i zobaczyć w jakich warunkach pracują dla dobra klasy robotniczej. Na ten jeden czerwcowy dzień Poznań stał się Wolnym Miastem Poznaniem.

Najważniejsze miejsca związane z wydarzeniami Poznańskiego Czerwca upamiętnione zostały monumentami, obeliskami, tablicami czy muralami. Wędrując śladami poznańskich robotników i zatrzymując się w miejscach ważnych dla ich zrywu, postaram się opowiedzieć o Czarnym Czwartku, jego następstwach oraz pamięci o nim. Każdy monument będzie pretekstem do przedstawienia kolejnego fragmentu opowieści o historii tamtych dni, którą postaram się uzupełnić czerwcową poezją, bo krótkie wiersze często lepiej, niż tomy napisane przez historyków ilustrują tamte wydarzenia i związane z nimi emocje.

Opowieść o Poznańskim Czerwcu rozpocznę w miejscu, gdzie to wszystko się zaczęło, przy figurze, która stała się symbolem tych wydarzeń, a także symbolem Poznania; w pobliżu bramy do Wydziału W-3 Zakładów Cegielskiego, gdzie znajdowała się Fabryka Wagonów i Lokomotyw, w której jak stolarz pracował Stanisław Matyja i skąd wyszli na ulice pierwsi robotnicy. Obok tej bramy znajduje się dziś niewielki pomnik, będący miniaturową repliką Poznańskich Krzyży, które dominują nad placem Mickiewicza i stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli naszego miasta.

Przypomnieć warto, że w 1956 roku cegielszczacy nie pracowali w HCP, ale w Zakładach Przemysłu Metalowego im. Józefa Stalina w Poznaniu, bo tak od 30 grudnia 1949 roku nazywał się Ceglorz. Sytuacja w zakładzie była napięta już od wielu dni, ale jeszcze w przeddzień Czarnego Czwartku nikt nawet nie podejrzewał tego, co miało się wydarzyć. Poznańscy robotnicy byli przecież dokładnie tacy, pokorni i posłuszni, jak stojący przed wysokim schodami bohaterowie „czerwcowego” wiersza Zbigniewa Herberta „Ze szczytu schodów”, a władza ludowa była przekonana, że przyjmą nowe normy, stracą premie i będą niezmiennie, rzetelnie pracować; wszak poznaniacy słynęli w całej Polsce z dobrej roboty i niechęci do jakichkolwiek buntów:  

Oczywiście

ci którzy stoją na szczycie schodów

oni  wiedzą

oni wiedzą wszystko

co innego my

sprzątacze placów

zakładnicy lepszej przyszłości

którym ci ze szczytu schodów

ukazują się rzadko

zawsze z palcem na ustach

jesteśmy cierpliwi

żony nasze cerują niedzielną koszulę

rozmawiamy o racjach żywności

o piłce nożnej cenie butów

a w sobotę przechylamy głowę w tył

i pijemy

nie jesteśmy z tych

co zaciskają pięści

potrząsają łańcuchami

mówią i pytają

namawiają do buntu

rozgorączkowani

wciąż mówią i pytają

Najważniejszymi postulatami poznańskich robotników były:

  • zwrot niesłusznie potrąconego podatku,
  • cofnięcie zawyżonych norm pracy,
  • skrócenie czasu pracy dla kobiet,
  • poprawa bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • przywrócenie cen artykułów żywnościowych sprzed ukrytej podwyżki cen,
  • realizowanie deputatu węglowego w dobrym gatunku węgla,
  • uwzględnienie stanowiska załóg w sprawach dotyczących fabryki.

Przedstawiciele robotników długo negocjowali z dyrekcją przedsiębiorstwa. Okazało się jednak, że nie posiada ona odpowiednich kompetencji do złożenia oczekiwanych zobowiązań. W dniu 26 czerwca 1956 roku delegacja pracowników pojechała do Warszawy, gdzie prowadziła rozmowy z działaczami Zarządu Głównego Związku Zawodowego Metalowców oraz w Ministerstwie Przemysłu Maszynowego. Chcieli wytłumaczyć swoje racje, liczyli że zostaną wysłuchane, że władza zrozumie popełnione błędy, a gdy zrozumie, to natychmiast je skoryguje:

czasem nam się marzy

że ci ze szczytu schodów

zejdą nisko

to znaczy do nas

gdy nad gazetą żujemy chleb

i rzekną

                - a teraz pomówmy

                jak człowiek z człowiekiem […]

Władza wysłuchała poznańskich robotników i wykazała zrozumienie dla ich postulatów. Szczęśliwi powrócili do Poznania i zreferowali deklaracje oraz obietnice, jakie im złożono – był 27 czerwca 1956 roku. Władza jednak uznała, że nie może ustępować robotnikom, bo to podważa jej autorytet. Do Poznania przybył więc minister przemysłu i podczas masówek w zakładach pracy przedstawił zupełnie inne zobowiązania, niż te, które złożono robotniczym delegatom. Nie spełniały one robotniczych postulatów. Następnego dnia wybuchł strajk.

 

Paweł Cieliczko

 

Bibliografia
  1. Stefan Drajewski, Bez „wodzireja” i „reżysera” [w:] Czarny Czwartek. Wiersze o poznańskim Czerwcu ’56, wybór i wstęp Stefan Drajewski, Poznań 2006, s. 10-11.   
  2. Jerzy Grupiński, Czerwień Orła [w:] Album wielkopolski, Poznań 1981, s. 11.
  3. Zbigniew Herbert, Ze szczytu schodów [w:] Czarny Czwartek. Wiersze o poznańskim Czerwcu ’56, wybór i wstęp Stefan Drajewski, Poznań 2006, s. 123-127.
  4. Edmund Makowski, Poznański Czerwiec 1956. Pierwszy bunt społeczeństwa w PRL, Poznań 2001.

 

Grafika:
  1. Krzysztof Kąkolewski.

 

 

 
WASZE KOMENTARZE
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
POMNIKI POZNANIA
pomnikipoznania.epoznan.pl
RSSsend_message
Paweł Cieliczko – magister historii, doktor literaturoznawstwa, pomysłodawca pierwszego literackiego bedekera po Poznaniu, twórca i redaktor „Poznańskiego Przewodnika Literackiego” – internetowego informatora o wielkopolskim życiu literackim, założyciel Fundacji Kochania Poznania, autor opowiadań kryminalnych retro rozgrywających się w mieście nad Wartą, inicjator stworzenia szlaków kulturowych „Poznańskie legendy” oraz „Kryminalny Poznań”. Obecnie pracuje nad serią książek, w których zamierza udowodnić, że Poznań jest najbardziej romantycznym polskim miastem.
ARCHIWUM WPISÓW
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel wodny Konstancji Raczyńskiej (20 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Ławeczka Ignacego Łukasiewicza (16 lis 2017)
Pomnik Tadeusza Kościuszki (14 lis 2017)
Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej (13 lis 2017)
Pomnik Hipolita Cegielskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Zbigniewa Zakrzewskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Edwarda Taylora (29 wrz 2017)
Bohaterowie schodzą z cokołów, czyli historie poznańskich ławeczek i foteli. (30 sie 2017)
Pomnik Roberta Jaeckla (25 sie 2017)
Pomnik Johanna Wolfganga Goethego (31 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Schillera (24 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Ludwiga Jahna (11 lip 2017)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (Poznańskie Krzyże) (30 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik feldmarszałka Gneisenau (27 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Margrabiego Brandenburskiego (21 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Bismarcka (14 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Fryderyka III (9 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik jeńców francuskich (2 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Grenadierów (Pomnik 6 Pułku Piechoty) (31 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Wilhelma I (Pomniki poznańskich żołnierzy poległych w wojnie prusko-francuskiej) (29 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Lwa z Nachodu (Lőwendenkmal) (17 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomniki upadłe z czasów pruskich (17 maj 2017)
Tablica Petera Mansfelda (7 lut 2017)
Tablica Romka Strzałkowskiego - przypadkowej ofiary Czerwca? (29 gru 2016)
Pomnik Poległych w Powstaniu Poznańskim 28-30 czerwca 1956 r. (13 paź 2016)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (8 wrz 2016)
Tablica Czerwca ’56 – ZNTK (27 lip 2016)
Tablica „Żądamy chleba” (21 lip 2016)
Tablica Czerwca ’56 przed bramą główna HCP (9 lip 2016)
Obelisk „Pamięci Cegielszczaków” (4 lip 2016)
Tablica Stanisława Matyi (27 cze 2016)
Tablica przed Fabryką Pojazdów Szynowych (17 cze 2016)
Pomniki Poznańskiego Czerwca (11 cze 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (przy ul. Dolna Wilda) (24 lut 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (16 lut 2016)
Kopiec Wolności (2 lut 2016)
Pomnik Harcerzy na Malcie (13 sty 2016)
Pomnik poległych na Winiarach (10 sty 2016)
Pomnik zdobywców Ławicy (6 sty 2016)
Pomnik Ofiar Wojen w Kiekrzu (2 sty 2016)
Pomnik 15 Pułku Ułanów (29 gru 2015)
Pomnik Harcerski przy ul. Za Cytadelą (28 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (ul. Królowej Jadwigi/ul. Wierzbięcice) (27 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Junikowie) (26 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Starołęce) (25 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Górczynie) (25 gru 2015)
Posągi królewskie w Pałacu Działyńskich (19 gru 2015)
Galeria królewska w Pałacu Działyńskich (17 gru 2015)
Kartusze i panoplia na Odwachu (13 gru 2015)
Tajemniczy ptak z pałacu Działyńskich (10 gru 2015)
Rzeźba Jana Baptysty Quadro (7 gru 2015)
Pomnik króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (4 gru 2015)
Orzeł na Ratuszu (2 gru 2015)
Koziołki z ratuszowej wieży (30 lis 2015)
Trzej Bracia z Ratusza (27 lis 2015)
Kat z Pręgierza (23 lis 2015)
Pomniki Poznania (22 lis 2015)