Wyjątkowe zdjęcia znów dotrą do Poznania. Dosłownie "z lotu ptaka"
Polscy naukowcy kontynuują pionierskie badania nad migracją bocianów, wykorzystując nowe technologie i wyjątkowe nagrania wykonane przez same ptaki.
Po sukcesie pierwszej edycji rusza kolejna odsłona projektu znakowania bocianów nadajnikami GPS. Naukowcy ponownie wyposażą ptaki w nowoczesne urządzenia do śledzenia ich wędrówek.
"W tym roku stawiamy sobie wyższe cele" - mówi prof. Piotr Tryjanowski, kierownik projektu z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. "Nie tylko oznakowaliśmy więcej ptaków niż rok temu, ale dysponujemy także nieco ulepszonym sprzętem. Nadajniki przeszły kolejne udoskonalenia techniczne, które mają dać nam jeszcze precyzyjniejsze dane. Równocześnie chcemy pokazać, że bociany można obserwować w nowy, niezwykle ciekawy sposób, gdy to same ptaki mogą dokumentować swoje otoczenie" - dodaje.
Badania prowadzone są na Opolszczyźnie, gdzie populacja bociana białego jest monitorowana od 1973 roku. W tym sezonie naukowcy musieli jednak zmierzyć się z rekordowo wysokimi temperaturami, które utrudniały prace terenowe.
"Pracowaliśmy w upale, jaki pamiętamy rzadko" - wspomina prof. Tryjanowski. "Ale bociany okazały się niezwykle odporne. Przecież te ptaki są przystosowane do warunków występujących w północnej Afryce, a także w gorących regionach Hiszpanii czy Portugalii. Obserwując ich w obecnym skwarze, mogliśmy lepiej zrozumieć, jak radzą sobie w ekstremalnych warunkach, i trzeba powiedzieć, że czasami zaskakująco dobrze" - dodaje.
Wyniki badań są cenne także w kontekście zimowania bocianów w Afryce. Do projektu po raz pierwszy dołączył partner z Etiopii - Amare Gibru z Ethiopian Biodiversity Institute.
"Nauczyliśmy Amare wszystkiego, co wiemy o zakładaniu nadajników, pracy w terenie, obserwacji ptaków w ich naturalnym środowisku" - wyjaśnia Joachim Siekiera z Grupy SILESIANA, od lat zaangażowany w znakowanie bocianów. "To symboliczne. Nasze bociany spędzają znaczną część roku w Afryce - w Etiopii i wielu innych miejscach. Chcemy kiedyś rozszerzyć projekt na oba kontynenty, śledzić bociany zarówno w Polsce, jak i na ich zimowiskach. Współpraca z lokalnymi badaczami to pierwszy krok ku temu celowi" - dodaje prof. Łukasz Jankowiak z Uniwersytetu Szczecińskiego.
W zakładaniu nadajników uczestniczyli także przedstawiciele firmy EDP, głównego sponsora projektu. Rozmawiali z naukowcami o zagrożeniach dla ptaków związanych ze zmianami klimatu i transformacją energetyczną.
"Nadajniki GPS to jedno - pozwalają nam śledzić każdy ruch ptaka z dokładnością do kilkudziesięciu metrów. Ale pracujemy też z tradycyjnymi kolorowymi obrączkami, które pozwalają zwykłym obserwatorom rozpoznać indywidualne osobniki. Kombinacja obu metod daje nam pełny obraz, zarówno migracyjne szlaki, jak i indywidualne biografie ptaków. W tym sezonie znacząco ulepszaliśmy same procedury zakładania sprzętu, aby jeszcze bardziej minimalizować stres dla ptaka" - tłumaczy Joachim Siekiera.
To jednak nie koniec. Bociany wyposażone w tym sezonie mają także kamery. Jedno ze zdjęć jest wyjątkowe - po raz pierwszy w historii bocian uchwycił pracę człowieka.
"To zdjęcie jest dla nas symboliczne" - mówi Eliza Bartolik z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu odpowiadająca za dokumentację projektu. "Przez lata to my fotografowaliśmy bociany. Tym razem rola się odwróciła. Pokazuje to nie tylko techniczny postęp, ale także zmianę perspektywy, że te ptaki nie są dla nas tylko obiektami badań. Są samodzielnymi istotami, żyjącymi swoim własnym życiem. Materiały z tego projektu mają ogromną wartość edukacyjną. Chcemy pokazać ludziom, że bocian to nie tylko symbol, ale żywy stwór, którego możemy obserwować i rozumieć na zupełnie nowych poziomach" - dodaje.
Prof. Łukasz Jankowiak, odpowiedzialny za analizę zebranych danych, zwraca uwagę na skalę przedsięwzięcia: "W tym sezonie zbieramy jeszcze więcej informacji niż rok temu. Każdy nadajnik GPS transmituje dane co kilka minut - to tysiące punktów danych dziennie. Równocześnie pracujemy z wideo, fotografiami, danymi behawioralnymi. Wyzwanie polega na tym, aby to wszystko ustandaryzować i przeanalizować w sensowny sposób. Ale właśnie to nas ekscytuje, gdyż zdajemy sobie sprawę, że odkrywamy rzeczy o bocianach, które wcześniej pozostawały ukryte" - tłumaczy.
"Bocian to nie tylko charyzmatyczny gatunek ptaka. To wskaźnik zdrowia całych ekosystemów, które zamieszkuje. Każdy punkt danych, który zbieramy, każde zdjęcie czy wideo to część większej całości. Rozumiejąc, gdzie latają bociany, gdzie spędzają czas, w jakich warunkach rozwijają się ich pisklęta możemy lepiej chronić siedliska. Możemy też lepiej zarządzać użytkami zielonymi, współpracować z rolnikami, planować transformację energetyczną w taki sposób, aby te ptaki miały szanse przeżyć. Badania w terenie to nauka w czystej postaci, ale jej implikacje są czysto praktyczne, przetrwanie gatunku w zmieniającym się świecie" - tłumaczy - dr hab. Piotr Profus, Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie.
Projekt przyciąga nie tylko uwagę naukowców. Bocian, historycznie związany z polską kulturą, symbolem rodziny i powrotu, wzbudza emocje wszędzie tam, gdzie pojawią się badacze z GPS-ami. "Ludzie są ciekawi" - zauważa prof. Tryjanowski. "Przychodzą do nas w teren, pytają, robią zdjęcia. To świetnie. Chcemy, aby ta ciekawość przerodziła się w świadomość i dbałość o ptaki. W tym sezonie zachęcamy wszystkich do śledzenia naszych postępów na Instagramie (@GreatGreyTryjan), gdzie publikujemy na bieżąco materiały z terenu - filmy, zdjęcia, a przede wszystkim ciekawe ujęcia zachowań bocianów" - dodaje. .
Wszystkie bociany, które w tym sezonie wyposażone zostały w sprzęt, są bezpieczne w gniazdach. Zespół zainstalował już pierwsze kamery i analizuje pierwsze ujęcia. "Mamy nadzieję na wspaniałe materiały" - podkreślają zgodnie wszyscy badacze. "W poprzednim sezonie nauczyliśmy się wiele. Tym razem jesteśmy bardziej doświadczeni, lepiej przygotowani, dysponujemy lepszą technologią. Ale bocian zawsze nas może zaskoczyć. To właśnie nas trzyma w terenie, dzień za dniem" - dodają.
