blog background
 
Fontanny Poznania: Paweł Cieliczko
Poznań, fontanny, studzienki, pomniki, rzeźby
metka_epoznan
Pomnik św. Jana Nepomucena
ok
58
not ok
0
liczba odsłon: 4304

Opowieści o poznańskich fontannach i studzienkach nie rozpocznę wcale, od studzienki Bamberki, czy fontanny Prozerpiny ale od pomnika św. Jana Nepomucena, który znajduje się w południowej części Starego Rynku, przed pawilonami Arsenału oraz Wielkopolskiego Muzeum Wojskowego, na wprost wlotu  Wrocławskiej, która przez stulecia była drugą najważniejszą (po Wielkiej) ulicą prowadzącą na Stary Rynek. Usytuowanie pomnika świętego z Nepomuku w tak prestiżowym miejscu świadczy o wielkim poważaniu jakim cieszył się ten czeski męczennik, który opiekował się wszelkimi sprawami związanymi z wodą. Poznaniakom bardzo zależało na jego wstawiennictwie, zaliczyli go do wąskiego grona patronów miasta, a w 1724 roku wznieśli mu charakterystyczny, barokowy pomnik na głównym placu miasta.

1. Pomnik św. Jana Nepomucena na poznańskim Starym Rynku

Jan Nepomucen był wikariuszem generalnym biskupstwa praskiego. Legenda głosi, że odmówił złamania tajemnicy spowiedzi i nie zgodził się wyjawić królowi Wacławowi IV Luksemburskiemu grzechów, jakie wyznała mu królowa. Poddany został torturom, a wobec niezłomnej postawy, zrzucony z mostu Karola do wezbranej Wełtawy. Kilka dni później ciało męczennika zamordowanego przez królewskich siepaczy zostało jednak cudownie odnalezione, a stało się tak za sprawą pięciu złotych gwiazdek, które unosiły się nad rzeką w miejscu gdzie utonął. Kult Jana Nepomucena zaczął rozpowszechniać się praktycznie od jego śmierci 1393 roku, a dzięki jego wstawiennictwu – jak donoszą kronikarze – zaczęło dochodzić do licznych cudownych zdarzeń. Kościół Katolicki nie zaliczył go jednak od razu do grona oficjalnych świętych, do czego doszło ponad 300 lat później. Droga Jana z Nepomuka na ołtarze przyspieszenia nabrała na początku XVIII wieku, co zawdzięcza operatywnemu zakonowi Jezuitów, którzy – już w 1720 roku – zaliczyli go do grona patronów Towarzystwa Jezusowego. Rok później papież ogłosił go błogosławionym, a w 1729 roku czeski kapłan został kanonizowany. 

2. Pomnik św. Jana Nepomucena na Moście Karola w Pradze

Kult Jana z Nepomuku ukształtował się znacznie wcześniej, a charakterystyczne figury praskiego wikariusza w uniwersyteckim birecie, pojawiały się coraz częściej na terenie Czech, Niemiec, Austrii czy Polski. Pierwowzorem dla nich była odlana w 1683 roku z brązu rzeźba męczennika, którą do dziś oglądać można na moście Karola w Pradze. 

Podkreślić warto, że w Poznaniu kult ten był bardzo rozwinięty, a jego barokowy pomnik wzniesiony na poznańskim rynku był jednym z kilku w mieście. Pojawiał się bowiem na kolumnach przed kościołem Bożego Ciała, przy moście chwaliszewskim, na Ostrowie Tumskim oraz na Kobylempolu. Ołtarze poświęcone temu patronowi znajdowały się natomiast w kolegiacie św. Marii Magdaleny, w kościele jezuitów, kościele franciszkanów a nawet w katedrze poznańskiej.

3. Rysunek Juliusa von Minutolego z figurą Jana Nepomucena na Ostrowie Tumskim 

O wielkim szacunku jakim cieszył się ten Jan Nepomucen w Poznaniu świadczy także fakt, że jego ozdobny, barokowy pomnik wzniesiono już w 1724 roku, pięć lat przed kanonizacją czeskiego kapłana. Do założonego zaś w 1732 roku bractwa św. Jana Nepomucena natychmiast przystąpiło 274 poznańskich mieszczan. Zwieńczeniem poznańskiego kultu świętego, było zaś niewątpliwie sprowadzenie w 1737 roku z Pragi – przez podkomorzego poznańskiego Franciszka Radzewskiego – relikwii tego świętego, które umieszczone zostały w ozdobnej monstrancji i którą podziwiać można do dziś.   

Kult jakim otaczany był w Poznaniu św. Jan Nepomucen oraz zaliczenie go do grona patronów miasta, wynikało z faktu, że był on niezbędnym Poznaniowi opiekunem, specjalizującym się w sprawach związanych z wodą. Do tego „świętego od wody” ludzie modlili się by odwrócić od ich domostw groźbę powodzi. Powtarzające się wówczas regularnie powodzie były bardzo poważnym problemem dla ówczesnego miasta, o czym świadczy przydzielenie – chroniącemu przed nimi świętemu – tak znamienitego miejsca na poznańskim Starym Rynku. 

Przypomnieć trzeba, że na początku XVIII wieku Warta znajdowała się znacznie bliżej rynku, bo płynęła jeszcze starym korytem, między Groblą a Chwaliszewem, jej drugie ramię płynęło zaś obecną ul. Mostową. Wylewy rzeki były wówczas naprawdę wielkie, co uświadamia choćby pamiątkowa tabliczka umieszczona na starorynkowej kamieniczce pod numerem 50, wskazująca na poziom wody podczas powodzi w 1736 roku – mimo że czeski męczennik chronił już wówczas miasto od 12 lat – płyta rynku znalazła się ponad 1,5 metra pod wodą.

5. Tabliczka na kamienicy obrazująca poziom wody 

Poznańska rzeźba św. Jana Nepomucena wykuta została w piaskowcu i umieszczona na wysokim, dwukondygnacyjnym, kwadratowym cokole. Dolna część cokołu jest murowana i otynkowana, a każde jej lico zdobi owalna płycina. Górna część postumentu jest natomiast wyższa i węższa, a wykonana została z boniowanego piaskowca. Jest ona umieszczona na profilowanej podstawie, wieńczy ją zaś zaoblona płyta, której naroża zyskały akcent rzeźbiarski w postaci płasko opracowanych wolut. 

6. Pomnik św. Jana Nepomucena w Poznaniu 

Postać świętego jest przedstawiona dość dynamicznie. Wyrzeźbiony on został w lekkim kontrapoście, z silnie przechyloną na prawe ramię głową. Ma tradycyjny strój wikarego: sutannę, na którą nałożona jest rokieta, ramiona kapłana okrywa zaś mantolet, czyli krótka, gronostajowa peleryna. Na głowie ma biret, który otoczony jest aureolą z pięciu złotych gwiazd – według legendy miały pojawić się nad Wełtawą w miejscu gdzie unosiło się ciało zamordowanego kapłana.  Prawą ręką przyciska do piersi krzyż, którego dolny kraniec trzyma w lewej dłoni.

7.  Pomnik św. Jana Nepomucena w Poznaniu 

Poznański pomnik św. Jana Nepomucena nie ogranicza się jednak tylko do figury świętego, bo to cała grupa rzeźbiarska. U stóp kapłana przysiadły dwa anioły. Ten znajdujący się po lewej, trzyma w ręku klucz symbolizujący władzę kapłańską. Drugi  cherubin, siedzący po prawej, pokazany został natomiast z profilu, trzyma w lewej ręce palmę symbolizującą męczeństwo, prawą dłoń przykłada zaś do ust w geście nakazującym milczenie, co nawiązuje do obowiązku zachowania tajemnicy spowiedzi. Wierność tej zasadzie kapłan przypłacił życiem.

8.  Figury aniołków na pomniku

Jan Nepomucen miał w tragicznych momentach chronić miasto przed nadmiernymi wezbraniami i zalewami Warty, co udawało mu się z różnym skutkiem. Powodzie były jednak zdarzeniami ekstraordynaryjnymi, częściej wody w mieście brakowało. Zaradzić temu miały liczne studzienki i fontanny, o których będzie traktowała ta opowieść, a św. Jan Nepomucen, opiekun wszelkich spraw związanych z wodą (ale także dobrej sławy) niechaj tej opowieści szczęśliwie patronuje.

 

Paweł Cieliczko

Bibliografia:

  1. Iwona Błaszczyk, Pomnik św. Jana Nepomucena na Starym Rynku, „Kronika Miasta Poznania”, 2/2003, s. 192-200.
  2. Marian J. Mika, Kult św. Jana Nepomucena w Poznaniu, „Kronika Miasta Poznania”, 3-4/1990, s.203-211.
  3. Jacek Wiesiołowski, Roch, Korsyn, Nepomucen i Benon – zapomniani patronowie miasta Poznania, „Kronika Miasta Poznania” 3-4/1994, s. 104-127.

Fotografia:

  1. Fot. Tomsz Koryl, www.pomnikipoznania.pl 
  2. m.natemat.pl
  3. wieczorkiewicz.org
  4. poznan.wikia.com
  5. poznan.wikia.com

 

 
WASZE KOMENTARZE
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
FONTANNY POZNANIA
fontannypoznania.epoznan.pl
RSSsend_message
Paweł Cieliczko – magister historii, doktor literaturoznawstwa, pomysłodawca pierwszego literackiego bedekera po Poznaniu, twórca i redaktor „Poznańskiego Przewodnika Literackiego” – internetowego informatora o wielkopolskim życiu literackim, założyciel Fundacji Kochania Poznania, autor opowiadań kryminalnych retro rozgrywających się w mieście nad Wartą, inicjator stworzenia szlaków kulturowych „Poznańskie legendy” oraz „Kryminalny Poznań”. Obecnie pracuje nad serią książek, w których zamierza udowodnić, że Poznań jest najbardziej romantycznym polskim miastem.
POLECANE STRONY
www.poznanskielegendy.pl
www.pomnikipoznania.pl
www.poznanski.przewodnikliteracki...
ARCHIWUM WPISÓW
Fontanna Wolności (15 lut 2017)
Fontanna w Zielonych Ogródkach (20 lip 2016)
Fontanna Pegaza (22 cze 2016)
Fontanna Lwów (4 cze 2016)
Fontanna Felderhoffa (20 maj 2016)
Fontanna Fryderyka III (16 maj 2016)
Studnia Kronthala (Fontanna Lederera, Fontanna z delfinami) (4 maj 2016)
Fontanna Perseusza (25 kwi 2016)
Studzienka Taschnera (11 kwi 2016)
Studzienka Madonny Sykstyńskiej (2 kwi 2016)
Studzienka Higei (24 mar 2016)
Studzienka Bamberki (17 mar 2016)
Fontanna Marsa (8 mar 2016)
Fontanna Neptuna (2 mar 2016)
Fontanna Apolla (23 lut 2016)
Fontanna Prozerpiny (17 lut 2016)
Fontanny na Starym Rynku (13 lut 2016)
Pomnik św. Jana Nepomucena (10 lut 2016)
Czy znacie jakieś fontanny i studzienki w Poznaniu? (8 lut 2016)
Witam serdecznie na moim blogu :) (7 lut 2016)