blog background
 
Pomniki Poznania: Paweł Cieliczko
Poznań, historia, pomniki,
metka_epoznan
Pomnik Harcerzy na Malcie
ok
41
not ok
1
liczba odsłon: 3416

Powstanie pomnika Harcerzy na Malcie było zrealizowanym elementem znacznie szerszej koncepcji - stworzenia Parku Narodowego na Malcie, którego najważniejszym celem miał być Kopiec Wolności. Sypanie kopca rozpoczęto uroczyście w dniu 3 maja 1919 roku i zakończono w 1922 roku. Kolejnym etapem miało być wzniesienie Pomnika Harcerzy, a kamień węgielny pod ten obelisk wkopano w 1923 roku. Monument ufundowany został przed wojną przez poznańskich skautów, a jego intencją było upamiętnienie wielkopolskich harcerzy, którzy polegli w walkach o niepodległość w latach 1918-1920. 

Pomnik wzniesiony miał zostać we wschodniej części historycznej Polany Harcerzy nad Jeziorem Maltańskim, która w okresie zaborów służyła polskim druhom jako zielona harcówka. Kryzys światowy sprawił, że projekt stworzenia Parku Narodowego na Malcie nie został zrealizowany, działania zmierzające do wzniesienia pomnika harcerzy trwały natomiast aż 14 lat. W 1931 roku rozstrzygnięto konkurs, w którym wybrano projekt poznańskiego rzeźbiarza Wawrzyńca Kaima, zatwierdzony następnie przez Urząd Wojewódzki, a uchwałą z dnia 11 maja 1937 roku Magistrat Poznania wyraził zgodę na postawienie pomnika.

1.Uroczystość odsłonięcia pomnika w 1937 roku.

Uroczystość odsłonięcia harcerskiego monumentu włączona została w program zielonoświątecznego zlotu harcerzy. Źródła podają, że główna ceremonia odbyła się w 16 lub 23 maja 1937 roku. Wzięło w niej udział około 2 tysiące harcerek i harcerzy z całej Wielkopolski. Okolicznościowe przemówienie wygłosił jeden ze współzałożycieli poznańskiego harcerstwa, prezes Związku Sokołów Wielkopolskich, członek Naczelnej Rady Ludowej, kurator szkolny, senator Bernard Chrzanowski. Przed pomnikiem z nazwiskami 79 poległych harcerzy zapalono znicz, a sztandar poznańskiego harcerstwa udekorowany został honorową odznaką byłego 1 Pułku Strzelców Wielkopolskich.

2. Pomnik harcerzy na Malcie - pierwowzór.

Pomnik Harcerzy – Powstańców Wielkopolskich zniszczony został w 1940 roku przez niemieckich okupantów, którzy rozplantowali wówczas także, usypany nad Maltą, Kopiec Wolności.  

Projekt odbudowy tego harcerskiego monumentu pojawił się dopiero po 1989 roku, wraz z planami zrewitalizowania terenów nad Jeziorem Maltańskim. Nowy monument – inspirowany przedwojennym pomnikiem – zaprojektowany został przez poznańskiego architekta Klemensa Mikułę, który opracował i przez lata koordynował wszystkie prace prowadzone w rejonie Malty. Betonowy obelisk wzniesiony został w 1992 roku, jednak nie dokończono go wówczas, bo ujawnił się spór dotyczący własności gruntu, w którym po jednej stronie znalazło się Miasto Poznań, a po drugiej Drukarnia i Księgarnia Św. Wojciecha. Sprawy toczyły się przez długie lata, a pomnik w tym czasie niszczał i był dewastowany. 

Dopiero po 21 latach sprawa została rozstrzygnięta, a z budżetu miejskiego wyłożono środki niezbędne do dokończenia budowy tego harcerskiego monumentu nad Maltą. Jeszcze w 2013 roku naprawiono betonowy obelisk. Do przedwojennego  pierwowzoru nawiązywał kształtem bryły, proporcjami, a także symbolami i napisami umieszczonymi na kamiennych tablicach. Współczesny pomnik jest natomiast znacznie większy od tego sprzed wojny, jego zwieńczeniem nie jest zaś znicz, ale umieszczone na szczycie, symboliczne harcerskie ognisko. Boczne ściany monumentu podświetlone są reflektorami zatopionymi w podeście.

3. Pomnik harcerzy na Malcie  - po generalnym remoncie w 2013 roku.

Tablice i napisy zamiast w brązie (tak jak przed wojną) wykonane zostały z granitu. Dwie tablice umieszczone zostały w niszach ścian. Na głównej znalazł się napis: 

HARCERZOM WIELKOPOLSKIM

POLEGŁYM W WALCE O NIEPODLEGŁOŚĆ

1918-1920.

Na dwóch pozostałych tablicach zawieszonych w niszach pomnika zapisane zostały  nazwiska i imiona 77 harcerzy, którzy w latach 1918-1920 oddali życie za ojczyznę. Uwagę uważnych przechodniów przykuwa jedno z imion wykutych w kamieniu – Sobisz Tadełusz. Ten sposób zapisania imienia powstańca wzbudził oburzenie lokalnych mediów, a radny PO z komisji kultury, stwierdził nawet, że […] można to nazwać wandalizmem językowym. Przykro, że taka sytuacja ma miejsce. Płytę trzeba będzie wymienić. Płyta jednak pozostała, bo okazało się, że imię zostało zapisane absolutnie prawidłowo, co wyjaśnił Jarosław Rura z ZHP – W przypadku tego imienia nie mieliśmy wątpliwości. Z dokumentacji wynikało jasno, że imię pisano „Tadełusz”, dlatego taka wersja znalazła się na pomniku. Tenże harcmistrz wskazał jednak, że nie ma pewności co do prawidłowości zapisania jednego z nazwisk na monumencie, odtwarzane bowiem było na podstawie bardzo starej fotografii i jedna z liter wstawiona została na wyczucie. 

Do trzech odtworzonych, historycznych tablic pamiątkowych, postanowiono dołączyć czwartą. Na jej szczycie umieszczony został symbol łączący harcerską lilijkę ze znakiem Polski Walczącej, a postanowiono ją poświęcić –

PAMIĘCI HARCEREK I HARCERZY WIELKOPOLSKICH. 

Poniżej umieszczone zostały, obok siebie, dwa napisy, z których pierwszy upamiętniał –

POLEGŁYCH I POMORDOWANYCH

NA WSZYSTKICH FRONTACH

I W OBOZACH

W SŁUŻBIE OJCZYZNY

W LATACH 1939-1945.

Druga inskrypcja natomiast honorowała – 

ZMARŁYCH Z UDRĘCZENIA

ZA WIERNOŚĆ PRAWU

PRZYRZECZENIU HARCERSKIEMU

W LATACH 1945-1956. 

Paweł Cieliczko

 

Bibliografia:

  1. Stefan Anioła, Jerzy Bogucki, Marek Formanowski, Kopiec Wolności w Poznaniu jako symbol niepodległości, Warszawa-Poznań 1992, s. 138-139.
  2. Janisław Osięgłowski, W dawnym Poznaniu, Gniezno-Poznań 1995, s. 54-55. 

Netografia:

  1. poznajpolske.eu
  2. lepszypoznan.pl/2013
  3. poznan.naszemiasto.pl/artykul/pomnik-harcerzy-nad-malta
  4. epoznan.pl/news-news-42953

Fotografie:

  1. Stefan Anioła, Jerzy Bogucki, Marek Formanowski, Kopiec Wolności w Poznaniu jako symbol niepodległości, Warszawa-Poznań 1992, s. 139.
  2. poznan.pl/mim
  3. poznajpolske.eu

 

Drodzy Poznańczanie 

Blog „Pomniki Poznania” służy popularyzacji wiedzy o monumentach jakie znajdują się lub w przeszłości znajdowały się Poznaniu. Służyć on ma także gromadzeniu wiadomości o poznańskich pomnikach, które są szczątkowe, niepełne i rozproszone. Będę bardzo wdzięczny za wszelkie uwagi, wskazywanie nowych źródeł oraz przesłanie informacji, do których sam dotąd nie dotarłem. Chciałbym, żeby książka o pomnikach Poznania, którą dzięki temu blogowi zamierzam przygotować, była dla Poznaniaków źródłem wiedzy, satysfakcji, radości i wzruszeń. 

Paweł Cieliczko

 

 
WASZE KOMENTARZE[1]
avatarjedynynormalny: za moich czasów bycie harcerzem to był mega obciach. już lepiej było być ministrantem i mówię to nie bez kozery
dodano: Środa, 2016.01.13 18:45
ok
4
not ok
4
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
POMNIKI POZNANIA
pomnikipoznania.epoznan.pl
RSSsend_message
Paweł Cieliczko – magister historii, doktor literaturoznawstwa, pomysłodawca pierwszego literackiego bedekera po Poznaniu, twórca i redaktor „Poznańskiego Przewodnika Literackiego” – internetowego informatora o wielkopolskim życiu literackim, założyciel Fundacji Kochania Poznania, autor opowiadań kryminalnych retro rozgrywających się w mieście nad Wartą, inicjator stworzenia szlaków kulturowych „Poznańskie legendy” oraz „Kryminalny Poznań”. Obecnie pracuje nad serią książek, w których zamierza udowodnić, że Poznań jest najbardziej romantycznym polskim miastem.
ARCHIWUM WPISÓW
Tablica powstańca, który przechował sztandar (7 cze 2018)
Tablica upamiętniająca zawieszenie polskiej flagi na ratuszu (14 maj 2018)
Tablica upamiętniająca złożenie przysięgi przez powstańców. (7 maj 2018)
Tablica Dowództwa Głównego Powstania Wielkopolskiego. (25 kwi 2018)
Tablica Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej (25 kwi 2018)
Tablica Rady Robotników i Żołnierzy (16 kwi 2018)
Tablica marynarzy – powstańców (5 kwi 2018)
Tablica Głównej Kwatery Skautowej i komendy Polskiej Organizacji Wojskowej (3 kwi 2018)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Ławeczka Józefa Kostrzewskiego (14 mar 2018)
Kat z Pręgierza (18 gru 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Ławeczka Heliodora Święcickiego (28 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel wodny Konstancji Raczyńskiej (20 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Ławeczka Ignacego Łukasiewicza (16 lis 2017)
Pomnik Tadeusza Kościuszki (14 lis 2017)
Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej (13 lis 2017)
Pomnik Hipolita Cegielskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Zbigniewa Zakrzewskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Edwarda Taylora (29 wrz 2017)
Bohaterowie schodzą z cokołów, czyli historie poznańskich ławeczek i foteli. (30 sie 2017)
Pomnik Roberta Jaeckla (25 sie 2017)
Pomnik Johanna Wolfganga Goethego (31 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Schillera (24 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Ludwiga Jahna (11 lip 2017)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (Poznańskie Krzyże) (30 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik feldmarszałka Gneisenau (27 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Margrabiego Brandenburskiego (21 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Bismarcka (14 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Fryderyka III (9 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik jeńców francuskich (2 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Grenadierów (Pomnik 6 Pułku Piechoty) (31 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Wilhelma I (Pomniki poznańskich żołnierzy poległych w wojnie prusko-francuskiej) (29 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Lwa z Nachodu (Lőwendenkmal) (17 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomniki upadłe z czasów pruskich (17 maj 2017)
Tablica Petera Mansfelda (7 lut 2017)
Tablica Romka Strzałkowskiego - przypadkowej ofiary Czerwca? (29 gru 2016)
Pomnik Poległych w Powstaniu Poznańskim 28-30 czerwca 1956 r. (13 paź 2016)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (8 wrz 2016)
Tablica Czerwca ’56 – ZNTK (27 lip 2016)
Tablica „Żądamy chleba” (21 lip 2016)
Tablica Czerwca ’56 przed bramą główna HCP (9 lip 2016)
Obelisk „Pamięci Cegielszczaków” (4 lip 2016)
Tablica Stanisława Matyi (27 cze 2016)
Tablica przed Fabryką Pojazdów Szynowych (17 cze 2016)
Pomniki Poznańskiego Czerwca (11 cze 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (przy ul. Dolna Wilda) (24 lut 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (16 lut 2016)
Kopiec Wolności (2 lut 2016)
Pomnik Harcerzy na Malcie (13 sty 2016)
Pomnik poległych na Winiarach (10 sty 2016)
Pomnik zdobywców Ławicy (6 sty 2016)
Pomnik Ofiar Wojen w Kiekrzu (2 sty 2016)
Pomnik 15 Pułku Ułanów (29 gru 2015)
Pomnik Harcerski przy ul. Za Cytadelą (28 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (ul. Królowej Jadwigi/ul. Wierzbięcice) (27 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Junikowie) (26 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Starołęce) (25 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Górczynie) (25 gru 2015)
Posągi królewskie w Pałacu Działyńskich (19 gru 2015)
Galeria królewska w Pałacu Działyńskich (17 gru 2015)
Kartusze i panoplia na Odwachu (13 gru 2015)
Tajemniczy ptak z pałacu Działyńskich (10 gru 2015)
Rzeźba Jana Baptysty Quadro (7 gru 2015)
Pomnik króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (4 gru 2015)
Orzeł na Ratuszu (2 gru 2015)
Koziołki z ratuszowej wieży (30 lis 2015)
Trzej Bracia z Ratusza (27 lis 2015)
Pomniki Poznania (22 lis 2015)