blog background
 
Pomniki Poznania: Paweł Cieliczko
Poznań, historia, pomniki,
metka_epoznan
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Junikowie)
ok
31
not ok
0
liczba odsłon: 5324

Trzeci pomnik Powstańców Wielkopolskich, o którym chciałbym przypomnieć, znajduje się na największej spośród poznańskich nekropolii – Cmentarzu Komunalnym nr 2 na Junikowie. W odróżnieniu od dwóch poprzednio opisywanych, nie ma on przedwojennej metryki, bo odsłonięty został dopiero w dniu 18 kwietnia 1988 roku, z okazji przypadającej w tym roku 70 rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego, przez ówczesnego prezydenta Poznania Andrzeja Wituskiego.

Odsłonięcie pomnika honorującego Powstańców Wielkopolskich na Junikowie, nie było jednak wyrazem osłabienia PRL u jego schyłku, ale wpisywało się w politykę historyczną Polski Ludowej. Paradoksalnie bowiem, po zakończeniu II wojny światowej, nastała znacznie lepsza atmosfera polityczna dla honorowania Powstańców Wielkopolskich, niż ta z jaką mieliśmy do czynienia w latach II Rzeczpospolitej. Powstanie Wielkopolskie wraz z powstaniami śląskimi stały się ważnymi elementami w opowieści o powrocie Polski na prastare słowiańskie ziemie i ostatecznym przeorientowaniu polityki państwa z jagiellońskiej na piastowską, a do tego jeszcze doskonale wpisywały się w narrację o odwiecznym konflikcie polsko-niemieckim. Sytuacja taka trwała przynajmniej do 1948 roku, kiedy to uroczyście świętowano 30. rocznicę wybuchu powstania, potem rozpoczął się proces stalinizacji, w którym nie było miejsca na podkreślanie żadnych regionalnych czy lokalnych wartości, a tylko na przyjęcie jednego, narzuconego wzoru. 

Sytuacja zmieniła się jednak już w 1956 roku. W czerwcu, co prawda, brutalnie stłumiono Powstanie Poznańskie, jednak już w grudniu – podczas uroczystych obchodów rocznicy Powstania Wielkopolskiego – przewodniczący Rady Państwa Aleksander Zawadzki podniósł znacząco jego rangę, zaliczając je do chlubnych tradycji walk ludu polskiego o społeczne i narodowe wyzwolenie. W ślad za tą deklaracją, dekretem Rady Państwa z dnia 1 lutego 1957 roku ustanowiony został Wielkopolski Krzyż Powstańczy, jako odznaczenie nadawane uczestnikom walk powstańczych. Na jego awersie znajdował się piastowski orzeł, miecz oraz daty 1918-1919, na rewersie natomiast napis Powstańcom Wielkopolskim PRL.  


1. Wielkopolski Krzyż Powstańczy 

Z związku ze zbliżającą się 50 rocznicą wybuchu Powstania Wielkopolskiego władze ludowe doprowadziły do wzniesienia monumentalnego pomnika Powstańców Wielkopolskich u zbiegu ul. Królowej Jadwigi i ul. Wierzbięcice (wówczas ul. Marchlewskiego i ul. Gwardii Ludowej). Z okazji półwiecza zrywu odbudowany został także (choć w bardzo ograniczonej formie) pomnik powstańców na Cmentarzu Górczyńskim. Wzniesiony w 70 rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego pomnik na Cmentarzu Junikowskim wpisywał się w tradycję honorowania przez władze Polski Ludowej powstańców wielkopolskich.

Monument zbudowano z jasnego piaskowca. Siedmiometrowy obelisk zaprojektował  poznański artysta plastyk Andrzej Nowakowski, a wykonano go w zakładzie kamieniarskim Henryka Grysia. Znajdujący się na obelisku stylizowany orzeł jest natomiast dziełem rzeźbiarza Stanisława Mystka, autora wielu orłów na poznańskich monumentach, a sam odlew herbowego ptaka wykonany został w Zakładzie Odlewniczym Saturnina Skubiszyńskiego. 

Na junikowskim pomniku powstańczym nie wymieniano – w przeciwieństwie do pomników z Górczyna i Starołęki – nazwisk poszczególnych zmarłych uczestników walk grudniowych, złożonych na tym cmentarzu, a ograniczono się tylko do wyrycia napisu:

Powstańcom Wielkopolskim 1918-1919

Wyjaśnia to bardzo prosta okoliczność, obelisk umieszczony bowiem został jako ukoronowanie kwatery zmarłych Powstańców Wielkopolskich, a wokół niego znajdują się dziesiątki powstańczych grobów.

2. Pomnik Powstańców Wielkopolskich na Cmentarzu Junikowskim

Przy tej okazji wspomnieć należy, że na Cmentarzu Junikowskim, poza kwaterą powstańczą, znajduje się wiele grobów samotnych, do których złożeni zostali uczestnicy  Powstania Wielkopolskiego. Przed kilkoma laty zarządzająca poznańskimi cmentarzami firma zapowiedziała likwidację grobów powstańców wielkopolskich, za których utrzymanie nie zostały wniesione stosowne opłaty. Wywołało to oburzenie poznaniaków, szczególnie zaangażował się w sprawę ówczesny radny, a obecnie wiceprezydent Poznania Mariusz Wiśniewski. Rozpoczęły się wówczas działania polegające na opłacaniu przez osoby prywatne, instytucje i przedsiębiorstwa powstańczych grobów w ramach akcji W hołdzie Powstańcom Wielkopolskim. 

Wspomnieć także należy o praktyczne działaniach jakie podjęło stowarzyszenie kibiców Lecha Poznań – Wiara Lecha – które zaczęło organizować zbiórki pieniędzy na renowację powstańczych grobów. Kwestującym kibicom udaje się rokrocznie zebrać po kilkadziesiąt tysięcy złotych, dzięki czemu udało się odrestaurować wiele powstańczych grobów, symboli naszej historii i tradycji.

 

Paweł Cieliczko

 

Bibliografia:

  1. Eugeniusz Goliński, Pomniki Poznania, Poznań 2001, s. 22-23.
  2. Pomnik Powstańców Wielkopolskich w Poznaniu, praca zbiorowa pod red. Witolda Jakóbczyka, Poznań 1965.
  3. Krzysztof Rzepa, Pomnik Powstańców Wielkopolskich w Poznaniu, „Kronika Miasta Poznania 2/2001, ss.152-165.

Netografia:

  1. wikipedia.org
  2. universum-poznan.com.pl
  3. epoznan.pl
  4. tvn24.pl

 

 
WASZE KOMENTARZE[1]
~Autor: Ładnie tak usuwać komentarze????
dodano: Sobota, 2015.12.26 17:53, IP:109.173.222.XXX
ok
1
not ok
2
odpowiedz|usuń
~Autor: Ładnie tak posuwać komentarze????
dodano: Sobota, 2015.12.26 19:04, IP:83.5.208.XXX
ok
1
not ok
2
odpowiedz|usuń
~: ~Autor: Ładnie tak usuwać komentarze????...
Kolego, Twoje komentarze są dwa artykuły wstecz. Temat ten sam tylko Cmentarz Górczyński ;)
dodano: Sobota, 2015.12.26 21:43, IP:94.254.209.XXX
ok
2
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarpomnikipoznania: ~Autor: Ładnie tak posuwać komentarze????...
Żadnych komentarzy nie usuwałem, Pański komentarz nadal jest do dostępny, tyle tylko, że dwa wpisy wcześniej, tam gdzie była mowa o pomniku na Górczynie :-)
dodano: Poniedziałek, 2015.12.28 17:43
ok
1
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
POMNIKI POZNANIA
pomnikipoznania.epoznan.pl
RSSsend_message
Paweł Cieliczko – magister historii, doktor literaturoznawstwa, pomysłodawca pierwszego literackiego bedekera po Poznaniu, twórca i redaktor „Poznańskiego Przewodnika Literackiego” – internetowego informatora o wielkopolskim życiu literackim, założyciel Fundacji Kochania Poznania, autor opowiadań kryminalnych retro rozgrywających się w mieście nad Wartą, inicjator stworzenia szlaków kulturowych „Poznańskie legendy” oraz „Kryminalny Poznań”. Obecnie pracuje nad serią książek, w których zamierza udowodnić, że Poznań jest najbardziej romantycznym polskim miastem.
ARCHIWUM WPISÓW
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel wodny Konstancji Raczyńskiej (20 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Ławeczka Ignacego Łukasiewicza (16 lis 2017)
Pomnik Tadeusza Kościuszki (14 lis 2017)
Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej (13 lis 2017)
Pomnik Hipolita Cegielskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Zbigniewa Zakrzewskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Edwarda Taylora (29 wrz 2017)
Bohaterowie schodzą z cokołów, czyli historie poznańskich ławeczek i foteli. (30 sie 2017)
Pomnik Roberta Jaeckla (25 sie 2017)
Pomnik Johanna Wolfganga Goethego (31 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Schillera (24 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Ludwiga Jahna (11 lip 2017)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (Poznańskie Krzyże) (30 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik feldmarszałka Gneisenau (27 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Margrabiego Brandenburskiego (21 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Bismarcka (14 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Fryderyka III (9 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik jeńców francuskich (2 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Grenadierów (Pomnik 6 Pułku Piechoty) (31 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Wilhelma I (Pomniki poznańskich żołnierzy poległych w wojnie prusko-francuskiej) (29 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Lwa z Nachodu (Lőwendenkmal) (17 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomniki upadłe z czasów pruskich (17 maj 2017)
Tablica Petera Mansfelda (7 lut 2017)
Tablica Romka Strzałkowskiego - przypadkowej ofiary Czerwca? (29 gru 2016)
Pomnik Poległych w Powstaniu Poznańskim 28-30 czerwca 1956 r. (13 paź 2016)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (8 wrz 2016)
Tablica Czerwca ’56 – ZNTK (27 lip 2016)
Tablica „Żądamy chleba” (21 lip 2016)
Tablica Czerwca ’56 przed bramą główna HCP (9 lip 2016)
Obelisk „Pamięci Cegielszczaków” (4 lip 2016)
Tablica Stanisława Matyi (27 cze 2016)
Tablica przed Fabryką Pojazdów Szynowych (17 cze 2016)
Pomniki Poznańskiego Czerwca (11 cze 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (przy ul. Dolna Wilda) (24 lut 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (16 lut 2016)
Kopiec Wolności (2 lut 2016)
Pomnik Harcerzy na Malcie (13 sty 2016)
Pomnik poległych na Winiarach (10 sty 2016)
Pomnik zdobywców Ławicy (6 sty 2016)
Pomnik Ofiar Wojen w Kiekrzu (2 sty 2016)
Pomnik 15 Pułku Ułanów (29 gru 2015)
Pomnik Harcerski przy ul. Za Cytadelą (28 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (ul. Królowej Jadwigi/ul. Wierzbięcice) (27 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Junikowie) (26 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Starołęce) (25 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Górczynie) (25 gru 2015)
Posągi królewskie w Pałacu Działyńskich (19 gru 2015)
Galeria królewska w Pałacu Działyńskich (17 gru 2015)
Kartusze i panoplia na Odwachu (13 gru 2015)
Tajemniczy ptak z pałacu Działyńskich (10 gru 2015)
Rzeźba Jana Baptysty Quadro (7 gru 2015)
Pomnik króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (4 gru 2015)
Orzeł na Ratuszu (2 gru 2015)
Koziołki z ratuszowej wieży (30 lis 2015)
Trzej Bracia z Ratusza (27 lis 2015)
Kat z Pręgierza (23 lis 2015)
Pomniki Poznania (22 lis 2015)