blog background
 
Ilona Starosta: O czytaniu
Pasja czytania
metka_epoznan
Fenomenalna (Sofi Oksanen "Oczyszczenie")
ok
4
not ok
0
liczba odsłon: 505

To książka, która w czasie pierwszej lektury przed kilkoma miesiącami wstrząsnęła mną, zmroziła mnie, zaparła dech w piersiach - jednocześnie z zachwytu i przerażenia. Kiedy miałam przeczytać ją ponownie, poczułam strach. I nie dlatego, że opowiada jakąś pełną zaskakujących zwrotów akcji fabułę, w obrębie której leje się krew i trup ściele się gęsto, ale przez to, że dotyka prawdy o człowieku, choć to wyrażenie brzmi jakoś szablonowo, gdy odnosi się je do powieści fińskiej autorki Sofi Oksanen.

Historia zaczyna się intrygująco - od notatek Hansa Pekka. Wiemy, że mężczyzna tęskni za żoną i córką, znajduje się w jakiejś kryjówce, głosi pochwałę wolnej Estonii - choć data notki - rok 1949 - nas, czytelników pozbawia wszelkich złudzeń - Estonia jest jedną z republik w ZSRR. Potem akcja przenosi się w lata dziewięćdziesiąte, do domu wspomnianej w zapiskach  Aliide, u której pojawia się tajemnicza dziewczyna - Zara. Oksanen manifestuje swoją władzę nad czasem - jesteśmy naprzemiennie w  latach 30., 40. czy 50., by poznać zdarzenia, które doprowadziły do spotkania dwóch kobiet. Próba streszczenia tej opowieści utkanej misternie jak pajęcza sieć sprawia, że odbiera się jej całą niezwykłość. Zara przywozi ze sobą zdjęcie, na którym znajdują się dwie niewinne dziewczyny - jak się okaże później to Aliide i jej siostra Ingel, babcia Zary. Dwie kochające się siostry jeszcze przed poznaniem Hansa, męża Ingel i ukochanego Aliide. Ten uczuciowy trójkąt, już wystarczająco pogmatwany, nałoży się jeszcze z historią - Hans, zwolennik Niemców na terenie Estonii a później jej niezależności będzie musiał zapłacić wysoką cenę za swe przekonania. Jednak jeszcze więcej na ołtarzu wolności Hansa złożą Ingel i Aliide. To jak Oksanen opisuje scenę gwałtu na Aliide i tortur na dziecku Ingel i Hansa - Lindzie - jest jedną z przyczyn, dla których trudno o tej książce zapomnieć.

Jednakże jeszcze bardziej frapujące jej to, jak Oksanen pokazuje wpływ przemocy na psychikę kobiet - nie tylko tych dręczonych  w pokojach przesłuchań w latach 40. i 50. XX wieku, ale również dzięki postaci Zary ujawnia, jak traktuje się "żywy towar" - kobiety zmuszane do pracy jako prostytutki: "Znała takich mężczyzn. Sam ich wygląd mówił, że wiedzą, jak ukarać kobietę, i że przyszli po kobietę, której należy się kara. Buta mężczyzn w sztywnych mundurach z wyszczerzonymi epoletami, ukazujących w szerokim uśmiechu komplet złotych zębów, bo wiedzących, że drugi człowiek nie może w żaden sposób przeciwstawić się ich woli. Buta mężczyzn w oficerkach, którymi można podeptać dosłownie wszystko." Przemoc zmienia tylko dekoracje, trwała pozostaje jej istota.

Główni bohaterowie tej powieści nie są kryształowo czyści: Aliide zostaje w domu rodzinnym, jej siostra Ingel zostaje wywieziona. Ingel poświęci swe dziecko, aby ratować męża. Hans nie będzie potrafił docenić ofiary kobiet, która przybierze  również tak ekstremalną postać jak ślub Aliide z jednym z oprawców. Ta książka każe nam zadać sobie pytania o cenę, jaką płaci się za życie i dochowanie wierności ideałom, o to, jakie konsekwencje ma stanięcie twarzą w twarz ze złem i czy możliwe jest odkupienie win, tytułowe oczyszczenie.

Najczęściej pojawiającym się w powieści zwierzęciem jest mucha - w finale utworu dowiemy się, że taki był pseudonim operacyjny jednej z postaci. Jednak trudno oprzeć się skojarzeniom z szatanem, Mefistofelesem, którego w "Fauście" Goethe nazywa "królem much". Świat opisany przez Oksanen nosi nieusuwalne piętno zła, choć człowiek dokonuje go bardzo często w dobrej wierze. Tę niejednoznaczność podkreśla między innymi nazwisko głównej bohaterki - Aliide Truu -  znaczące, jak wskazuje w przypisie tłumacz,  uczciwy, wierny.

Warto tej książce poświęcić czas - z wielu powodów: niebanalnych bohaterek, wiedzy o powojennych losach Estończyków i ich dylematach i świetnie skonstruowanego świata - Oksanen potrafi zaskakiwać. Choć często prowadzi nas na skraj przerażenia.


 
WASZE KOMENTARZE[1]
~Autor: Jak zwykle - świetny tekst!
dodano: Czwartek, 2015.07.09 08:24, IP:213.17.203.XXX
ok
1
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
ILONA STAROSTA
oczytaniu.epoznan.pl
RSSsend_message
Ilona Starosta - polonistka, nałogowa czytelniczka, jak widać, nie tylko uczniowskich wypracowań.
POLECANE STRONY
ksiazkowo.epoznan.pl
krytycznymokiem.blogspot.com
bernadettadarska.blogspot.com/
joannaroszak.blogspot.com
ARCHIWUM WPISÓW
Pożegnanie i zaproszenie (26 sie 2016)
Powieść new adult, czyli "Jak powietrze"Agaty Czykierdy-Grabowskiej (25 lip 2016)
5 książek, które zabieram na wakacje (7 lip 2016)
Co z tą szkołą? (Jesper Juul "Kryzys szkoły") (1 lip 2016)
Dobrze skrojona opowieść (Anna Dziewit-Meller "Góra Tajget") (26 cze 2016)
Anatomia małżeństwa i opisu (Lauren Groff "Fatum i furia") (19 cze 2016)
Artysta i polityka (Kazuo Ishiguro "Malarz świata ułudy") (15 cze 2016)
Wiedza i wiara (Karolina Oponowicz "Bozie, czyli jak wygląda Bóg") (5 cze 2016)
Jak i po co czytać? (Ryszard Koziołek "Dobrze się myśli literaturą"') (30 maj 2016)
Dziewczyńska historia (Jessica Park "To skomplikowane. Julie") (12 maj 2016)
Książka o dorastaniu przed trzydziestką (Jessica Knoll "Najszczęśliwsza dziewczyna na świecie") (29 mar 2016)
Jutro z pamięcią o dziś (Margaret Atwood "Rok potopu") (23 mar 2016)
Przyjemne opowieści (Jacek Cygan "Przeznaczenie, traf, przypadek. Opowiadania" (21 lut 2016)
Dystans, który przeraża (Yiyun Li "Łaskawszy niż samotność") (17 lut 2016)
Dla dorastających dziewcząt czy raczej dla miłośników science fiction? (Karen Thompson Walker "Wiek cudów") (28 sty 2016)
Kolory, dźwięki, historia(Anthony Doerr "Światło, którego nie widać") (24 sty 2016)
Mistrzowska (Majgull Axelsson "Ja nie jestem Miriam") (30 gru 2015)
Ludzie, którzy nie mają domu (Katarzyna Boni, Wojciech Tochman "Kontener") (27 lis 2015)
Gra pamięci i wyobraźni (Agata Tuszyńska "Narzeczona Schulza") (31 paź 2015)
Nie mamy pojęcia o tym świecie (Martin Pistorius "Chłopiec duch") (6 paź 2015)
Nie ma dokąd wracać (Filip Springer "Miedzianka. Historia znikania") (3 paź 2015)
Władza, przemoc i najpiękniejsze plaże (Mario Vargas Llosa "Święto Kozła") (19 wrz 2015)
Książka, która nie opuściła mnie przez tydzień ( Asne Seierstad "Jeden z nas. Opowieść o Norwegii") (4 wrz 2015)
O granicach wolności (Michael J. Sandel "Przeciwko udoskonalaniu człowieka. Etyka w czasach inżynierii genetycznej") (14 sie 2015)
Kim jesteśmy (Amos Oz "Judasz") (5 sie 2015)
"Rodzina, ach rodzina..."(Carlos Fuentes "Wszystkie szczęśliwe rodziny") (30 lip 2015)
Jeśli nie stać nas na podróż do Indii (Rohinton Mistry "Delikatna równowaga") (27 lip 2015)
Przeciwko uproszczeniom i podręcznikowym wersjom (Magdalena Grzebałkowska "1945. Wojna i pokój") (22 lip 2015)
Jeśli nie chcemy się zmęczyć (Kewin Kwan "Bajecznie bogaci Azjaci") (13 lip 2015)
Fenomenalna (Sofi Oksanen "Oczyszczenie") (8 lip 2015)
11. przykazanie - "Nie wierz zapowiedziom wydawcy" (Donna Tartt "Szczygieł") (3 lip 2015)
Czym może być ściana? (Sarah Waters "Za ścianą") (14 cze 2015)
O duszy i ciele z zadęciem (Peter Carey "Chemia łez") (4 cze 2015)
Emocje gwarantowane (Tomáš Zmeškal "List miłosny pismem klinowym") (28 kwi 2015)
Feeria pomysłów (Wiktor Jerofiejew "Akimudy") (22 kwi 2015)
Rosjanie to nie tylko Putin (Anna Wojtacha "Zabijemy albo pokochamy. Opowieści z Rosji") (17 kwi 2015)
Jesteśmy tylko częścią czegoś większego (Szczepan Twardoch "Drach") (5 kwi 2015)
Nie tylko o ojcu Rydzyku (Marcin Wójcik "W rodzinie ojca mego") (3 kwi 2015)
Być Polakiem czy Angolem? (Ewa Winnicka "Angole") (23 mar 2015)
"Odpomnieć" historię (Anna Janko "Mała Zagłada") (14 mar 2015)
Znany obrazek narysowany grubą kreską (Dorota Gąsiorowska "Obietnica Łucji") (9 mar 2015)
Jedynie sorgo jest niezmienne (Mo Yan "Klan czerwonego sorga") (3 mar 2015)
Czy ktoś wybiera się do Dominikany? (Mirosław Wlekły "All inclusive. Raj, wktórym seks jest bogiem") (15 lut 2015)
Kto jest winny? (Jacek Hugo-Bader "Długi film o miłości. Powrót na Broad Peak" ) (5 lut 2015)
Polska, Bóg i cierpienie (Jacek Dehnel "Matka Makryna") (11 sty 2015)
Najlepsza książka dla młodzieży wg IBBY (Anna Piwkowska "Franciszka") (23 gru 2014)
Już nigdy więcej (Małgorzata Musierowicz "Wnuczka do orzechów") (24 lis 2014)
Ważna jest idea ( Filip Springer "Zaczyn. O Zofii i Oskarze Hansenach") (20 lis 2014)
"Hobbit" i "Farmer" w powstańczej Warszawie (Monika Kowaleczko-Szumowska "Galop'44") (14 lis 2014)
O kobiecym boksowaniu (Grażyna Plebanek "Bokserka" (9 lis 2014)
Subiektywność pamięci (Julian Barnes "Poczucie kresu") (13 paź 2014)
Zakopane w ogrodzie, zakopane w pamięci (Brygida Helbig "Niebko") (15 wrz 2014)
Bez "dydaktycznego smrodku" (Gavin Extence "Wszechświat kontra Alex Woods") (2 wrz 2014)
Powieść romantyczna z XXI wieku (Alexi Zentner "Dotyk") (18 sie 2014)
Sześćset hipnotyzujących stron (Joyce Carol Oates "Córka grabarza") (21 lip 2014)
Londyńskie klimaty ( "Londyn NW" Zadie Smith) (9 lip 2014)
"Chwytać za serce. Dusić za gardło" (Ignacy Karpowicz "Sońka") (22 cze 2014)
Fascynujący portret ( Małgorzata I. Niemczyńska "Mrożek. Striptiz neurotyka" ) (3 cze 2014)
Żoną polityka być... (Małgorzata Tusk "Między nami") (27 maj 2014)
O podróżowaniu na wiele sposobów ("Bieguni" Olga Tokarczuk) (12 maj 2014)
Bliskie oddalenie (Magdalena Grzebałkowska "Beksińscy. Portret podwójny") (29 kwi 2014)
Majowy wieczór, książka i relaks... (Kate Atkinson "Jej wszystkie życia") (22 kwi 2014)
O "dziadkach z Wehrmachtu" i pamięci (Paweł Huelle "Śpiewaj ogrody") (13 kwi 2014)
Wyraziste postaci, wciągająca historia - po prostu "Dostatek" Crummeya (9 kwi 2014)
Laureatka literackich nagród ("Ocalenie Atlantydy" Zyta Oryszyn) (21 mar 2014)
Poczuć, jak pachnie ziemia po deszczu... (Amos Oz "Wśród swoich") (2 mar 2014)
Zanim przeczytam jego najnowszą powieść... (Paweł Huelle "Weiser Dawidek") (18 lut 2014)
Biografia jak jej bohaterka (Anna Bikont Joanna Szczęsna "Pamiątkowe rupiecie. Biografia Wisławy Szymborskiej") (11 lut 2014)
Wolimy o tym nie myśleć (Grażyna Jagielska"Anioły jedzą trzy razy dziennie. 147 dni w psychiatryku") (2 lut 2014)
Tropiąc rzeczy i miejsca (Edmund de Wall "Zając o bursztynowych oczach. Historia wielkiej rodziny zamknięta w małym przedmiocie") (19 sty 2014)
Uważnie rozglądajmy się dookoła (Filip Springer "Wanna z kolumnadą") (6 sty 2014)
Dobrze skończyć rok, czyli czas z Pilchem (Jerzy Pilch "Drugi dziennik 21 czerwca 2012 - 20 czerwca 2013") (31 gru 2013)
"Ciemno, prawie noc" Joanny Bator - druga odsłona (27 gru 2013)
Nie tylko "Lokomotywa" i "Ptasie radio" (Mariusz Urbanek "Tuwim. Wylękniony bluźnierca") (19 gru 2013)
To tylko zabawa formą...(Juame Cabré "Wyznaję") (8 gru 2013)
Czy kibol to kibic? (Katarzyna Kłosińska "Co w mowie piszczy?") (30 lis 2013)
Kobiety niepokorne (Grażyna Plebanek "Córki rozbójniczki") (24 lis 2013)
Polsko-ukrainskie historie ("Oksana" Włodzimierz Odojewski) (17 lis 2013)
Wojowniczki w literackim wydaniu (Sylwia Chutnik "Kieszonkowy atlas kobiet" i "Cwaniary" (18 paź 2013)
Życie w rozmowie (Maria Janion "Transe - Traumy - Transgresje. 1: Niedobre dziecię") (2 paź 2013)
Może coś z klasyki? ( Gustaw Flaubert "Pani Bovary") (21 wrz 2013)
W nowy sposób o Poznaniu ("Poznański przewodnik literacki") (24 sie 2013)
Nowy, wspaniały świat...? (Paweł Smoleński "Izrael już nie frunie") (19 sie 2013)
Rodzą się dzieci... nie tylko królewskie (24 lip 2013)
Wolne od...wolne dla ("Wolne" Remigiusz Grzela) (14 lip 2013)
Biblioteka Raczyńskich w nowej odsłonie (3 lip 2013)
Warto było czekać (Jerzy Pilch "Wiele demonów") (13 cze 2013)
Miasto na cmentarzu (Igor Ostachowicz "Noc żywych Żydów") (31 maj 2013)
O Lepperze i o Polsce (Marcin Kącki "Lepperiada") (26 maj 2013)
Marta Fox w nowej odsłonie ("Autoportret z lisiczką") (3 maj 2013)
Odciąć pępowinę??? (25 kwi 2013)
"Złodziejka książek" (15 kwi 2013)
Dzieciństwo Jezusa w wersji J. M. Coetzee (1 kwi 2013)
Zbyt wysoka cena? ("Miłość z kamienia" Grażyna Jagielska) (22 mar 2013)
"Morfina" - dla tych, którym nie wystarczają "Kamienie na szaniec" (12 mar 2013)
Galeria inspirujących lub irytujących postaci (24 lut 2013)
Być synem geniusza... (16 lut 2013)
Czy małżeńska zdrada może być fascynująca? (15 lut 2013)
Dla kobieciątek i kobiet (13 lut 2013)
Dom pod gwiazdami (8 lut 2013)
Zdjęcie: Bogusław Tadeuszewski