blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu
ok
144
not ok
3
liczba odsłon: 2975

A

ż trudno uwierzyć, jak wielki skok cywilizacyjny wykonał Poznań w ciągu XIX wieku. Od zaniedbanego miasta, w którym dominowały niewielkie domy z kurnikami i chlewikami, do europejskiej metropolii z okazałymi kamienicami czynszowymi i willami.

 

Na początku XIX stulecia większość budynków mieszkalnych w Poznaniu, to niewielkie parterowe domy, zwrócone szczytem do ulicy, często drewniane, kryte gontem i strzechą. Domy te zamieszkiwała z reguły jedna rodzina. Część izb przeznaczona była na warsztat i sklepik, a wraz z rodziną właściciela, mieszkali tam też czeladnicy pracujący w warsztacie. Na tyłach domów znajdowały się szopy, kurniki, stajnie, chlewiki i inne tego rodzaju zabudowania gospodarcze. Mimo, że ten typ domów zastępowały powoli kamienice wielorodzinne, to jednak nie zanikły one całkowicie. Przetrwały długo na Chwaliszewie i Śródce.


Zabudowa placu Kolegiackiego w latach 30. i 40. XIX w., 
źródło:  www.wieczorkiewicz.org

 

Na Starym Rynku uchowały się oczywiście klasyczne, dwupiętrowe kamienice. Na parterze znajdowała się długa sień, przez którą wchodziło się do sklepiku lub warsztatu, oraz na podwórze. Na piętro wchodziło się przez ciemne i strome schody. Na pierwszym piętrze mieszkał właściciel z żoną, a na drugim ich dzieci, służba, czeladnicy i uczniowie. Rozwój przestrzenny Poznania na przełomie XVIII i XIX wieku doprowadził też do tego, że w obrębie miasta znalazło się kilka dworków. 


Dworek przy Świętym Marcinie - lata 30. XIX w., 
źródło: www.wieczorkiewicz.org


Były to z reguły domy drewniane lub murowane, piętrowe z podcieniami i spadzistym dachem, krytym gontem. Miały one sień na przestrzał, a po obu jej stronach znajdowały się pokoje właściciela i jego rodziny, oraz pomieszczenia dla służby. Najbardziej charakterystycznym budynkiem tego typu był dworek Mycielskich przy ulicy Ogrodowej, rozebrany w okresie PRL.


Dworek Mycielskich w latach 30. XIX w., 
źródło: www.wieczorkiewicz.org

 

Oczywiście, budynki mieszkalne na początku XIX wieku, to nie tylko kamienice przyrynkowe, oraz małe domy czy dworki. Pierwsze lata XIX stulecia, to pojawienie się jednopiętrowych domów dla urzędników pruskich, budowane przy ul.  Wilhelmowskiej (ob. Aleje Marcinkowskiego). Przełom nastąpił dopiero pod koniec lat trzydziestych. W 1838 roku wzniesiono pierwszą w Poznaniu czteropiętrową kamienicę czynszową. Władze pruskie wydały nowe przepisy budowlane, zabraniające m.in. wznoszenia domów z drewna, o dachach krytych gontem lub strzechą. Nie wolno było też budować domów szczytem do ulicy. Na tyłach domów można było wznosić oficyny.


Aleje Marcinkowskiego na początku XIX w., mal. K. Alberti, źródło: Wikimedia.

 

Prawdziwy boom budowlany nastąpił w latach siedemdziesiątych, w okresie wielkiej prosperity, tzw. Gründerzeit – „grynderka”. Budownictwo mieszkaniowe w Poznaniu zostało zdominowane przez wysokie, przeciętnie czteropiętrowe kamienice czynszowe, o bogato zdobionych fasadach, nawiązujących do stylów historycznych – gotyku, renesansu, baroku i klasycyzmu. 


Kamienica przy ul. Strusia 3, źródło: Wikimedia.


Do mieszkań wchodziło się przez bogato zdobione klatki schodowe. W zależności od zamożności właścicieli, nowe kamienice posiadały od trzech do nawet dziesięciu pokoi. 


Klatka schodowa w kamienicy przy ul. 3 Maja 47, 
źródło: Wikimedia.


Mieszkania należące do bogatych mieszczan dzieliły się na dwie części. Pierwsza część przeznaczona była dla rodziny właściciela. Składała się ona z salonu, pokoju stołowego, gabinetu pana domu, sypialni i pokoju dziecięcego. Druga część, to kuchnia, czasem łazienka i pokoje dla służby. Służba i dostawcy wchodzili od strony podwórza, nie zaś od frontu. W mniejszych mieszkaniach, liczących trzy-cztery pokoje, nie było łazienki i osobnego wejścia dla służby.


Kamienica na skrzyżowaniu ulic: Łąkowej i Kwiatowej, źródło: Wikimedia.

 

Od lata czterdziestych, coraz głośniej apelowano o instalowanie łazienek w mieszkaniach. Moda ta jednak nie od razu się przyjęła. Pierwszym budynkiem, który posiadał łazienki, był hotel Bazar. W 1905 roku zaledwie 18% mieszkań poznańskich było wyposażone w łazienki. Jedną z największych problemów, jakie stały przed lokatorami poznańskich domów XIX wieku, była kwestia odpowiedniego ogrzania mieszkań. Do tego celu używano pieców, które stawiano w rogach pokoi. 


Piec kaflowy z początku XX  w.,
źródło: Wikimedia.


Do połowy wieku palono drewnem, ale nie dawał on zbyt dużo ciepła, co powodowało ciągłe niedogrzanie mieszkań. W drugiej połowie XIX wieku powszechnie już stosowano węgiel. Kominki należały do rzadkości, a z czasem pojawiły się kaloryfery. Centralne ogrzewanie zaczęto stosować dopiero na przełomie XIX i XX i instalowano je wyłącznie w luksusowych kamienicach czynszowych. W 1905 roku centralne ogrzewanie posiadało zaledwie… 1,6% mieszkań w Poznaniu.

 

Prawdziwa rewolucja dokonała się w dziedzinie oświetlenia. Do połowy stulecia niepodzielnie królowały świece – łojowe, stearynowe i woskowe, choć te ostatnie rzadziej, bo były dość drogie. Umieszczano je w ozdobnych lichtarzach, kandelabrach, oraz tzw. pająkach, czyli wiszących świecznikach. W drugiej połowie wieku pojawiły się lampy naftowe, które upowszechniły się w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Oświetlano nimi nie tylko domy zamożnych mieszczan, ale także mieszkania robotnicze. Ten typ oświetlenia stał się dominujący w poznańskich domach. 


Lampa naftowa, źródło: Wikimedia.


W 1905 roku aż 70% mieszkań było oświetlane przez lampy naftowe. Skutecznie konkurowały one z lampami gazowymi, które pojawiły się w 1856 roku. Nie upowszechniły się jednak i w 1905 roku zaledwie 20% mieszkańców było podłączonych do sieci gazowej. Lampy gazowe wymagały częstego czyszczenia, a ponadto po mieście krążyły opowieści o zaczadzeniach. To wystarczało, aby poznaniacy pozostali wierni  poczciwym i pięknie wykonanym lampom naftowym. Lamp naftowych nie wyparło nawet oświetlenie elektryczne, ale to wynikało raczej z kiepskiej infrastruktury. Zaledwie 2,6% mieszkań było podłączone do prądu na początku XX wieku.


Secesyjna lampa, źródło: Wikimedia.


O bogactwie mieszkańców decydowały meble, których używano w danym domostwie. Początkowo były one dość proste, żeby nie powiedzieć prymitywne. Stół, krzesła, łóżka, komódki, to najczęściej spotykane meble w pierwszej połowie stulecia. Wykwintne meble były bardzo drogie i tylko nieliczni mogli sobie na nie pozwolić. Dopiero w drugiej połowie XIX wieku, mieszkania poznańskie wyposażano w coraz lepsze i bardziej wyszukane sprzęty. Stało się to możliwe dzięki wzrostowi zamożności mieszkańców i powstaniu fabryk masowo produkujących meble. Przykładem była tu słynna fabryka Zeylanda. Dzięki kolei żelaznej można było także tanio sprowadzać meble z zagranicy.

 

Style w wyposażeniu mieszkań zmieniały się w sposób nieco odmienny, niż na pozostałych ziemiach polskich. W Poznaniu nie przyjął się styl empire, który zdominował Europę w epoce napoleońskiej. Przez długi czas królował w mieście biedermeier, zwany stylem mieszczańskim. 


Meble w stylu biedermeier, lata 20. XIX w., źródło: Wikimedia


Meble wykonane w tym stylu był stosunkowo tanie, bo wykonywano je na miejscu, z krajowego drewna. Meble biedermeier charakteryzowały się bogatą tapicerką, a dla wygody wprowadzono sprężyny. W okresie romantyzmu zapanowała moda na średniowiecze, a więc i w meblarstwie pojawił się neogotyk. Później tworzono również meble neobarokowe. Przełom XIX i XX wieku, to oczywiście secesja, która wkrótce zdominowała nie tylko meble, ale także inne przedmioty domowego użytku.


Sekretarzyk w stylu biedermeier, źródło: Wikimedia.

 

Każdy szanujący się mieszczanin i przedstawiciel inteligencji, starał się w swym mieszkaniu wydzielić specjalne pomieszczenie i przekształcić go w reprezentacyjny pokój zwany salonem lub bawialnią. W salonie przyjmowano gości, tu spędzano wspólne wieczory i obchodzono święta. Oczywiście, pokój ten musiał być odpowiednio umeblowany sprzętami najwyższej jakości. Znajdowały się tu fotele, kanapa, czworokątny lub owalny stół, czasem pianino, a nawet fortepian. 


 

Salony w stylu biedermeier, źródło: Wikimedia.


Nie mogło zabraknąć też sekretarzyka, małego stolika z zegarem i specjalnych konsol z gipsowymi lub marmurowymi popiersiami. Często można było też spotkać witryny, w których eksponowano rodową porcelanę i inne kosztowne bibeloty. Na wykładanych tapetami ścianach, wieszano obrazy o różnorodnej treści. Na początku XX wieku w mieszczańskich salonach pojawił się nowy wynalazek – gramofon.

 

Kolejnym istotnym pomieszczeniem w domu mieszczańskim była jadalnia. Najważniejszymi meblami w jadalni był oczywiście duży stół i krzesła. Nie mogło zabraknąć też szaf na zastawę oraz kredensu. 


Secesyjny kredens, źródło: Wikimedia.


Trudno sobie oczywiście wyobrazić mieszkanie bez sypialni. Najwięcej miejsca zajmowały dwa zestawione ze sobą łóżka, stanowiące łoże małżeńskie. W poznańskich domach nie upowszechniły się popularne w Europie łóżka z baldachimem. Po obu stronach łoża ustawiano stoliki nocne, na których znajdowały się: świeca, woda do picia, lekarstwa, zegar, później budzik. Bieliznę trzymano w komodach, a później w specjalnych bieliźniarkach. Często w sypialniach znajdowały się też specjalne stoliki z miskami do mycia i toaletka, czyli oprawne lustro przytwierdzone do drewnianego pudła z szufladami, w których pani domu trzymała kosmetyki, a niekiedy także biżuterię. Dzieci sypiały w swoich pokojach lub w sypialni rodziców. W domach zamożnych mieszczan uprawiających dobrze płatne i budzące szacunek zawody, jak adwokaci i lekarze, znajdowały się także gabinety. W niektórych gabinetach pojawiły się od 1885 roku telefony. Kuchnia w mieszkaniach bogatego mieszczaństwa była obszerna i zastawiona szafami z naczyniami. Obok kuchni znajdowała się spiżarnia z wiktuałami. W kuchni jadała służba.          


W kuchni, źródło: Wikimedia.

 

Znacznie skromniej prezentowały się dwu- lub jednopokojowe mieszkania drobnomieszczaństwa i robotników. Bywały to często rodziny wielodzietne, więc fakt, że część członków rodziny sypiała w kuchni, nikogo nie dziwił. Dominującym meblem w takim domu były łóżka. Starano się jednak wyposażyć te skromne mieszkania w bardziej reprezentacyjne sprzęty. Kupowano więc lustro, kanapę, komodę, czy ozdobną bieliźniarkę. Ściany były malowane farbami, a ich główną ozdobą były obrazy, przeważnie o charakterze religijnym i fotografie członków rodziny. 


Prasowanie (koniec XIX w.), źródło: Wikimedia.


Ważnym, a nierzadko jedynym akcentem dekoracyjnym domów niezbyt zamożnego mieszczaństwa, były kwiaty i to zarówno cięte w ozdobnych wazonach, jak i te w doniczkach. Bardzo ważną funkcję w drobnomieszczańskich i robotniczych domach pełniła kuchnia. To tutaj po kolacji zbierała się cała rodzina, zwłaszcza w jesienno-zimowe wieczory. Kuchnia, oprócz miejsca, w którym przygotowywano jedzenie, pełniła też rolę jadalni i salonu. Starano się więc, aby wyglądała ona schludnie. Półki z przyprawami ozdabiano koronkami, a na ścianach wieszano makatki z wyszywanymi sentencjami i scenkami rodzajowymi.

 

Dość ciekawym przedmiotem dekoracyjno-użytkowym, charakterystycznym dla przełomu XIX i XX wieku, były kufle do piwa. Nierzadko były to prawdziwe dzieła sztuki, produkowane ze szkła, kamionki, porcelany i fajansu. Często były bogato zdobione, a dzisiaj są bardzo poszukiwane przez kolekcjonerów i osiągają wysokie ceny na aukcjach i giełdach staroci. Kufle dawano w prezencie, jako trofeum lub na pamiątkę. Żołnierze armii pruskiej odchodzący do cywila, otrzymywali na pamiątkę kufel ozdobione scenami batalistycznymi lub scenkami rodzajowymi z żołnierskiego życia.   


Niemiecki kufel (pocz. XX w.), źródło: Wikimedia.

 

Warunki życia mieszkańców dziewiętnastowiecznego Poznania zmieniły się diametralnie w ciągu stulecia. Co prawda, nadal istniały wyraźne kontrasty między mieszkańcami luksusowych kamienic i willi, a gnieżdżącą się na strychach i w suterenach biedotą, ale postęp technologiczny wpłynął na poprawę jakości życia i sprawił, że prace domowe stały się o wiele lżejsze, niż w ubiegłych wiekach.

 

Źródło:


W. Karolczak, Jak mieszkali poznaniacy w dobie Wiosny Ludów, w: Wiosna Ludów, „Kronika Miasta Poznania”, nr 1, 2008.

 

Z. Ostrowska-Kębowska, J. Skuraatowicz, Architektura i budownictwo, w: Dzieje Poznania T.2 1793 – 1918, praca zbiorowa pod redakcją J. Topolskiego i L. Trzeciakowskiego, Warszawa – Poznań 1994.

 

M. i L. Trzeciakowski, W dziewiętnastowiecznym Poznaniu. Życie codzienne miasta 1815 – 1914, Poznań 1982.

 
WASZE KOMENTARZE[1]
~made in posen: I chyba przytulniej sie mieszkało niż obecnie,wyprodukowanych przez "dyktat deweloperski".
dodano: Niedziela, 2014.02.02 21:09, IP:164.127.244.XXX
ok
5
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarremik: Oj niekoniecznie przytulniej. Myślę, że było zimno i wilgotno. Mieszkałem przez czas jakiś przy Kramarskiej, mimo współczesnych udogodnień walka z wilgocią była non stop
dodano: Niedziela, 2014.02.02 21:23
ok
4
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarremik: Autorowi tradycyjny szacun :)
dodano: Niedziela, 2014.02.02 21:24
ok
5
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarMaciek_1980: Panu Remigiuszowi tradycyjnie dziękuję za miłe słowa :) Co zaś do wygody, to jakkolwiek lubię stare budownictwo i antyki, to mieszkanie w starej kamienicy miało swoje minusy. Mieszkałem rok na Jackowskiego w stuletniej kamienicy. Całość bardzo piękna, całkiem dobrze zachowana secesyjna klatka schodowa, ale w mieszkaniu było zimno i dość ciemno. Było to fajne w lecie, ale zimy były koszmarne. Z drugiej strony nie wyobrażam sobie mieszkania, umeblowane tylko i wyłącznie w meble z Ikea. Aby mieszkanie miało duszę, muszą tam być książki i choć trochę starych mebli :)
dodano: Niedziela, 2014.02.02 22:25
ok
7
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Pierwszy dowódca, czyli opowieść o Stanisławie Taczaku (14 gru 2017)
Katarzyna Marciszewska "Wiedźmy Himmlera" - recenzja (10 gru 2017)
Wielki kryzys 1929 roku w Poznaniu (8 gru 2017)
Pod skrzydłami pegaza (3 gru 2017)
Kaiser Wilhelm-Siedlung, czyli osiedle kolejarzy przy ulicy Hutniczej (16 lis 2017)
Ormianie w dawnym Poznaniu (9 lis 2017)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego (3 lis 2017)
10 grunwaldzkich "perełek" (27 paź 2017)
Balony, sterowce, aeroplany, czyli początki lotnictwa w Poznaniu (19 paź 2017)
Krótka historia osiedla Piątkowo-Naramowice (11 paź 2017)
Pogrobowiec, czyli historia króla Przemysła II (5 paź 2017)
Złota Kaplica, czyli cząstka Bizancjum w Poznaniu (28 wrz 2017)
Szkoła Wydziałowa Poznańska (2 wrz 2017)
Ogródki rozrywkowe i wyścigi konne, czyli jak dawniej bawiono się przy Drodze Dębińskiej (21 sie 2017)
10 wildeckich "perełek" (8 sie 2017)
Poznański gotyk, część 2 (23 lip 2017)
Poznański gotyk, część 1 (13 lip 2017)
Bunt wójta Przemka (3 lip 2017)
Sołacz - willowa dzielnica Poznania (15 cze 2017)
Cesarzowa Wiktoria w Poznaniu (9 cze 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2 (27 maj 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz