Pogoda jutro Pogoda Poznań
1811

Od stolicy państwa do stolicy gospodarczej

Ta okolica przyciągała osadników. Pierwsi z nich pojawili się na terenach zajmowanych dziś przez Poznań już ok. 8900 roku przed naszą erą. Były to ludy wędrowne, zbieracko-łowieckie. Po nich przyszły kolejne fale osadników, aż w VIII wieku n.e. pojawili się nad Wartą Polanie. W IX w. założyli swój gród na Ostrowie Tumskim, w rozlewisku Warty i Cybiny. Początkowo peryferyjny gród zaczął zyskiwać na znaczeniu. To tutaj prawdopodobnie odbył się chrzest Polski w 966 roku. Dwa lata później założono w Poznaniu pierwsze w kraju biskupstwo. Rozpoczęła się budowa katedry św. Piotra. Pozycję stołecznego grodu utracił Poznań na rzecz Krakowa w 1038 roku, ale nadal pełnił ważną rolę jako miejsce pochówku władców ? Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Rok później najazd czeskiego księcia Brzetysława zupełnie zniszczył miasto. Gall Anonim pisał, że w katedrze legowiska założyły dzikie zwierzęta.

Przeprowadzka

Miasto jednak się rozrastało i zaczynało brakować mu miejsca, dlatego w 1253 roku książę Przemysł I postanowił przenieść je na lewy brzeg Warty. Nowe miasto było lokowane na prawie magdeburskim, wytyczono rynek i sieć ulic przecinających się pod kątem prostym. Zaczęto budować mury miejskie. Poza nimi leżało kilkanaście wsi, pełniących wobec miasta funkcje służebne. Sam Poznań był miastem rzemieślników ? zwłaszcza kuśnierzy, skórników i sukienników. Otrzymywał liczne przywileje i prawa od władców ? m.in. miał prawo bicia swojej monety. Lewobrzeżne miasto się rozrastało. Podpoznańskie wsie stawały się przedmieściami. Tymczasem prawy brzeg cały czas należał do Kościoła. W mieście, które ekonomicznie stanowiło jeden organizm, były dwa ośrodki władzy. Prowadziło to do częstych konfliktów między mieszkańcami obu stron Warty. Średniowieczny Poznań był drewniany ? murowane były najważniejsze budynki, takie jak ratusz czy fara. W mieście często wybuchały więc pożary. Miasto nawiedzały też liczne epidemie, dziesiątkujące mieszkańców.

Wzlot i upadek

Od XIV wieku wzrastała ranga Poznania. Stał się ważnym ośrodkiem handlowym. Pod koniec średniowiecza rozpoczął się złoty okres w historii miasta. Przez Poznań przebiegały szlaki handlowe, łączące wschód z zachodem. W mieście rozwijało się rzemiosło ? zwłaszcza garbarstwo, kuśnierstwo, rzeźnictwo i piwowarstwo. Poznań był drugim, po Gdańsku, ośrodkiem rzemiosła w kraju ? było w nim zatrudnionych 2,5 tysiąca osób. Rozwijało się życie kulturalne i naukowe ? w 1519 roku powstałą Akademia Lubrańskiego, która była drugą szkołą wyższą w kraju. W Poznaniu mieszkało 20 tysięcy osób, 70 procent z nich stanowili Polacy ? kolejni pod względem liczebności byli Żydzi i Niemcy. W połowie XVI wieku w mieście było prawie 700 kamienic. W obrębie murów miejskich mieszkało 40-45 procent poznaniaków, reszta zamieszkiwała przedmieścia. Wojny i klęski żywiołowe XVII i XVIII wieku zniszczyły Poznań. Liczba ludności spadła do sześciu tysięcy, a miejskie finanse wykończyły kontrybucje wypłacane kolejnym wojskom. Miasto odradzało się powoli, liczba ludności podwoiła się pod koniec XVIII wieku. W 1773 roku Poznań został wcielony do Prus i stał się stolicą nowej prowincji ? Prus Południowych.

Twierdza Posen

Prusacy postanowili uczynić z Poznania miasto-twierdzę. Na przełomie XVII i XVIII wieku rozebrali stare mury miejskie i w obręb Poznania włączyli tereny zachodnie. W latach czterdziestych XVIII wieku otoczyli Poznań potężnymi fortyfikacjami, które zamknęły miasto i uniemożliwiły jego rozwój. ?Festung Posen?, czyli Twierdza Poznań była siedzibą garnizonu; władze wojskowe musiały wyrażać zgodę na wszystkie projekty gospodarcze i urbanistyczne. Przez pewien czas Poznań był największą twierdzą w Europie. W mieście pojawili się niemieccy urzędnicy i wojskowi, w ślad za nimi osiedlili się tu inni przybysze z Prus. Liczba ludności Poznania zwiększyła się o 50 tysięcy, ale sukcesywnie rósł w niej udział ludności niemieckiej ? do 40 procent przed I wojną światową.

Złote lata w niewoli

Na czasy pruskie przypada jednak gwałtowny rozwój miasta. W XIX wieku zaczęły powstawać pierwsze zakłady przemysłowe. Władze dążyły do tego, by z Wielkopolski uczynić zaplecze rolnicze dla Prus. Poznań miał być więc centrum handlu i przetwórstwa artykułów spożywczych. W mieście powstały więc fabryki maszyn rolniczych, nawozów sztucznych, browary i fabryka wódek. Istniały dwie giełdy ? zbożowa i okowiciana. Przemysł lokował się jednak za murami miasta. W samym mieście zaczęły powstawać nowe szkoły powszechne, szpitale, hotele. Wybudowano kanalizację i wodociągi miejskie, gazownię i elektrownię. Po ulicach Poznania zaczęły jeździć tramwaje ? najpierw konne, później elektryczne. Wybudowano dworzec ? Poznań miał połączenia kolejowe ze Szczecinem iWrocławiem. Pod koniec XIX wieku w Poznaniu odbyła się pierwsza rozmowa telefoniczna. Rozwijało się też życie kulturalne miasta ? wybudowano teatry, kino i muzeum, działała biblioteka. Miasto jednak dusiło się wewnątrz murów. Pod Poznań uciekali nie tylko przemysłowcy, ale także niemieccy urzędnicy. Nie było wolnych miejsc pod zabudowę. Dlatego w 1900 roku włączono w obręb miasta trzy podpoznańskie wsie ? Jeżyce, Wildę i Łazarz, a dwa lata później zaczęto rozbierać mury miejskie. Nowy plan rozwoju miasta opracował słynny niemiecki urbanista Joseph Stuebben, realizowano go do czasów I wojny światowej. To wtedy, na początku XX wieku, powstały secesyjne dzielnice i charakterystyczne dla miasta budowle, takie jak Teatr Miejski (dziś Teatr Wielki), rezydencja cesarza Wilhelma II (Zamek) czy muzeum cesarskie (Muzeum Narodowe).

Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy

Po okresie autonomii w czasach Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1849), po nieudanych powstaniach z lat 1831, 1846 i 1848 wielkopolanie zmienili styl walki z zaborcą. Już nie oręż, przelewanie krwi ? ale praca organiczna i praca u podstaw: edukacja społeczeństwa i dbanie o jego rozwój ekonomiczny. W XIX wieku w Poznaniu licznie działały polskie organizacje kulturalne, gospodarcze i religijne. W 1842 roku powstał hotel ?Bazar?, który pełnił funkcję centrum polskiego życia gospodarczego, kulturalnego i politycznego. 17 lat później założono Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, które ze stowarzyszenia humanistyczno-artystycznego szybko przekształciło się w instytucję prowadzącą regularną działalność naukową. Władze pruskie bowiem nie zezwalały na utworzenie w Poznaniu uniwersytetu. Z własnych składek poznaniacy wybudowali w 1875 roku Teatr Polski. Po I wojnie światowej Poznań miał być nadal miastem pruskim. Wtedy mieszkańcy Wielkopolski chwycili jednak za broń ? i wygrali. Poznań powrócił do Rzeczpospolitej.

Dwudziestolecie i wojna

Polski Poznań liczył 156 tysięcy mieszkańców, w przeważającej większości ? Polaków (Niemcy stanowili 4 procent ludności). W pierwszej połowie lat 20. rozebrano resztę pruskich murów, a w 1925 roku przyłączono do miasta nowe dzielnice ? Rataje, Starołękę, Dębiec, Winiary czy Naramowice. W tym samym roku w Poznaniu odbyły się I Targi Międzynarodowe ? choć pierwszy Targ Poznański miał miejsce już cztery lata wcześniej. Duże znaczenie dla rozwoju miasta miała Powszechna Wystawa Krajowa z 1929 roku, prezentująca dorobek dziesięciolecia niepodległej Polski. To z okazji PeWuKi wybudowano m.in. nowy stadion, elektrownię, hotele i wiele gmachów handlowych, służących po Wystawie już do innych celów. W 1919 roku założono Uniwersytet Poznański, w ślad za nim powstały też inne szkoły wyższe. Wybudowano cywilne lotnisko i wiele zakładów przemysłowych. Poznań był stolicą województwa, czwartym co do liczby mieszkańców miastem kraju i ważnym ośrodkiem handlu i przemysłu. Ten rozwój przerwała II wojna światowa. Niemcy wkroczyli do miasta 10 września 1939 roku. Poznań wcielono do III Rzeszy ? był stolicą Kraju Warty. Znów pojawiły się niemieckie nazwy ulic, dzielnic i placów. Do miasta wcielono 47 podpoznańskich osad. Od 1944 roku na Poznań spadały alianckie bomby. Po ciężkich walkach miasto zostało wyzwolone 23 lutego 1945 roku, ale zniszczeniu uległa ponad połowa Poznania.

Jak Poznań wyrastał na stolicę

Po wojnie różne były wizje przebudowy Poznania, planowano usunąć wszystkie ślady niemczyzny ? ale zwyciężyły względy ekonomiczne i pozostawiono zabudowę centrum. Miasto powoli się odbudowywało. Znacjonalizowano zakłady przemysłowe i infrastrukturę miejską. W latach 50. Poznań był jednym z najbardziej uprzemysłowionych miast w kraju, ale rozwój przemysłu nie oznaczał poprawy warunków życia ludności. Brakowało mieszkań ? mimo iż rozpoczęto budowę osiedli w z wielkiej płyty. 28 czerwca 1956 roku na ulice wyszli robotnicy poznańskich zakładów. Dołączyli do nich inni, było ich ponad sto tysięcy. Domagali się chleba i wolności. Tłum wymknął się spod kontroli i zaczął atakować budynek Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Wojsko użyło broni. Zginęło ponad 70 osób, kilkaset było rannych. Prawie 700 uczestników czerwcowych wydarzeń zostało aresztowanych, wielu z nich maltretowano podczas śledztwa. Gwałtowne uprzemysłowienie spowolniło się w latach 60., by załamać się w następnej dekadzie. W latach 70 i 80. dwukrotnie powiększano Poznań, włączając doń wsie leżące na północy miasta. Powierzchnia miasta wynosiła 261,3 km2, a mieszkało w nim 585,9 tysięcy ludzi. Liczba ludności rosła, by zacząć opadać po 1989 roku, kiedy to wielu poznaniaków zaczęło się wyprowadzać poza miasto. Rok 1989 przyniósł istotne zmiany w charakterze miasta. Zaczął się rozwijać sektor prywatny, upadło lub musiało się zrestrukturyzować wiele państwowych zakładów pracy. Władze miasta zaczęły pochodzić z wyboru. Dziś Poznań jest miastem otwartym, rozwijającym się. Stanowi ważny ośrodek naukowy, kulturalny, przemysłowy i gospodarczy ? to Poznań jest gospodarczą stolicą Polski.