blog background
 
Fontanny Poznania: Paweł Cieliczko
Poznań, fontanny, studzienki, pomniki, rzeźby
metka_epoznan
Studzienka Higei
ok
50
not ok
0
liczba odsłon: 2555

Studzienka Higiei ufundowana została przez Edwarda Raczyńskiego i miała być najważniejszym elementem wodociągu, który hrabia podarował poznaniakom, wstrząśnięty skutkami epidemii cholery z 1831 r. Drewniany wodociąg dostarczał świeżą wodę ze wzgórz winiarskich, która czerpana była z czterech studni. Najokazalsza znajdować się miała na placu przed Biblioteką Raczyńskich, gdzie zresztą czyniono pierwsze odwierty.

1. Studzienka Higei w Poznaniu.

Poszukiwania wody zakończyły się fiaskiem, poziom placu był zaś wyżej niż szczyt wzgórz winiarskich, więc woda nie mogła spływać ku miastu siłą grawitacji. Pojawiła się konieczność znalezienia nowej lokalizacji dla studni. Zbudowano ją u zbiegu al. Wilhelmowskiej (obecnie Al. Marcinkowskiego) i ul. Fryderykowskiej (obecnie ul. 23 Lutego), naprzeciwko budynku Ziemstwa Kredytowego (obecnie Uniwersytet Artystyczny). Studzienka Higiei była w miejscu, w którym dziś znajduje się Fontanna z Delfinami. 

2. Aleja Wilhelmowska (obecnie Al. Marcinkowskiego) w czasie okupacji, na pierwszym planie studnia Higiei, wł. Roman Trojanowicz.

Budowano ją etapami. Cokół zaprojektował berliński architekt Christian Gottlieb Cantian, który na frontonie wykonanego z piaskowca monumentu umieścił brązowy medalion przedstawiający Wincentego Priessnitza, którego Raczyński darzył szczególną atencją, gdyż w Gräfenbergu swoją wodną kuracją uzdrowił jego ciężko chorego syna, Rogera. Priessnitz był pionierem i propagatorem wodolecznictwa, a także twórcą prysznica, który jemu zawdzięcza swoją nazwę. Na cokole zapisana była grecka sentencja z ody Pindara, a poniżej znajdowało się jej polskie tłumaczenie, które brzmiało: „Nic lepszego nad wodę” (pominięta została litera s). Pod medalionem znajdowała się mosiężna głowa lwa, z której woda ciekła do zamontowanego poniżej kamiennego zbiornika przeznaczonego do pojenia dorożkarskich koni.


3. Studzienka Higei w Poznaniu.

Drugim etapem było usadowienie na cokole greckiej bogini. Jej posąg hrabia Raczyński zamówił u ucznia Christiana Raucha – Alberta Wolffa. Artysta przedstawił Higieję, gdy siedzi na fotelu, ubrana w joński chiton. Na prośbę Raczyńskiego twarzy bogini nadane zostały rysy żony zleceniodawcy – Konstancji z Potockich Raczyńskiej. Jak podkreślają niektórzy, rzeźbiarz wywiązał się z zadania aż nadto dobrze, gdyż udało mu się oddać rysy hrabiny, ale przedstawiona została jako kobieta znacznie szczuplejsza niż w rzeczywistości. Posąg został odlany w 1844 r. w hucie w Lauchhammer. Jednak w związku ze sporami dotyczącymi Złotej Kaplicy w katedrze poznańskiej, Edward Raczyński zwlekał z odebraniem zamówionej rzeźby i ustawieniem jej na przygotowanym cokole. Umęczony problemami hrabia popełnił samobójstwo, strzelając do siebie z armatki wiwatowej na wyspie w Zaniemyślu. Po jego śmierci posąg odebrała żona. Nie ustawiła go na cokole, ale zabrała do Zaniemyśla i położyła na grobie męża, dodając napis: „Wierna żona zawsze przy swoim mężu”.

4. Studzienka Higei w Poznaniu.

Poznaniacy na posąg Higiei musieli czekać jeszcze ponad 60 lat. W 1907 r. opracowano projekt rozbudowy wodociągów miejskich, co prawdopodobnie spowodowało konieczność przeniesienia studzienki na południową część al. Wilhelmowskiej; ściśle mówiąc usytuowana została u zbiegu obecnych Al. Marcinkowskiego z ul. Podgórną. Wówczas to wnuk Edwarda i Konstancji – Edward Aleksander Raczyński – zlecił wykonanie posągu Higiei z zachowanego gipsowego odlewu pomnika. W dniu 9 lutego 1908 r. doszło do uroczystego odsłonięcia, kompletnej wreszcie, studzienki Higiei. 


5. Studzienka Higei oraz portret Konstancji z Potockich Raczyńskiej.

U szczytu ul. Podgórnej, przy Al. Marcinkowskiego, mając za plecami pałac Anderschów, stała studzienka Higiei przez ponad 60 lat.Widziała, jak zmienia się miasto, jak zmieniają się ulice, jak znikają z nich dorożki, powozy, tramwaje konne, a wkracza nowoczesność. Konstancji Raczyńskiej przedstawionej na pomniku pewnie nie zachwycały te zmiany, ale jedyne, co mogła robić, to wspierać i dawać otuchę tym, którzy reprezentowali przemijające wartości. Opowiada o tym Ballada o fontannie Hygiei i szkapach dorożkarskich Floriana Jernasa:

Na Marcinkowskiego alei

Stoi fontanna Hygiei

A z niej

Niedźwiedziowi z pyska

Woda wytryska.

 

Co dziej wieczorem, nocą i z rana

Kapie mu z brody woda źródlana

Do basenu…

Przychodzą tam codziennie

Spracowane,

Spocone

I chude

Dorożkarskie szkapy –

I gaszą w wodzie

Dymiące chrapy – –

 

Piją chciwie i długo

Po męczących wybiegach,

A dobre niedźwiedzisko

Troskliwie je ostrzega:

 

Nic lepszego nad wodę

Nie znajdziecie, koniska –

Ja co dzień was ochotnie

Napoję i opryskam!

Piją chciwie i długo,

A niedźwiedź na nie chucha

I mrużąc lewe oko

Coś szepcze im do ucha – –

 Co?

 

Codziennie o północy,

Gdy w krąg już nie ma nikogo z ludzi,

Ryczy niedźwiedź z fontanny

I dorożkarskie szkapy budzi.

 

Kotuje się słoma

We wszystkich stajniach!

Konie z Winiar i Jeżyc,

Wildy, Chwaliszewa i Śródki,

Kopią w drewniane drzwi,

Rozrywają skoble i kłódki – –

 

A potem w najdzikszym szale

Pędzą ulicami

Siwki i bułanki,

Kare i kasztanki –

Kłusem i pędem,

Stadem i rzędem –

Pędzą dorożkarskie zdechlaki

Jak skrzydlate rumaki –

Do fontanny!

Do fontanny?

 

Stawają przed nią w krąg

I do niedźwiedzia się cisną –

Skarżą się konie

Na dorożkarzy,

Że skąpią im siana,

Że biegać po mieście

Muszą do rana,

Że je biją,

Że jest im źle!

A współczujący niedźwiedź

Z głową wmurowaną w głazy

Kiwa żałośnie łbiskiem

Najczulsze szepcząc wyrazy.

A współczujący niedźwiedź

Ryczy i wodą szeleści,

Wilży spieczone pyski

I konie pieści i pieści – –

Kolejna wędrówka pomnika odbyła się w 1971 roku, kiedy to przeniesiono ją przed fronton Biblioteki Raczyńskich na Placu Wolności, by siedząca na fotelu dama nie przeszkadzała poznańskim tramwajom, których trasa wiodła ulica Podgórną. Wówczas to chyba na bocznej ścianie cokołu umieszczono tablicę z napisem: 

Edward Raczyński obdarzył miasto w r. 1841 nowym wodociągiem doprowadzając wodę źródlaną ze Wzgórza Winiarskiego i wybudował tę studnię na zbiegu ul. 23 Lutego z Al. Marcinkowskiego poświęcając ją Wincentemu Priessnitzowi /1799-1851/ twórcy wodolecznictwa. Posąg Higien-bogini zdrowia, noszącej rysy żony fundatora, Konstancji Raczyńskiej, umieszczony został w 1908 r., gdy studnię przeniesiono na Al. Marcinkowskiego u wylotu ul. Walki Młodych. Na obecnym miejscu studnia została umieszczona w r. 1971.

6. Studzienka Higei w Poznaniu.

Marcin Libicki, poznański historyk sztuki, bolał nad tą decyzją, która pozbawiła i tak zdewastowane Al. Marcinkowskiego kolejnego artystycznego akcentu, bardzo dobrze zresztą prezentującego się na tle pałacu Anderschów w długiej perspektywie ul. Podgórnej. 

Sprzed Biblioteki Raczyńskich nieczynną fontannę usunięto w 2004 r., gdy rozpoczęły się prace związane z budową podziemnego parkingu pod Placem Wolności. W ciągu kolejnych pięciu lat, przechowywany w magazynie pomnik poddano gruntownej renowacji. Dzięki temu, odkąd w 2009 r. Higieja powróciła przed Bibliotekę, z paszczy lwa znów leje się woda. 

7. Studzienka Higei w Poznaniu.

Gdy Konstancja Raczyńska zasiadła na odrestaurowanym pomniku w swoim fotelu przed Biblioteką Raczyńskich, by podziwiać odnowiony Plac Wolności, wszystko zdaje się być wreszcie na swoim miejscu. Choć jeśli się zastanowić, to aż prosi się o drugi cokół i fotel, na którym zasiadłby Edward Raczyński. I żonie byłoby niewątpliwie przyjemniej siedzieć w jego towarzystwie, a i poznaniakom mniej wstyd by było, że przez ponad półtora stulecia nie stać ich było na ufundowanie pomnika temu, który tak wiele dla nich zrobił.

 

Paweł Cieliczko

 

Bibliografia:

  1. Paweł Cieliczko, Studzienka Higei [w:] Poznański przewodnik literacki pod red. P. Cieliczko, J. Roszak, Poznań 2013, s. 287.
  2. Eugeniusz Goliński, Pomniki Poznania, Poznań 2001, s. 14-15.
  3. F. Jernas, Ballada o fontannie Hygei i dorożkarskich szkapach, [w:] Pieśni i pejzaże. Wiersze o Poznaniu i Wielkopolsce, Poznań 1981, s. 78-80.
  4. W. Łęcki, P. Maluśkiewicz, Poznań od A do Z
  5. M. Libicki, Poznań – przewodnik, s. 105-106

Fotografia:

  1. Tomasz Koryl
  2. cyryl.poznan.pl, wł. Roman Trojanowicz.
  3. Tomasz Koryl.
  4. Tomasz Koryl.
  5. Tomasz Koryl / rogalin.mnp.art.pl
  6. Tomasz Koryl.
  7. Tomasz Koryl.
 
WASZE KOMENTARZE
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
FONTANNY POZNANIA
fontannypoznania.epoznan.pl
RSSsend_message
Paweł Cieliczko – magister historii, doktor literaturoznawstwa, pomysłodawca pierwszego literackiego bedekera po Poznaniu, twórca i redaktor „Poznańskiego Przewodnika Literackiego” – internetowego informatora o wielkopolskim życiu literackim, założyciel Fundacji Kochania Poznania, autor opowiadań kryminalnych retro rozgrywających się w mieście nad Wartą, inicjator stworzenia szlaków kulturowych „Poznańskie legendy” oraz „Kryminalny Poznań”. Obecnie pracuje nad serią książek, w których zamierza udowodnić, że Poznań jest najbardziej romantycznym polskim miastem.
POLECANE STRONY
www.poznanskielegendy.pl
www.pomnikipoznania.pl
www.poznanski.przewodnikliteracki...
ARCHIWUM WPISÓW
Fontanna Wolności (15 lut 2017)
Fontanna w Zielonych Ogródkach (20 lip 2016)
Fontanna Pegaza (22 cze 2016)
Fontanna Lwów (4 cze 2016)
Fontanna Felderhoffa (20 maj 2016)
Fontanna Fryderyka III (16 maj 2016)
Studnia Kronthala (Fontanna Lederera, Fontanna z delfinami) (4 maj 2016)
Fontanna Perseusza (25 kwi 2016)
Studzienka Taschnera (11 kwi 2016)
Studzienka Madonny Sykstyńskiej (2 kwi 2016)
Studzienka Higei (24 mar 2016)
Studzienka Bamberki (17 mar 2016)
Fontanna Marsa (8 mar 2016)
Fontanna Neptuna (2 mar 2016)
Fontanna Apolla (23 lut 2016)
Fontanna Prozerpiny (17 lut 2016)
Fontanny na Starym Rynku (13 lut 2016)
Pomnik św. Jana Nepomucena (10 lut 2016)
Czy znacie jakieś fontanny i studzienki w Poznaniu? (8 lut 2016)
Witam serdecznie na moim blogu :) (7 lut 2016)