blog background
 
Pomniki Poznania: Paweł Cieliczko
Poznań, historia, pomniki,
metka_epoznan
Pomnik poległych na Winiarach
ok
46
not ok
0
liczba odsłon: 3557

Jeden z najstarszych pomników honorujących Powstańców Wielkopolskich, o którym chciałbym napisać, to nieistniejący już od lat monument, który przed wojną znajdował się na poznańskich Winiarach przy skrzyżowaniu ul. Winiarskiej, ul. Plebańskiej oraz – nieistniejącego już dziś odcinka – ul. św. Stanisława. Formalna nazwa tego niewielkiego monumentu brzmiała: 

Pomnik w hołdzie Winiarczykom

poległym za Wiarę i Ojczyznę

w latach 1914-1920.

Inicjatorem wzniesienia tego obelisku był dowódca winiarskiego oddziału powstańczego Wincenty Pokrywka, którego inicjatywę wsparło Towarzystwo Czytelni Ludowych oraz miejscowa społeczność. Już na początku 1922 roku wyłoniony został społeczny komitet budowy, a czterej jego czołowi członkowie, najbardziej szanowani obywatele Winiar, wzniosłymi słowami wyjaśnili idee stojące za jego zbudowaniem i zadedykowali go: 

duchom poległych bohaterów na wiekopomną cześć i chwałę

(proboszcz parafii ks. Bolesław Kościelski)

ziemskim ich krewnym na pociechę i ukojenie

(naczelnik gminy Antoni Bajerlein) 

potomnym do naśladowania dobry przykład jak kochać Ojczyznę

(dowódca powstańczy z Winiar Wincenty Pokrywka)

gminie winiarskiej na wieczną pamiątkę błogosławionej wojny,

która wskrzesiła i przyprowadziła do życia naszą matkę – Ojczyznę

(rektor Szkoły Podstawowej nr 17 Sylwester Mausz)

1. Zdjęcie pomnika pochodzi z czasopisma Ilustracja Poznańska i Nowiny Sportowe nr 43. Po prawej stronie pomnika widać rosnące mury kościoła parafialnego na Winiarach - 1930 rok.

Drugiego dnia Świąt Bożego Narodzenia – 26 grudnia 1922 roku – doszło do poświęcenia kamienia węgielnego pod wznoszony pomnik. W ceremonii uczestniczył generał Kazimierz Raszewski, który w czasie Powstania Wielkopolskiego był dowódcą 3 Pułku Ułanów Wielkopolskich, a potem szefem Wydziału Wojskowego Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej, a podczas uroczystości występował jako szef Okręgu Korpusu Poznań. Odznaczył on Krzyżami Walecznych dowódcę winiarskiego oddziału powstańczego Wincentego Pokrywkę oraz jego zastępcę Antoniego Bajerleina.

Dowódcy oddziału powstańczego z Winiar sumiennie zasłużyli sobie zresztą na te odznaczenia. Rejon Bonina, Winiar, Sołacza, Winograd i Piątkowa, za który odpowiadali został przez nich wzorowo opanowany. Największym ich osiągnięciem była zaś akcja przeprowadzona w nocy z 5 na 6 stycznia 1919 roku – równolegle z opanowaniem lotniska wojskowego na Ławicy – w trakcie której opanowali ogromną (150 m na 60 m) Halę Zeppelinów na Winogradach (przy obecnej al. Solidarności), w której znajdowało się ponad 200 samolotów, 3 balony obserwacyjne oraz mnóstwo części zamiennych do sprzętu lotniczego. 

2. Niemiecki sprzęt lotniczy zdobyty przez powstańców w Hali Zeppelina w Poznaniu, w grudniu 1918 r.

Pomnik odsłonięty został w dniu 6 maja 1923 roku i był on pierwszym monumentem wzniesionym na terenie Poznania, poświęconym ofiarom walk o niepodległość Ojczyzny w latach 1914-1920, a w szczególności Powstańcom Wielkopolskim, powstał on bowiem rok przed pomnikiem na Cmentarzu Górczyńskim (o którym pisałem tutaj). Poświęcenia obelisku dokonał ks. Bolesław Kościelski, proboszcz parafii św. Wojciecha, w której skład wchodziły wówczas Winiary. Generał Raszewski podziękował zgromadzonym za trud wzniesienia pomnika, po nim zaś występowali: kierownik winiarskiej szkoły Sylwester Mausz, komisarz obwodowy Sitkowski, a także Wacław Swinarski i Franciszek Łagoda z Towarzystwa byłych Powstańców i Wojaków dzielnicy Jeżyce oraz Antoni Bajerlein z Bractwa Strzeleckiego, będący wówczas sołtysem gminy Winiary. Oficjalna część uroczystości zakończyła się odśpiewaniem Roty. Licznie zgromadzeni na uroczystości przedstawiciele władz lokalnych, bractw, cechów i towarzystw, a także zwykli mieszkańcy Winiar upamiętnieni zostali na okolicznościowej fotografii. Po południu zaś, na placu przed pomnikiem odbył się koncert, podczas którego zbierano datki na pokrycie kosztów jego zbudowania. 

 

3. Pomnik poległych na Winiarach

Pomnik zaprojektowany został przez poznańskiego architekta Kazimierza Karwatkę. Miał formę masywnego czterokątnego obelisku wykonanego ze sztucznego kamienia, opartego na słupie i czterech kroksztynach (ozdobnych podporach) zakończonych wolutami (ślimacznicami), a wieńczyła go duża, kamienna kula z prostym, żelaznym krzyżem. Na bocznych ścianach tego sześcianu umieszczone zostały prostokątne, marmurowe płyty z inskrypcjami upamiętniającymi poległych mieszkańców Winiar:

Poległym w I wojnie światowej 1914-1918 

Bohaterom poległym na polu chwały 1918-1919

Obrońcom Ojczyzny przed najazdem bolszewików 1920 

90 poległym na wiekopomną cześć

Gmina Winiary 1923

Monument wzniesiono na placu gminnym przy ul. Winiarskiej, poniżej nasypu, obok dawnej kaplicy pogrzebowej (tzw. śmiertelnicy), gdzie funkcjonował wtedy dom katechetyczny, w którym od 1923 roku (po ustanowieniu parafii winiarskiej, a przed zbudowaniem kościoła św. Stanisława Kostki) odprawiano msze święte dla mieszkańców. Wokół pomnika zasadzone zostały wówczas cztery młode lipy, spośród których trzy zachowały się do czasów współczesnych i precyzyjnie wyznaczają miejsce, w którym przed blisko stu laty, wzniesiony został winiarski monument. 

We wrześniu 1939 roku pomnik został zniszczony został przez Niemców. Z przekazów ustnych wynika, że zanim wojska niemieckie wkroczyły do Poznania, udało się z podstawy pomnika wydobyć tubę, w której znajdował się akt erekcyjny monumentu oraz lista 90 mieszkańców Winiar, którzy zginęli w latach 1914-1920. Niestety do dnia dzisiejszego tuby ze spisem poległych Winiarczyków nie udało się odnaleźć. Znana jest tylko niekompletna lista winiarskich bohaterów, która pochodzi z Jednodniówki wydanej w 1936 roku z okazji 25-lecia Towarzystwa Gimnastycznego Sokół na Winiarach.

 

4. Jednodniówka, własność pana Jerzego Jędrzejczaka, udostępniona przez pana Edwarda Bręczewskiego.

Po zakończeniu wojny nie doszło do odtworzenia monumentu upamiętniającego winiarskich bohaterów. Podczas budowy w latach sześćdziesiątych osiedla mieszkaniowego na Winiarach zlikwidowany został nawet ten fragment ul. św. Stanisława, przy którym przed wojną znajdował się pomnik. Miejsce po nim wyznaczają obecnie jedynie trzy stare lipy rosnące pomiędzy torami linii tramwajowej wiodącej na Piątkowo a samoobsługowym sklepem spożywczym zbudowanym w tym miejscu w 1969 roku. Dziesięć lat później – w 1979 roku – w związku z dalszą rozbudową Osiedla Winiary rozebrany został także budynek Szkoły Podstawowej nr 17, przy której zorganizowana była winiarska drużyna harcerska.

5. Miejsce w którym znajdował się Winiarski Pomnik Powstańców Wielkopolskich

Idea odbudowania pomnika winiarskich bohaterów I wojny światowej, Powstania Wielkopolskiego oraz wojny polsko-bolszewickiej, pojawiła się przed kilkoma laty w gronie radnych Osiedla Winiary. W 2012 roku udało im się zdobyć w Urzędzie Miasta Poznania pozwolenie na budowę, obecnie zaś są w trakcie zbierania historycznej dokumentacji przedwojennego monumentu, a wkrótce mają zlecić wykonanie projektu wykonawczego. Nie jest jeszcze znany koszt rekonstruowanego pomnika, ale przewodniczący Rady Osiedla Jan Chudobiecki patrzy na to optymistycznie i wyjaśnia portalowi epoznan.pl:

W tej chwili trudno jest powiedzieć, ile to będzie kosztować, dlatego nie możemy stwierdzić, czy pokryjemy wszystkie koszty. Jeśli byłoby to kilkanaście tysięcy złotych, weźmiemy to na siebie. Ale już kilkadziesiąt tysięcy jest dla nas kwotą za dużą. Myślimy o założeniu społecznego komitetu odbudowy pomnika. Zająłby się kwestią zbierania pieniędzy na inwestycję. Myślę, że nie może to być wielki koszt, skoro lata temu pomnik powstał ze składek mieszkańców.

Sami mieszkańcy Osiedla Winiary są podzieleni w sprawie budowy pomnika, który miałby stanąć u zbiegu ul. Koronnej i Sokoła, jednak Jan Chudobiecki jest przekonany, że pokona przeciwności i przekonana malkontentów:

Ci normalni mieszkańcy są za tym, by pomnik odbudować. Ale oczywiście są i tacy, którzy nie są zadowoleni z tego pomysłu, bo twierdzą, że jest dużo innych potrzeb. To jest nasza historia, warto o nią dbać. 

Społecznicy zaangażowani w ideę odbudowania pomnika winiarskich powstańców nie ustają w swych staraniach, postępy ich działań obserwować można na bieżąco na specjalnym fanpage’u poświęconym winiarskiemu pomnikowi, który funkcjonuje jako społeczność Pomnik Bohaterów Powstania na Winiarach.

Mam nadzieję, że winiarskim społecznikom się powiedzie, nowy pomnik powstanie, a ja zmuszony będę do napisania nowego artykułu o pomniku winiarskich bohaterów. 

Paweł Cieliczko

 

Bibliografia:

  1. Ewa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny udowania Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Poznań, 2014, ss.22, 84.
  2. Upływa szybko życie… Historia winiarskich harcerzy, „Kronika Miasta Poznania” 4/2008, s. 247-260.

Netografia:

  1. https://pl.wikipedia.org /wiki/Pomnik_poległych_na_Winiarach_w_Poznaniu
  2. http://www.wbc.poznan.pl/Content/242906/miejscapampowst.pdf
  3. http://www.poznan.pl/mim/osiedla/osiedle-winiary,1200/news,1111/winiarczycy-w-powstaniu -wielkopolskim,57630.html
  4. http://epoznan.pl/news-news-37588-Winiary_osiedlowi_radni_chca_odbudowac_ pomnik
  5. https://www.facebook.com/Pomnik-Bohater %C3%B3w-w-Poznaniu-na-Winiarach-237950869596360/timeline
  6. http://wtkplay.pl/video-id-3516-na_winiarach_chca_odbudowac_pomnik_bohaterow
  7. http://www.poznan.pl/mim/osiedla/osiedle-winiary,1200/news,1111/historia-winiarskiego-pomnika,55815.html
  8. http://27grudnia.pl/o-powstaniu/najwazniejsze-bitwy/zdobycie-lawicy.html

Fotografia:

  1. www.facebook.com/Pomnik-Bohaterow-w-Poznaniu-na-Winiarach
  2. www.27grudnia.pl/o-powstaniu/najwazniejsze-bitwy
  3. www.facebook.com/Pomnik-Bohaterow-w-Poznaniu-na-Winiarach
  4. własność pana Jerzego Jędrzejczaka, udostępniona przez pana Edwarda Bręczewskiego
  5. www.geocaching.com

 

Drodzy Poznańczanie 

Blog „Pomniki Poznania” służy popularyzacji wiedzy o monumentach jakie znajdują się lub w przeszłości znajdowały się Poznaniu. Służyć on ma także gromadzeniu wiadomości o poznańskich pomnikach, które są szczątkowe, niepełne i rozproszone. Będę bardzo wdzięczny za wszelkie uwagi, wskazywanie nowych źródeł oraz przesłanie informacji, do których sam dotąd nie dotarłem. Chciałbym, żeby książka o pomnikach Poznania, którą dzięki temu blogowi zamierzam przygotować, była dla Poznaniaków źródłem wiedzy, satysfakcji, radości i wzruszeń. 


Paweł Cieliczko 

 
WASZE KOMENTARZE[1]
~Mieszkaniec: Panie Pawle. Wielkie Podziękowanie za przypomnienie nam współczesnym pamięci o pomniku i historii Winiar. Warto tu mieszkać i żyć.
dodano: Niedziela, 2016.01.10 20:43, IP:5.173.171.XXX
ok
6
not ok
0
odpowiedz|usuń
~andrzej 16: Brawo jestem ZA jako poznaniak i mieszkaniec Winiar, pomnik ma powstać (NAJLEPIEJ W MIEJSCU byłego sklepu)
dodano: Środa, 2016.01.20 17:06, IP:83.11.96.XXX
ok
1
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
POMNIKI POZNANIA
pomnikipoznania.epoznan.pl
RSSsend_message
Paweł Cieliczko – magister historii, doktor literaturoznawstwa, pomysłodawca pierwszego literackiego bedekera po Poznaniu, twórca i redaktor „Poznańskiego Przewodnika Literackiego” – internetowego informatora o wielkopolskim życiu literackim, założyciel Fundacji Kochania Poznania, autor opowiadań kryminalnych retro rozgrywających się w mieście nad Wartą, inicjator stworzenia szlaków kulturowych „Poznańskie legendy” oraz „Kryminalny Poznań”. Obecnie pracuje nad serią książek, w których zamierza udowodnić, że Poznań jest najbardziej romantycznym polskim miastem.
ARCHIWUM WPISÓW
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel wodny Konstancji Raczyńskiej (20 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Ławeczka Ignacego Łukasiewicza (16 lis 2017)
Pomnik Tadeusza Kościuszki (14 lis 2017)
Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej (13 lis 2017)
Pomnik Hipolita Cegielskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Zbigniewa Zakrzewskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Edwarda Taylora (29 wrz 2017)
Bohaterowie schodzą z cokołów, czyli historie poznańskich ławeczek i foteli. (30 sie 2017)
Pomnik Roberta Jaeckla (25 sie 2017)
Pomnik Johanna Wolfganga Goethego (31 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Schillera (24 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Ludwiga Jahna (11 lip 2017)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (Poznańskie Krzyże) (30 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik feldmarszałka Gneisenau (27 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Margrabiego Brandenburskiego (21 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Bismarcka (14 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Fryderyka III (9 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik jeńców francuskich (2 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Grenadierów (Pomnik 6 Pułku Piechoty) (31 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Wilhelma I (Pomniki poznańskich żołnierzy poległych w wojnie prusko-francuskiej) (29 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Lwa z Nachodu (Lőwendenkmal) (17 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomniki upadłe z czasów pruskich (17 maj 2017)
Tablica Petera Mansfelda (7 lut 2017)
Tablica Romka Strzałkowskiego - przypadkowej ofiary Czerwca? (29 gru 2016)
Pomnik Poległych w Powstaniu Poznańskim 28-30 czerwca 1956 r. (13 paź 2016)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (8 wrz 2016)
Tablica Czerwca ’56 – ZNTK (27 lip 2016)
Tablica „Żądamy chleba” (21 lip 2016)
Tablica Czerwca ’56 przed bramą główna HCP (9 lip 2016)
Obelisk „Pamięci Cegielszczaków” (4 lip 2016)
Tablica Stanisława Matyi (27 cze 2016)
Tablica przed Fabryką Pojazdów Szynowych (17 cze 2016)
Pomniki Poznańskiego Czerwca (11 cze 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (przy ul. Dolna Wilda) (24 lut 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (16 lut 2016)
Kopiec Wolności (2 lut 2016)
Pomnik Harcerzy na Malcie (13 sty 2016)
Pomnik poległych na Winiarach (10 sty 2016)
Pomnik zdobywców Ławicy (6 sty 2016)
Pomnik Ofiar Wojen w Kiekrzu (2 sty 2016)
Pomnik 15 Pułku Ułanów (29 gru 2015)
Pomnik Harcerski przy ul. Za Cytadelą (28 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (ul. Królowej Jadwigi/ul. Wierzbięcice) (27 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Junikowie) (26 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Starołęce) (25 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Górczynie) (25 gru 2015)
Posągi królewskie w Pałacu Działyńskich (19 gru 2015)
Galeria królewska w Pałacu Działyńskich (17 gru 2015)
Kartusze i panoplia na Odwachu (13 gru 2015)
Tajemniczy ptak z pałacu Działyńskich (10 gru 2015)
Rzeźba Jana Baptysty Quadro (7 gru 2015)
Pomnik króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (4 gru 2015)
Orzeł na Ratuszu (2 gru 2015)
Koziołki z ratuszowej wieży (30 lis 2015)
Trzej Bracia z Ratusza (27 lis 2015)
Kat z Pręgierza (23 lis 2015)
Pomniki Poznania (22 lis 2015)