blog background
 
Pomniki Poznania: Paweł Cieliczko
Poznań, historia, pomniki,
metka_epoznan
Pomnik zdobywców Ławicy
ok
50
not ok
8
liczba odsłon: 3784

Jadąc ulicą Bukowską w kierunku portu lotniczego Ławica, łatwo ominąć niewielki, około 3-metrowy szary obelisk stojący przed starym terminalem, upamiętniający oddział Powstańców Wielkopolskich, którzy zdobyli poznańskie lotnisko wojskowe. W dniu 6 stycznia 1919 roku przeprowadzili oni brawurową akcję militarną, która – przy minimalnych stratach własnych – zakończyła się zdobyciem największego łupu wojennego w historii polskiego oręża, zdobyczy przewyższającej to, co Władysław Jagiełło zdobył pod Grunwaldem, a Jan III Sobieski pod Wiedniem. Łupem powstańców było kilkaset samolotów wojskowych, które stały się podstawą polskiego lotnictwa wojskowego.

1. Pomnik zdobywców Ławicy

Fakt, że zdarzenie to nie zostało upamiętnione stosownym monumentem w okresie międzywojennym, tłumaczyć można jedynie tym, że władze państwowe budujące legendę legionów nie chciały pokazać, w jak wielkim stopniu o odzyskaniu i utrzymaniu niepodległości zadecydowały zwycięskie boje Wielkopolan, które odnieśli bez pomocy oddziałów Marszałka Piłsudskiego, a nawet wbrew jego woli. Tym bardziej, że samoloty zdobyte przez poznaniaków (które stanowiły ponad połowę polskiej floty powietrznej) miały istotne znaczenie w zwycięstwie naszej armii podczas wojny polsko-bolszewickiej.

W Polsce Ludowej pierwsze inicjatywy zmierzające do upamiętnienia tego zdarzenia właściwym pomnikiem pojawiły się w kręgu Klubu Seniorów Aeroklubu Poznańskiego. W 1980 roku, na fali karnawału Solidarności – kiedy to możliwe stało się nawet wzniesienie monumentu upamiętniającego wydarzenia Poznańskiego Czerwca 1956 – podjęta została uchwała o wzniesieniu monumentu honorującego zdobywców poznańskiej Ławicy. Sformowano też wówczas obywatelski komitet budowy pomnika, którego zadaniem było zebranie potrzebnych funduszy.

Zwieńczeniem działalności komitetu było odsłonięcie Pomnika zdobywców Ławicy, co nastąpiło w dniu 6 stycznia 1984 roku, w 65. rocznicę zdobycia poznańskiego lotniska. Uroczystościom przewodniczył Dowódca Wojsk Lotniczych – gen. dywizji pilot Tytus Krawczyc, przy udziale gen. Edwarda Łukasika i wicewojewody Romualda Zysnarskiego. Obecni byli także nestorzy wielkopolskiego lotnictwa: Marian Eder, Leon Eder, Walenty Biskup oraz weterani Powstania Wielkopolskiego: Marian Dopieralski i Ryszard Andryszczak. Fundatorami tego obelisku były: Polskie Linie Lotnicze LOT, Zarząd Ruchu Lotniczego i Lotnisk Komunikacyjnych w Warszawie, Dowództwo Wojsk Lotniczych oraz Miejski Obywatelski Komitet Ochrony Pomników Walk i Męczeństwa w Poznaniu.

Pomnik zwieńczony jest stylizowanymi skrzydłami. Jego otoczenie utwardzono betonowymi płytami, na czterech narożnikach ustawiono gazonowe wazony do kwiatów, po obu stronach przygotowano podświetlenie pomnika lampami kanałowymi, a od ul. Bukowskiej wylano 70-metrowy, prowadzący do niego, asfaltowy dywanik. Cokół pomnika stanowi betonowa płyta (2 m na 2 m) przedstawiająca biało-czerwoną, lotniczą szachownicę, która była symbolem lotnictwa Armii Wielkopolskiej, a potem stała się symbolem polskiego lotnictwa wojennego. Cały pomnik zaprojektowany został przez Jerzego Sobocińskiego oraz Saturnina Skubiszyńskiego. Jego główna część – trzymetrowy obelisk wykonany jest natomiast z piaskowca, a na umieszczonej na nim metalowej płycie znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca trzech powstańców z karabinem (jeden w pozycji klęczącej) oraz okolicznościowa inskrypcja:

Lotnisko ławica – zdobyte szturmem przez Powstańców Wielkopolskich 6 stycznia 1919 roku. Ośrodek Organizacji i Szkolenia eskadr lotniczych wojsk wielkopolskich w latach 1921-1939. Miejsce bazowania 3 Pułku Lotniczego związane z rozwojem lotnictwa sportowego, komunikacyjnego i przemysłem lotniczym. Obiekt nalotów przeciwnika we wrześniu 1939 roku. Rejon bombardowania Lotnictwa Armii Radzieckiej podczas wyzwolenia Poznania i Wielkopolski w styczniu i lutym 1945 roku. W Polsce Ludowej – miejsce organizacji i szkolenia jednostek Ludowego Lotnictwa Polskiego. Polskim lotnikom w 65. rocznicę zdobycia Ławicy w roku 40-lecia LWP i LOP. Lotnicy i społeczeństwo Wielkopolski 6.1.1984 roku.

Uzupełniając informacje zawarte na tablicy pamiątkowej, przypomnieć warto, że lotnisko na poznańskiej Ławicy powstało w 1913 roku, a na przełomie 1918 i 1919 roku stacjonowało na nim około 200 żołnierzy armii niemieckiej, z czego około 40 było Polakami i należało do polskiej konspiracji. Dzięki siatce zorganizowanej przez sierżanta pilota Wiktora Pniewskiego powstańcze władze wiedziały o zasobach zgromadzonych na Ławicy, Forcie VII oraz hali Zeppelinów na Winiarach. Polakom udało się także zapobiec wywiezieniu najcenniejszego sprzętu na lotnisko we Frankfurcie nad Odrą.

2. Powstańcy na poznańskiej Ławicy, z archiwum Marka Szymańskiego

Na początku stycznia 1919 roku pojawiła się plotka o możliwości zbombardowania Poznania przez lotnictwo niemieckie, co stało się pretekstem do przygotowania planu zdobycia lotniska na Ławicy. W dniu 4 stycznia przeprowadzono w polskim sztabie dyskusję nad przebiegiem ewentualnego ataku, a 5 stycznia polska delegacja udała się do dowódcy lotniska, a zarazem przewodniczącego rady żołnierskiej, porucznika Fischera z żądaniem wydania lotniska i sprzętu na nim zgromadzonego. Atmosferę tego spotkania oddają wspomnienia Wiktora Pniewskiego:

Dnia 5 stycznia 1919 r. udali się do stacji lotniczej w Ławicy, P.O. Wiacy M. Paluch i ja w towarzystwie jednego powstańca, gdzie rozpoczęliśmy pertraktacje z Niemcami. Część niemieckiej rady żołnierskiej godziła się na wymarsz z pełnymi honorami, na co jednak myśmy się nie zgadzali, żądając bezwzględnej kapitulacji. Niemcy o kapitulacji nawet słyszeć nie chcieli i oświadczyli gotowość bronienia się do ostatniej kropli krwi oraz zagrozili wysadzeniem Ławicy w powietrze. Równocześnie zaznaczyli, że wysadzą też w powietrze Fort VII, znajdujący się w pobliżu Ławicy, w którym przechowywano kilkaset ton bomb lotniczych. Fort ten był dotychczas obsadzony przez Niemców. – A więc będziemy się bili – powiadamy. – Czekamy na was – odpowiada przewodniczący rady żołnierskiej Fischer. Po tych słowach delegacja polska odjechała.

Tego samego dnia polski sztab rozdzielił obowiązki i przygotował się do szturmu na poznańskie lotnisko. O tym, jak ten atak przebiegał, najlepiej opowie jego uczestnik Wiktor Pniewski:

Do godziny 4-tej dnia 6 stycznia wszystkie oddziały miały zająć wyznaczone im pozycje wyjściowe. O godzinie 4.15 sztab wysłał ponownie parlamentariuszy i postawił Niemcom ultimatum bezwzględnej kapitulacji. Czas wyznaczony na odpowiedź wynosił 10 minut. Gdy Niemcy w oznaczonym terminie nie odpowiedzieli, rozpoczęło się (o godzinie 4.25) natarcie. Powstała wielka strzelanina. Wojska powstańcze, które chroniła ciemność i które zdołały już dość blisko podsunąć się pod stację lotniczą, posuwały się łatwo naprzód, ponieważ wszystkie c.k.m. niemieckie biły za wysoko. Z polskiej strony oddano tylko 4 strzały armatnie, gdyż obawiano się wybuchu pożaru. Po 20-minutowym szturmie, Ławica była w ręku powstańców.

3. Wizualizacja portu lotniczego Ławica, styczeń 1919 r.

4. Wizualizacja portu lotniczego Ławica, styczeń 1919 r.

Akcją dowodził podporucznik Andrzej Kopa, a podlegały mu trzy kompanie Służby i Straży Bezpieczeństwa, pięćdziesięcioosobowy oddział kawalerii, oddział Polskiej Organizacji Wojskowej zaboru pruskiego oraz służba sanitarna, zaś wsparcie artyleryjskie stanowiły dwie armaty. Atak poprzedzony został wyłączeniem prądu oraz odcięciem łączności telefonicznej. Wspomniane cztery strzały armatnie były bardzo skuteczne bo trafiły w wieżę kontroli lotów oraz koszary. Cała operacja opanowania lotniska trwała kilkanaście minut i okupiona została stratą jednego żołnierza po stronie powstańców.

Wspomnieć warto, że zdobyte na Ławicy samoloty, sprawiły że od stycznia 1919 roku powstańcza Armia Wielkopolska dysponowała siłami lotniczymi, które były zdolne do wykonywania nalotów na terytorium wroga. Już 9 stycznia polskie siły dokonały nalotu na lotnisko wojskowe we Frankfurcie nad Odrą, na które zrzuciły 36 bomb.

Paweł Cieliczko

 

Drodzy Poznańczanie 

Blog „Pomniki Poznania” służy nie tylko popularyzacji wiedzy o monumentach jakie znajdują się lub znajdowały się w Poznaniu, ale także zdobyciem wszelkich informacji o nich, bo są one szczątkowe, niepełne i rozproszone. Dlatego będę  bardzo wdzięczny za zwrócenie mi uwagi na wszelkie uchybienia, wskazanie źródeł oraz przesłanie wiadomości, do których sam nie dotarłem. Chciałbym, żeby książka o pomnikach Poznania, którą dzięki temu blogowi zamierzam przygotować, była możliwie kompetentna, dostarczyła Poznaniakom samych rzetelnych informacji oraz wielu radości i wzruszeń podczas lektury.

Zapraszam na facebookowy profil Pomników Poznania!

 

Bibliografia:

  1. Paweł Anders (oprac.), Miejsca pamięci Powstania Wielkopolskiego, Poznań 1993, s. 90.
  2. Eugeniusz Goliński, Pomniki Poznania, Poznań 2001, s. 23-24.
  3. Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz, Poznań od A do Z, Poznań 1986, s. 76.
  4. Jarosław Mulczyński, Historia pisana na murach. Tablice pamiątkowe Poznania po 1945 roku, „Kronika Miasta Poznania” 2/2001, s. 257.
  5. Mariusz Niestrawski, Lotnisko wojskowe Ławica 1919-1939, „Kronika Miasta Poznania” 2/2012, s. 180-183.
  6. Wiktor Pniewski, Powstanie Lotnictwa Wielkopolskiego. Zajęcie Ławicy [w:] Księga pamiątkowa 3-go Pułku Lotniczego 1918-1928, Poznań 1928, s. 32-37.
  7. Zbysław Wojtkowiak, Napisy pamiątkowe miasta Poznania, Poznań 2004, s. 15.
  8. Wydarzenia w Poznaniu w 1984 r. (część pierwsza) [w:] „Kronika Miasta Poznania” 2/1985, ss. 167-168. 

Netografia:

Fotografie:

 

 
WASZE KOMENTARZE[1]
~poznanianka: Panie Pawle, bardzo ciekawy wpis! Popytam znajomych dziadków może mają jakieś zdjęcia, materiały. Pozdrawiam!
dodano: Środa, 2016.01.06 10:21, IP:109.173.153.XXX
ok
2
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarfocus: Bardzo ciekawy epizod Wielkopolskiej Wojny Domowej, przy okazji jedyna dobra scena w filmie 'Hiszpanka'. Na marginesie - grałem w tych ujęciach :)
dodano: Środa, 2016.01.06 13:03
ok
3
not ok
53
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
POMNIKI POZNANIA
pomnikipoznania.epoznan.pl
RSSsend_message
Paweł Cieliczko – magister historii, doktor literaturoznawstwa, pomysłodawca pierwszego literackiego bedekera po Poznaniu, twórca i redaktor „Poznańskiego Przewodnika Literackiego” – internetowego informatora o wielkopolskim życiu literackim, założyciel Fundacji Kochania Poznania, autor opowiadań kryminalnych retro rozgrywających się w mieście nad Wartą, inicjator stworzenia szlaków kulturowych „Poznańskie legendy” oraz „Kryminalny Poznań”. Obecnie pracuje nad serią książek, w których zamierza udowodnić, że Poznań jest najbardziej romantycznym polskim miastem.
ARCHIWUM WPISÓW
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel wodny Konstancji Raczyńskiej (20 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Ławeczka Ignacego Łukasiewicza (16 lis 2017)
Pomnik Tadeusza Kościuszki (14 lis 2017)
Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej (13 lis 2017)
Pomnik Hipolita Cegielskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Zbigniewa Zakrzewskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Edwarda Taylora (29 wrz 2017)
Bohaterowie schodzą z cokołów, czyli historie poznańskich ławeczek i foteli. (30 sie 2017)
Pomnik Roberta Jaeckla (25 sie 2017)
Pomnik Johanna Wolfganga Goethego (31 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Schillera (24 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Ludwiga Jahna (11 lip 2017)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (Poznańskie Krzyże) (30 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik feldmarszałka Gneisenau (27 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Margrabiego Brandenburskiego (21 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Bismarcka (14 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Fryderyka III (9 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik jeńców francuskich (2 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Grenadierów (Pomnik 6 Pułku Piechoty) (31 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Wilhelma I (Pomniki poznańskich żołnierzy poległych w wojnie prusko-francuskiej) (29 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Lwa z Nachodu (Lőwendenkmal) (17 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomniki upadłe z czasów pruskich (17 maj 2017)
Tablica Petera Mansfelda (7 lut 2017)
Tablica Romka Strzałkowskiego - przypadkowej ofiary Czerwca? (29 gru 2016)
Pomnik Poległych w Powstaniu Poznańskim 28-30 czerwca 1956 r. (13 paź 2016)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (8 wrz 2016)
Tablica Czerwca ’56 – ZNTK (27 lip 2016)
Tablica „Żądamy chleba” (21 lip 2016)
Tablica Czerwca ’56 przed bramą główna HCP (9 lip 2016)
Obelisk „Pamięci Cegielszczaków” (4 lip 2016)
Tablica Stanisława Matyi (27 cze 2016)
Tablica przed Fabryką Pojazdów Szynowych (17 cze 2016)
Pomniki Poznańskiego Czerwca (11 cze 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (przy ul. Dolna Wilda) (24 lut 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (16 lut 2016)
Kopiec Wolności (2 lut 2016)
Pomnik Harcerzy na Malcie (13 sty 2016)
Pomnik poległych na Winiarach (10 sty 2016)
Pomnik zdobywców Ławicy (6 sty 2016)
Pomnik Ofiar Wojen w Kiekrzu (2 sty 2016)
Pomnik 15 Pułku Ułanów (29 gru 2015)
Pomnik Harcerski przy ul. Za Cytadelą (28 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (ul. Królowej Jadwigi/ul. Wierzbięcice) (27 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Junikowie) (26 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Starołęce) (25 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Górczynie) (25 gru 2015)
Posągi królewskie w Pałacu Działyńskich (19 gru 2015)
Galeria królewska w Pałacu Działyńskich (17 gru 2015)
Kartusze i panoplia na Odwachu (13 gru 2015)
Tajemniczy ptak z pałacu Działyńskich (10 gru 2015)
Rzeźba Jana Baptysty Quadro (7 gru 2015)
Pomnik króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (4 gru 2015)
Orzeł na Ratuszu (2 gru 2015)
Koziołki z ratuszowej wieży (30 lis 2015)
Trzej Bracia z Ratusza (27 lis 2015)
Kat z Pręgierza (23 lis 2015)
Pomniki Poznania (22 lis 2015)