blog background
 
Pomniki Poznania: Paweł Cieliczko
Poznań, historia, pomniki,
metka_epoznan
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (ul. Królowej Jadwigi/ul. Wierzbięcice)
ok
81
not ok
0
liczba odsłon: 3289

Ten monumentalny, górujący nad otoczeniem pomnik zrośnie się szybko w świadomości mieszkańców Poznania z panoramą miasta. Minie zaledwie kilka lat i wszystkim, nawet tym, którzy nadawali mu kształt, będzie się wydawało, że pomnik powstańców wielkopolskich zawsze istniał i że zawsze przy zbiegu ulic Marchlewskiego i Gwardii Ludowej zdobił centrum miasta, upamiętniając zbrojny i zwycięski poryw ludu wielkopolskiego. Po upływie pewnego czasu trudno nawet będzie wyobrazić sobie, że przez blisko pół wieku nie było w Poznaniu pomnika, poświęconego pamięci i tradycjom Powstania Wielkopolskiego.   

Słowa Franciszka Nowaka, przewodniczącego Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Powstańców Wielkopolskich 1918-1919 w Poznaniu, można uznać za prorocze. Minęło właśnie pół wieku od wzniesienia pomnik Powstańców Wielkopolskich w parku Lubuskim u zbiegu obecnych ul. Wierzbięcice i ul. Królowej Jadwigi i faktycznie trudno sobie wyobrazić, że kiedyś go nie było. Nie od początku tak jednak było, a z jego powstaniem, wyborem właściwej lokalizacji, a wreszcie rozstrzygnięciem konkursu na projekt wiązało się wiele perypetii.

1. Pomnik Powstańców Wielkopolskich, Poznań

Idea uhonorowania zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego stosownym monumentem pojawiła się już na początku lat dwudziestych, jej inicjatorem były organizacje zrzeszające powstańców, spotkał się z dużym poparciem mieszkańców Wielkopolski, jednak nie uzyskał aprobaty władz państwowych, dla których ważniejsze były tradycje walk toczonych na wschodzie kraju, z którymi wiązała się postać Marszałka Józefa Piłsudskiego, który zresztą Powstaniu Wielkopolskiemu odmówił pomocy, co mu w Poznaniu wielokrotnie wypominano. Dlatego przed wojną działania zmierzające do uhonorowania Powstańców Wielkopolskich ograniczyć się musiały do wzniesienia kilku obelisków na cmentarzach, gdzie byli złożeni, z których najważniejszym była mastaba ze sceną Opłakiwania zaprojektowana przez prof. Stanisława Jagmina, która stanęła na Cmentarzu Górczyńskim, a zniszczona została w czasie okupacji niemieckiej.

Władza ludowa zainstalowana w Polsce po wojnie, włączyła Powstanie Wielkopolskie i Powstania Śląskie do rzędu bohaterskich i postępowych tradycji narodowych. Raz jeszcze oddam głos działaczowi partyjnemu Franciszkowi Nowakowi, który dobitnie przedstawił rolę tego zrywu w ówczesnej narracji: 

Pełną możliwość urzeczywistnienia postulatów powstańczych i spełnienia pragnień społeczeństwa dała dopiero Polska Ludowa. Głęboki pietyzm, z jakim odnosi się Partia i władza ludowa do dziejowej spuścizny narodowej, sprawił, że Powstanie Wielkopolskie zyskało odtąd ocenę, odpowiadającą jego rzeczywistej roli historycznej i weszło na trwałe do skarbnicy najlepszych tradycji narodowych. Czyn powstańczy stał się wzorem postawy obywatelskiej i wierności Ojczyźnie, symbolem naszego bohaterstwa i patriotyzmu oraz przykładem dalekowzrocznej intuicji mas ludowych, które w dążeniu do wolności i sprawiedliwości społecznej rozstrzygnęły problem praw polskich do prastarych ziem nad Wartą i Notecią i zdecydowały po półtorawiekowym panowaniu pruskich zaborców w sposób nieodwracalny o połączeniu Wielkopolski z Macierzą. W konsekwencji Powstanie uważa się dziś powszechnie za ważny etap tego procesu, którego finałem stał się powrót Polski na wszystkie ziemie piastowskie po Odrę i Nysę, dokonany na oczach współczesnych.  


2. Pomnik Czynu Powstańczego na Górze św. Anny

Kolejnym krokiem na drodze honorowania czynu zbrojnego Wielkopolan było wzniesienie pomnika. Oczywistym punktem odniesienia dla poznańskiego monumentu stał się pomnik Czynu Powstańczego, wzniesiony pod kierunkiem Xawerego Dunikowskiego i odsłonięty w 1955 roku na Górze św. Anny. Nawiązanie do śląskiego przykładu było tym bardziej oczywiste, że wojewodą poznańskim był wówczas, pochodzący ze Śląska, Jan Szydlak. Decyzja o konieczności zbudowania pomnika Powstańców Wielkopolskich zapadła w 1960 roku, a w maju 1961 roku powołany został 42-osobowy społeczny komitet jego budowy, z sekretarzem do spraw propagandy kultury i nauki Stefana Olszowskiego (później członek Biura Politycznego KC PZPR i minister spraw zagranicznych PRL), do którego zaproszono czterech powstańców. O prestiżowym znaczeniu tej inicjatywy świadczył fakt, że honorowy patronat objął Marszałek Polski, członek Biura Politycznego KC PZPR Marian Spychalski, który zresztą przed wojną pracował jako architekt w poznańskim urzędzie miejskim. 

Pierwsze kontrowersje dotyczyły lokalizacji pomnika. W Poznaniu bowiem Niemcy nie zbudowali – tak jak na Górze św. Anny na Śląsku – swojego wielkiego monumentu, który należałoby zastąpić. Pierwsza propozycja wskazująca plac Wiosny Ludów, jako miejsce o centralnej lokalizacji oraz właściwej politycznie nazwie, nie spotkała się z entuzjazmem i szybko ją odrzucono. Jako najlepsze miejsce wskazywano Plac Wolności, który swoją nazwę zawdzięczał powstańczemu zrywowi, w pobliżu którego padł pierwszy powstaniec – Franciszek Ratajczak (jego nazwiskiem nazwano dawną ul. Rycerską). Wzdłuż placu biegła ulica 27 Grudnia, natomiast na jego szczycie znajdował się Hotel Bazar, z którego balkonu Ignacy Jan Paderewski wygłosił przemówienie do zgromadzonego, na tym właśnie placu, tłumu poznaniaków. Niestety, argumenty te trafiły w próżnię i do dziś centralny plac Poznania pozostaje miejscem bez wyrazu.

3. Pomnik Powstańców Wielkopolskich, Poznań

Władze polityczne zdecydowały, że pomnik wzniesiony zostanie w zupełnie innej części miasta, u zbiegu ul. Gwardii Ludowej (obecnie ul. Wierzbięcice), ul. Marchlewskiego (obecnie ul. Królowej Jadwigi) oraz alei Stalingradzkiej (obecnie al. Niepodległości). Nie nazwy otaczających ulic miały jednak kluczowe znaczenie, a funkcje, jakie stawiano przez pomnikiem. Miał on mieć charakter monumentalny, dominować nad przestrzenią miejską, być miejscem uroczystych manifestacji. Po latach widać, jak bardzo te założenia rozminęły się z rzeczywistością. Pomnik obecnie kryje się wśród wyrosłych przez lata drzew parku Lubuskiego, a wokół niego pojawiły się wysokie budynki, najpierw hotelu Poznań, potem biurowców przy placu Andersa. Zapowiedzi powstania dwóch wielkich bliźniaczych wież przy pl. Andersa oraz kompleksu wieżowców na terenie byłego PKS, sprawią że pomnik, który miał być wyniosły, stanie się wręcz kameralny.

Konkurs na projekt pomnika ogłoszony został w grudniu 1961 roku. Spośród 52 nadesłanych prac żadna nie spotkała się z uznaniem komisji i nie została zakwalifikowana do realizacji. Komisja zwróciła się do kilku wyróżnionych artystów o przygotowanie nowych propozycji, jednak i one okazały się niewypałami, żaden nie miał nic co by kojarzyło się z dynamicznością, wzniosłością i potęgą. Najlepszym rozwiązaniem było rozpisanie nowego konkursu, jednak jury się na to nie zdecydowało, gdyż władzom politycznym zależało, by pomnik został odsłonięty 22 lipca 1964 roku, w 20 rocznicę powstania… Polski Ludowej. Czas więc bardzo naglił. 

Zdecydowano się podjąć współpracę z autorem jednego z projektów – Alfredem Wiśniewskim, w którego propozycji dostrzeżono prostotę i lapidarność, choć – jak zanotował jeden z członków komisji konkursowej – byłby on w miejscu usytuowania jeszcze jednym budynkiem, obok którego przejdzie każdy obojętnie. Zaproponowany przez Wiśniewskiego wysmukły obelisk, na którym umieszczone miały zostać płaskorzeźby, jeden z jurorów określił jako robiący wrażenie pieca z kafelkami. Pomnik, który ostatecznie został wzniesiony, znacznie odbiega od projektu złożonego w pierwszym oraz drugim konkursie przez Alfreda Wiśniewskiego – historyk Krzysztof Rzepa pisze nawet, że monument powinien być określany jako dzieło zbiorowe Społecznego Komitetu Budowy Pomnika:

Prawdę powiedziawszy, projekt, jednomyślnie zaakceptowany przez to gremium, był dziełem zbiorowym, gdyż jego autor okazał się być najbardziej otwarty na formułowane sugestie i skory do uwzględnienia nawet szczegółowych propozycji zmian, które znacznie odbiegały od jego pierwotnej wersji. Przyjęty do realizacji projekt był swoistym amalgamatem, sumą pomysłów przedstawionych przez innych artystów, sugestii zgłaszanych przez władze i zainteresowanych przedsięwzięciem przedstawicieli społeczeństwa Wielkopolski.

Największą zmianą pierwotnej koncepcji było uzupełnienie pomnika o drugi, rozłączny element, jakim stały się postaci dwóch Powstańców Wielkopolskich. Było to zrealizowaniem opinii I sekretarza Komitetu Wojewódzkiego PZPR Jana Szydlaka, który chciał, by elementami pomnika były postaci żołnierzy powstańczych, nazywane przez niego wojtkami.

4. Pomnik Powstańców Wielkopolskich, Poznań

Akt erekcyjny wmurowano 28 grudnia 1963 roku, dzień po 45. rocznicy wybuchu powstania. W ówczesnej gospodarce niedoborów brakowało wszystkiego, a materiałów na budowę pomnika w szczególności. Kluczowa dla jego sprawnego wzniesienia okazała się osoba prominentnego przewodniczącego komitetu, starego komunisty, Franciszka Nowaka, przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji Kontroli Partyjnej PZPR, który funkcjonował w Poznaniu jako szara eminencja i nie było sekretarza, dyrektora, czy prezesa, który miałby odwagę odmówić jego prośbie. Wspomnieć warto, że pomnik Powstańców Wielkopolskich wzniesiony miał zostać – tak jak dziewiętnastowieczne, poznańskie pomniki Mieszka I oraz Bolesława Chrobrego, Jana Kochanowskiego czy Adama Mickiewicza – ze składek mieszkańców Wielkopolski. Cegiełki na jego budowę, rozprowadzane wśród poznaniaków, nie cieszyły się jednak szczególnym wzięciem i ostatecznie ponad 80% kosztów budowy sfinansowanych zostało przez zakłady pracy, do których z prośbą o zakup pakietów cegiełek zwracał się Franciszek Nowak.

Doskonałe umieszczenie pomnika w parku Lubuskim zawdzięczamy autorowi projektu kompozycji – inż. Henrykowi Jaroszowi. Sam pomnik, składa się zaś z dwóch części. Pierwszą, wysuniętą ku ulicy,  stanowią postaci Powstańców Wielkopolskich – oficera z szablą oraz szeregowca z karabinem – odlane z brązu rzeźby mierzą około 3,30 m. Te poznańskie wojtki polubili mieszkańcy i budzą one pozytywne emocje. Nawiązuje do nich Jadwiga Badowska-Muszyńska w wierszu Pomnik Powstańców Wielkopolskich – rymowanej rozmowie matki z dzieckiem, która odbywa się w trakcie spaceru po Poznaniu:

-Popatrz, synku, / na ten pomnik

Stoją obok siebie / syn i ojciec.

Jeden trzyma szablę, / drugi ma karabin,

Stoją na warcie / Powstańcy.

 

- Ja bym także, mamo,

Bronił Ojczyzny / przed wrogiem.

Teraz jestem mały, / ale prędko wyrosnę

 i także zostanę żołnierzem. 

5. Pomnik Powstańców Wielkopolskich, Poznań

Drugą część pomnika stanowi obelisk o wysokości 17,30 m, nieregularnie zwężający się ku górze, licowany płytkami wykonanymi z granitu strzegomskiego. Na wysokości ok. 5,35 m obelisk opasany jest ponad trzymetrową opaską z brązu, przedstawiającą cztery sceny z dziejów Wielkopolski, mające być w zamierzeniu twórcy wydarzeniami prowadzącymi do wybuchu oraz ostatecznego zwycięstwa Powstania Wielkopolskiego. Te płaskorzeźby opowiadające o walce Wielkopolan o wolność kojarzą się nieodparcie z płytami umieszczonymi na pomniku Czynu Powstańczego na Górze św. Anny, które miały obrazować trwającą od stuleci walkę polskich mieszkańców Śląska z germańskim naporem. Tak w przypadku tablic umieszczonych na monumencie poświęconym powstańcom śląskim, jak i na obelisku upamiętniającym Powstańców Wielkopolskich, nie ustrzeżono się od historycznych błędów i politycznych przeinaczeń. Na pomniku śląskim wskazano, że Polacy bronili przez Niemcami miasta Niemczy już w 950 roku, podczas gdy znajdowała się ona wtedy w państwie czeskim, a do jej obrony doszło dopiero w 1017 roku, podobnie było z płaskorzeźbą ukazującą strajki szkolne na Śląsku w 1934 roku, podczas gdy wówczas takich strajków nie było. 

 6. Płaskorzeźby na pomniku Powstańców Wielkopolskich, Poznań

7. Płaskorzeźby na pomniku Powstańców Wielkopolskich, Poznań

Na poznańskim monumencie znalazły się cztery płaskorzeźby. Pierwsza przedstawia strajk szkolny dzieci wrzesińskich w 1906 roku, na kolejnej znajduje się wóz cyrkowy Macieja Drzymały, który zamieszkał w nim protestując przeciwko pruskiemu prawu zabraniającemu mu zbudowania domu na własnej posesji (jego protest wobec dzisiejszych przepisów budowlanych wydaje się zupełnie niezrozumiały). Kolejna tablica przedstawia działacza socjalistycznego Marcina Kasprzaka wśród robotników, który w ten sposób włączany był w niepodległościowe i wolnościowe tradycje Wielkopolski, co zostało już dwa lata wcześniej docenione odsłonięciem jego pomnika w parku Wilsona oraz otwarciem w budynku Odwachu Muzeum Ruchu Robotniczego im. Marcina Kasprzaka. Czwarta tablica przedstawia wreszcie śmierć pierwszego powstańca – Franciszka Ratajczaka – podczas ataku na budynek Prezydium Policji. Front pomnika ozdobiony jest natomiast godłem państwowym, wykonanym w formie piastowskiego orła, co było kompromisem pomiędzy orłem ówczesnej Polski Ludowej a koronowanym polskim orłem. Poniżej orła umieszczony został napis – Powstańcom Wielkopolski 1918-1919, a pomiędzy napisami 1918 i 1919 zawieszony został powstańczy krzyż wykonany z metalu.

 

7. Piastowski orzeł na pomniku Powstańców Wielkopolskich, Poznań

Uroczystość odsłonięcia pomnika odbyła się w niedzielę 19 września 1965 roku i była to największa uroczystość, jaka się pod tym pomnikiem kiedykolwiek odbyła. Okazało się, że jego usytuowanie na uboczu od centrum, pomiędzy ruchliwymi ulicami nie sprzyja organizowaniu przy nim manifestacji. Miejscem organizowania poznańskich uroczystości stał się plac Adama Mickiewicza, ze stojącym na nim (od 1960 roku) pomnikiem wieszcza, a gdy w czerwcu 1981 roku pojawiły się na nim Poznańskie Krzyże, jego pozycja  stała się niemożliwa do przelicytowania. Próbę wykorzystania otoczenia pomnika do organizowania większych uroczystości podjęto jeszcze raz w 1989 roku. Z okazji planowanych uroczystych obchodów 70. rocznicy wybuchu powstania Miejski Komitet Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa zlecił zbudowanie przed pomnikiem placu apelowego o powierzchni 800 m2, który w 1/3 wyłożony został granitowymi płytami, a w pozostałej części granitową kostką, komponującą się z okładziną pomnika. Autorem tego projektu był Jerzy Nowakowski, a wykonany został przez zakład kamieniarski Mariana Skrzypczaka oraz PPHiU Arbud z Poznania.

Wspomnieć jeszcze warto, że z okazji kolejnej, okrągłej, osiemdziesiątej rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego obaj jego dowódcy – Stanisław Taczak oraz Józef Dowbór–Muśnicki odznaczeni zostali pośmiertnie krzyżami wielkimi Orderu Odrodzenia Polski i aż się prosi, by medaliony z ich podobiznami umieszczone zostały na ścianie pomnika dla zrównoważenia powstańczych zasług dzieci wrzesińskich, Macieja Drzymały i Marcina Kasprzaka.

Powstanie Wielkopolskie jest wydarzeniem stanowiącym powód dumy poznaniaków, świadczą o tym pomniki, którymi czczeni są powstańcy, ulice i place nazywane ich imieniem, wreszcie tablice pamiątkowe wmurowywane w miejscach powstańczych walk. Najlepszymi dowodami, że szacunek dla powstańców jest wciąż żywy, a do ich tradycji nawiązują coraz młodsi mieszkańcy Poznania i Wielkopolski, stanowią wspaniałe powstańcze graffiti, jakimi ozdabiane są zniszczone mury. Znamienne jest, że ściany ozdobione nawiązującymi do powstańczych tradycji rysunkami nie są niszczone i przez lata wrastają w obraz Poznania.  

 

Paweł Cieliczko

 

Bibliografia:

  1. Paweł Anders, Miejsca pamięci Powstania Wielkopolskiego, Poznań 2003.
  2. Jadwiga Badowska-Muszyńska, Pomnik powstańców wielkopolskich [w:] tejże, Uliczkami po Poznaniu, Poznań 1987, s. 13.
  3. Eugeniusz Goliński, Pomniki Poznania, Poznań 2001, s. 20-21.
  4. Pomnik Powstańców Wielkopolskich w Poznaniu, praca zbiorowa pod red. Witolda Jakóbczyka, Poznań 1965.
  5. Krzysztof Rzepa, Pomnik Powstańców Wielkopolskich w Poznaniu, „Kronika Miasta Poznania 2/2001, ss.152-165.

Fotografia:

    1, 3-7.Pomnik Powstańców Wielkopolskich w Poznaniu, fot. Tomasz Koryl, 2015 r
    2.
Pomnik Czynu Powstańczego na Górze św. Anny, goraswanny.info.pl

 

 
WASZE KOMENTARZE[1]
avatarpoznaniak29: Posiadam w zbiorach "Pomnik Powstańców Wielkopolskich 1918 1919 w Poznaniu ", praca zbiorowa pod red. Witolda Jakóbczyka, Poznań 1965. w pełnym brzmieniu. Praca wydana na zlecenie Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Powstańców Wielkopolskich 1918-1919 w Poznaniu subwencjonowana przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu, nakładem Wydawnictwa Poznańskiego w ilości 1600 szt. W pracy tej jest podana ilość 47 osób jako komitet budowy pomnika z imienia i nazwiska i co istotne, że jest podana inna data wmurowania aktu erekcyjnego tzn. 28 grudnia 1963 a nie 27 grudnia.
dodano: Niedziela, 2015.12.27 17:29
ok
1
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarpomnikipoznania: W grudniu 1963 roku przez dwa dni trwały działania związane z rozpoczęciem budowy pomnika. W dniu 27 grudnia w Sali Odrodzenia w Ratuszu w obecności władz miejskich i wojewódzkich odbyła się uroczystość, w trakcie której poszczególne zakłady, instytucje i osoby deklarowały dokonanie konkretnych wpłat pieniężnych na budowę pomnika. Faktycznie, dzień później, 28 grudnia wmurowano akt erekcyjny pod pomnik. Dziękuję za czujność :-)
dodano: Poniedziałek, 2015.12.28 10:06
ok
3
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
POMNIKI POZNANIA
pomnikipoznania.epoznan.pl
RSSsend_message
Paweł Cieliczko – magister historii, doktor literaturoznawstwa, pomysłodawca pierwszego literackiego bedekera po Poznaniu, twórca i redaktor „Poznańskiego Przewodnika Literackiego” – internetowego informatora o wielkopolskim życiu literackim, założyciel Fundacji Kochania Poznania, autor opowiadań kryminalnych retro rozgrywających się w mieście nad Wartą, inicjator stworzenia szlaków kulturowych „Poznańskie legendy” oraz „Kryminalny Poznań”. Obecnie pracuje nad serią książek, w których zamierza udowodnić, że Poznań jest najbardziej romantycznym polskim miastem.
ARCHIWUM WPISÓW
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel wodny Konstancji Raczyńskiej (20 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Ławeczka Ignacego Łukasiewicza (16 lis 2017)
Pomnik Tadeusza Kościuszki (14 lis 2017)
Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej (13 lis 2017)
Pomnik Hipolita Cegielskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Zbigniewa Zakrzewskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Edwarda Taylora (29 wrz 2017)
Bohaterowie schodzą z cokołów, czyli historie poznańskich ławeczek i foteli. (30 sie 2017)
Pomnik Roberta Jaeckla (25 sie 2017)
Pomnik Johanna Wolfganga Goethego (31 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Schillera (24 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Ludwiga Jahna (11 lip 2017)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (Poznańskie Krzyże) (30 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik feldmarszałka Gneisenau (27 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Margrabiego Brandenburskiego (21 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Bismarcka (14 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Fryderyka III (9 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik jeńców francuskich (2 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Grenadierów (Pomnik 6 Pułku Piechoty) (31 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Wilhelma I (Pomniki poznańskich żołnierzy poległych w wojnie prusko-francuskiej) (29 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Lwa z Nachodu (Lőwendenkmal) (17 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomniki upadłe z czasów pruskich (17 maj 2017)
Tablica Petera Mansfelda (7 lut 2017)
Tablica Romka Strzałkowskiego - przypadkowej ofiary Czerwca? (29 gru 2016)
Pomnik Poległych w Powstaniu Poznańskim 28-30 czerwca 1956 r. (13 paź 2016)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (8 wrz 2016)
Tablica Czerwca ’56 – ZNTK (27 lip 2016)
Tablica „Żądamy chleba” (21 lip 2016)
Tablica Czerwca ’56 przed bramą główna HCP (9 lip 2016)
Obelisk „Pamięci Cegielszczaków” (4 lip 2016)
Tablica Stanisława Matyi (27 cze 2016)
Tablica przed Fabryką Pojazdów Szynowych (17 cze 2016)
Pomniki Poznańskiego Czerwca (11 cze 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (przy ul. Dolna Wilda) (24 lut 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (16 lut 2016)
Kopiec Wolności (2 lut 2016)
Pomnik Harcerzy na Malcie (13 sty 2016)
Pomnik poległych na Winiarach (10 sty 2016)
Pomnik zdobywców Ławicy (6 sty 2016)
Pomnik Ofiar Wojen w Kiekrzu (2 sty 2016)
Pomnik 15 Pułku Ułanów (29 gru 2015)
Pomnik Harcerski przy ul. Za Cytadelą (28 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (ul. Królowej Jadwigi/ul. Wierzbięcice) (27 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Junikowie) (26 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Starołęce) (25 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Górczynie) (25 gru 2015)
Posągi królewskie w Pałacu Działyńskich (19 gru 2015)
Galeria królewska w Pałacu Działyńskich (17 gru 2015)
Kartusze i panoplia na Odwachu (13 gru 2015)
Tajemniczy ptak z pałacu Działyńskich (10 gru 2015)
Rzeźba Jana Baptysty Quadro (7 gru 2015)
Pomnik króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (4 gru 2015)
Orzeł na Ratuszu (2 gru 2015)
Koziołki z ratuszowej wieży (30 lis 2015)
Trzej Bracia z Ratusza (27 lis 2015)
Kat z Pręgierza (23 lis 2015)
Pomniki Poznania (22 lis 2015)