blog background
 
Pomniki Poznania: Paweł Cieliczko
Poznań, historia, pomniki,
metka_epoznan
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Starołęce)
ok
30
not ok
0
liczba odsłon: 6078

Kolejny monument upamiętniający powstańców wielkopolskich znajduje się na cmentarzu parafialnym przy ul. Św. Antoniego na Starołęce. Założenie tej nekropolii planowano już w 1913 roku, na kilka lat wstrzymał je jednak wybuch wojny, wreszcie w 1917 Stanisława Kaiser przekazała parafii 6 mórg gruntu (w tym jedną morgę bezpłatnie), a w dniu 24 maja 1919 roku władze wojskowe wydały zgodę na utworzenie cmentarza na tych terenach fortyfikacyjnych Starołęki. Pierwszy pogrzeb na cmentarzu odbył się 11 kwietnia 1920 roku (pochowano wtedy Wojciecha Klatkiewicza, który sprzedał grunt pod kościół parafialny), zaś 1 marca 1924 roku utworzono nową parafię obejmującą Małą i Wielką Starołękę, Minikowo, Garaszewo i Marlewo. 

Starołęcka nekropolia, podobnie jak inne zakładane wówczas na obrzeżach Poznania,  rozplanowana została geometrycznie z krzyżującymi się pod kątem prostym alejkami, obsadzonymi drzewami. Odstępstwem od tego porządku był, znajdujący się w głównej alei, a zarazem osi widokowej cmentarza, wojskowy bunkier wchodzący w skład umocnień fortyfikacyjnych, który postanowiono zachować jako pamiątkę i umieścić w nim kostnicę. Na tym właśnie bunkrze zbudowana miała zostać kaplica cmentarna, która ostatecznie wzniesiona została dopiero w 1945 roku.


1.  Kaplica cmentarna zbudowana na bunkrze

Przed tą właśnie kaplicą znajduje się Pomnik Powstańców Wielkopolskich: Stanisława Kończala i Stanisława Zajączkowskiego, poległych w dniu 15 lutego 1919 roku pod Grójcem Małym. Okoliczności jego zbudowania były dość podobne, jak w przypadku – opisywanego w poprzednim poście – Pomnika Powstańców Wielkopolskich na cmentarzu górczyńskim. Monument ufundowany został staraniem Towarzystwa Powstańców i Wojaków 1918-1919, zgromadzonych w kole Poznań-Starołęka, a jego uroczystego odsłonięcia dokonano w 1935 roku. Pomnik miał formę kamiennego, ostrosłupowego obelisku, na którego szczycie umieszczony został krzyż maltański z reliefowym wyobrażeniem godła państwowego. Pierwotnie jednak nie znajdował się przed cmentarną kaplicą (której przed wojną nie było), ale na placu przykościelnym, niewielkiego wówczas kościoła pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego. 

Zaledwie cztery lata po odsłonięciu – we wrześniu 1939 roku – Pomnik Powstańców Wielkopolskich ze Starołęki został zniszczony przez niemieckich okupantów. Parafianom udało się jednak uratować od zniszczenia kamienne tablice.

2. Pomnik Powstańców Wielkopolskich na Cmentarzu Starołęckim

Szczęśliwie uratowane kamienne tablice umieszczone zostały w nowym pomniku, odbudowanym w 1950 roku, staraniem członków jedynej wówczas legalnie działającej organizacji kombatanckiej – Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (z koła Poznań-Starołęka). Kamienny obelisk mierzący około trzy metry ustawiony został na trzystopniowej kamiennej płycie fundamentowej. Swoją formą nawiązywał do przedwojennego monumentu, lecz przeniesiony został przed, zbudowaną w 1945 roku na bunkrze z czasów I wojny światowej, kaplicę pogrzebową. Zwieńczenie obelisku zdobi kamienny krzyż stylizowany na Krzyż Walecznych, poniżej którego wyryto orła, a pod nim umieszczono pierwszą tablicę z napisem – 

Za wolność

Pod nią znajduje się  ocalona, przedwojenna tablica z napisem – 

Polegli śmiercią walecznych na polu chwały

15.02.1919 r. pod Grójcem Małym

Stanisław Kończal,

Stanisław Zajączkowski.

Poniżej umieszczona zaś została nowa (pochodząca z 1950 roku) tablica, poświęcona pamięci Powstańców Wielkopolskich, ofiar II wojny światowej –

Ku wieczystej chwale Powstańcom Wielkopolskim,

którzy zmarli i zginęli w Obozach Hitlerowskich 

Natomiast u stóp pomnika znajduje się ostatnia spośród tablic, upamiętniająca fundatorów pierwszego pomnika powstańców wielkopolskich na Starołęce –

Towarzystwo Powstańców i Wojaków 1918-1919

Koło Poznań-Starołęka

W 1978 roku, z okazji 60 rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego, w lico pomnika wtopiony został, odlany w brązie, okolicznościowy medalion.

 

Paweł Cieliczko

 

Bibliografia:

  1. Eugeniusz Goliński, Pomniki Poznania, Poznań 2001, s. 22.
  2. Hanna Hałas, Cmentarz parafii św. Antoniego Padewskiego. Przyczynek do dziejów, „Kronika Miasta Poznania, 4/2009, ss. 259-273.
  3. Gabriela Klause, Kościół św. Antoniego Padewskiego na Starołęce. Od sali restauracyjnej Bogusława Kempfa po murowany kościół, „Kronika Miasta Poznania” 4/2009, s. 233-258.
  4. Marian Olszewski, Pomniki Powstania Wielkopolskiego na obszarze województwa poznańskiego [w:] Pomnik Powstańców Wielkopolskich 1918-1919 w Poznaniu, praca zbiorowa pod red. Witolda Jakóbczyka, Poznań 1965.

Netografia:

  1. wikipedia.org
  2. pomnikipoznanskiejchwaly.pl
  3. wikipedia.org


 
WASZE KOMENTARZE[1]
avatarUporekMarcepanowicz: Chwała Bohaterom!
dodano: Piątek, 2015.12.25 22:55
ok
20
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarUporekMarcepanowicz: Tam w tym bunkrze pod kaplicą mieszko diaboł (ten sam diaboł, który jest odpowiedzialny za liczne kolizje drogowe w okolicach ulicy Bystry i Romana Maya). O!
dodano: Piątek, 2015.12.25 22:57
ok
18
not ok
1
odpowiedz|usuń
avatarremik: W niedzielę będzie sporo wejść "na żywo" z Poznania - obiecuję odsyłać do bloga :)
dodano: Piątek, 2015.12.25 23:48
ok
5
not ok
1
odpowiedz|usuń
avatarpomnikipoznania: UporekMarcepanowicz: Tam w tym bunkrze pod kaplicą mieszko diaboł (ten sam diaboł, który jest odpowiedzialny za liczne kolizje drogowe w okolicach ulicy Bystry i Romana M...
Uporek Marcepanowicz ma prawdopodobnie rację, bo bunkier wygląda istotnie tak, jakby tam jakiś diaboł mieszkał, trzeba o tym koniecznie powiadomić księdza proboszcza z parafii św. Antoniego, żeby jakieś egzorcyzmy poczynił :-)
dodano: Poniedziałek, 2015.12.28 17:14
ok
1
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarpomnikipoznania: remik: W niedzielę będzie sporo wejść "na żywo" z Poznania - obiecuję odsyłać do bloga :)...
Remik – Bardzo dziękuję za promowanie :)
dodano: Poniedziałek, 2015.12.28 17:15
ok
1
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
POMNIKI POZNANIA
pomnikipoznania.epoznan.pl
RSSsend_message
Paweł Cieliczko – magister historii, doktor literaturoznawstwa, pomysłodawca pierwszego literackiego bedekera po Poznaniu, twórca i redaktor „Poznańskiego Przewodnika Literackiego” – internetowego informatora o wielkopolskim życiu literackim, założyciel Fundacji Kochania Poznania, autor opowiadań kryminalnych retro rozgrywających się w mieście nad Wartą, inicjator stworzenia szlaków kulturowych „Poznańskie legendy” oraz „Kryminalny Poznań”. Obecnie pracuje nad serią książek, w których zamierza udowodnić, że Poznań jest najbardziej romantycznym polskim miastem.
ARCHIWUM WPISÓW
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel wodny Konstancji Raczyńskiej (20 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Ławeczka Ignacego Łukasiewicza (16 lis 2017)
Pomnik Tadeusza Kościuszki (14 lis 2017)
Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej (13 lis 2017)
Pomnik Hipolita Cegielskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Zbigniewa Zakrzewskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Edwarda Taylora (29 wrz 2017)
Bohaterowie schodzą z cokołów, czyli historie poznańskich ławeczek i foteli. (30 sie 2017)
Pomnik Roberta Jaeckla (25 sie 2017)
Pomnik Johanna Wolfganga Goethego (31 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Schillera (24 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Ludwiga Jahna (11 lip 2017)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (Poznańskie Krzyże) (30 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik feldmarszałka Gneisenau (27 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Margrabiego Brandenburskiego (21 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Bismarcka (14 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Fryderyka III (9 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik jeńców francuskich (2 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Grenadierów (Pomnik 6 Pułku Piechoty) (31 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Wilhelma I (Pomniki poznańskich żołnierzy poległych w wojnie prusko-francuskiej) (29 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Lwa z Nachodu (Lőwendenkmal) (17 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomniki upadłe z czasów pruskich (17 maj 2017)
Tablica Petera Mansfelda (7 lut 2017)
Tablica Romka Strzałkowskiego - przypadkowej ofiary Czerwca? (29 gru 2016)
Pomnik Poległych w Powstaniu Poznańskim 28-30 czerwca 1956 r. (13 paź 2016)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (8 wrz 2016)
Tablica Czerwca ’56 – ZNTK (27 lip 2016)
Tablica „Żądamy chleba” (21 lip 2016)
Tablica Czerwca ’56 przed bramą główna HCP (9 lip 2016)
Obelisk „Pamięci Cegielszczaków” (4 lip 2016)
Tablica Stanisława Matyi (27 cze 2016)
Tablica przed Fabryką Pojazdów Szynowych (17 cze 2016)
Pomniki Poznańskiego Czerwca (11 cze 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (przy ul. Dolna Wilda) (24 lut 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (16 lut 2016)
Kopiec Wolności (2 lut 2016)
Pomnik Harcerzy na Malcie (13 sty 2016)
Pomnik poległych na Winiarach (10 sty 2016)
Pomnik zdobywców Ławicy (6 sty 2016)
Pomnik Ofiar Wojen w Kiekrzu (2 sty 2016)
Pomnik 15 Pułku Ułanów (29 gru 2015)
Pomnik Harcerski przy ul. Za Cytadelą (28 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (ul. Królowej Jadwigi/ul. Wierzbięcice) (27 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Junikowie) (26 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Starołęce) (25 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Górczynie) (25 gru 2015)
Posągi królewskie w Pałacu Działyńskich (19 gru 2015)
Galeria królewska w Pałacu Działyńskich (17 gru 2015)
Kartusze i panoplia na Odwachu (13 gru 2015)
Tajemniczy ptak z pałacu Działyńskich (10 gru 2015)
Rzeźba Jana Baptysty Quadro (7 gru 2015)
Pomnik króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (4 gru 2015)
Orzeł na Ratuszu (2 gru 2015)
Koziołki z ratuszowej wieży (30 lis 2015)
Trzej Bracia z Ratusza (27 lis 2015)
Kat z Pręgierza (23 lis 2015)
Pomniki Poznania (22 lis 2015)