blog background
 
Pomniki Poznania: Paweł Cieliczko
Poznań, historia, pomniki,
metka_epoznan
Trzej Bracia z Ratusza
ok
39
not ok
1
liczba odsłon: 1481

Bloga o poznańskich pomnikach rozpocząłem od opowieści o figurze kata umieszczonej na pręgierzu, pierwszego świeckiego pomnika w naszym mieście. Chciałby byśmy teraz zatrzymali się na chwilę pod pręgierzem i spojrzeli w górę, ku wieży Ratusza, bo tam znajdują się trzy niezwykłe, napowietrzne pomniki, do których nie możemy podejść, a tylko podziwiać je patrząc z dołu.

Gdy staniemy przed tym wspaniałym renesansowym budynkiem, w której siedzibą miał poznański magistrat, spojrzymy na jego południową stronę, i przypatrzymy się wystającym sterczynom, dostrzeżemy, że jedna z nich różni się od pozostałych. Jest ona bowiem posągiem przedstawiającym trzy twarze, patrzące w trzech kierunkach, nakryte wspólnym kapeluszem.

 

Specjaliści wyjaśniający znaczenie rzeźb twierdzą, że trzy głowy nakryte jednym kapeluszem symbolizować mają wielką wartość zgody, która jest warunkiem właściwego rozwoju miasta. Przyjmując takie wyjaśnienie za dobrą monetę,  trzy głowy zdobiące ratusz, uznać by można za symboliczne zobrazowanie trzech nacji zamieszkujących miasto w przeszłości: Polaków, Niemców i Żydów, których wspólnemu działaniu Poznań zawdzięczał swój rozkwit. 

Wielbicielom legend o początkach państwa polskiego posąg na poznańskim ratuszu skojarzy się na pewno z opowieścią o trzech braciach: Lechu, Czechu i Rusie, którzy wyruszyli z rodzinnych stron, by dać początek trzem wielkim narodom słowiańskim. Po latach tęsknota kazała każdemu z nich wyruszyć, by odnaleźć pozostałych braci. Przypadek zrządził, że spotkali się na nadwarciańskich łąkach, a na pamiątkę tego radosnego zdarzenia postanowili założyć miasto, które nazwali Poznaniem. Dysponując taką legendą to właśnie stolica Wielkopolski promować by się powinna sloganem Poznań – miasto spotkań.

Nieco inaczej legendę o niespodziewanym spotkaniu trzech braci, relacjonował poznański poeta Ryszard Danecki.

 

O braciach trzech jest podań okruch:

po bitwie tu zabrnęli w knieje –

od szczęku mieczów każdy ogłuchł,

oczy każdego chroni szyszak,

ucicha w dali bitwy pomruk –

tu dźwiękiem stali pęknie cisza!

 

Podnieśli już na siebie miecze –

wtem odzew każdy swój usłyszał,

poznali się, ku swej uciesze –

postanowili wtedy ponoć,

legenda tak pradawna niesie,

na miejscu, gdzie się mieli poznać –

warowne wybudować miasto

i gród ten nazwać mianem: Poznań. 

Legenda o założeniu Poznania ma wiele wersji. Kronikarze liczne spośród nich wskazywali jako zdarzenia historyczne. Sarnicki utrzymywał, że Poznań to starożytne miasto Stragona, położone obok Kalisza na bursztynowym szlaku, którego lokalizacji nikt wcześniej nie rozszyfrował. Nazwa miała ulec zmianie dopiero po poznaniu się w nim Bolesława Chrobrego z cesarzem Ottonem III. Archidiakon poznański Jan twierdził z kolei, że swoją nazwę Poznań zawdzięcza temu, że tu właśnie Polacy poznali wiarę chrześcijańską. Z kolei Marcin Bielski dowodził, że nazwa grodu wzięła się od jednego z potomków Lecha zwanego Późnym, a tak określano synów-pogrobowców.

Odmienną etymologię nazwy Poznania oraz znacznie młodszą metrykę przypisuje mu legenda o królu Kazimierzu Mnichu (Odnowicielu), który nie widząc szans uratowania kraju, modlił się w kościele ufundowanym przez Dąbrówkę na Ostrowie Tumskim. Bóg jednak nakazał mu jednak podnieść miecz i poprowadzić zdziesiątkowane hufce przeciw Masławowi. Rycerze Kazimierza pokonali wrogów, ale w szale bitewnym zaczęli walczyć ze sobą i dopiero wykrzykiwane hasło sprawiło, że się poznali. Na pamiątkę tego król założył Poznań. Legenda o Kazimierzu Mnichu wskazuje też inną etymologię nazwy podpoznańskich Pobiedzisk. Opowieść o trzech braciach sugeruje, że zatrzymali się tam na obiad i stąd Pobiedziska. Legenda o Kazimierzu Mnichu lokuje tam miejsce starcia z Masławem, a jej nazwę wywodzi od „pobiedy” czyli zwycięstwa.

 

Legendy założycielskie – tak jak ta o trzech braciach – przekazują pamięć o przeszłości, ale przede wszystkim budują tożsamość i patriotyzm regionalny. Znaczenie tego doskonale rozumiał Teofil Lenartowicz, który był nie tylko poetą ale i etnografem współpracującym z Oskarem Kolbergiem. Poznań dysponuje zaś najdoskonalszą legendą o założeniu miasta i do tego legendą o absolutnie polskim jego początku. To skłoniło poetę do napisania poematu Założenie Poznania, „rozczochranej” opowieści o początkach miasta i państwa. Pisana dziesięciozgłoskowcem Duma – jak prolog do Romea i Julii – opowiada dzieje dwóch zwaśnionych rodów. Potem wątki z mitologii Słowian przeplatają się z obrazami rodem z Biblii oraz zdarzeniami z eposów germańskich. Germanów wspierają potężni bogowie: Odyn, Thor i oślepiające przeciwników Walkirie. Lech korzysta zaś z pomocy trzech radosnych słowiańskich bóstw: Światowida, Radgosta i Gonidła. Trzej synowie Sławy wspierani są przez rośliny i zwierzęta: żbiki, wilki i tury, co świadczy o tym, że ziemia i jej dzieci wskazują Słowian jako tych, którzy mają tutaj żyć. Po zwycięskiej walce bracia wznoszą mury Poznania. 

Światowid ludzką przemówi mową:

„Słowiańska ziemio! boże ci słowo

I boże grodu powiadam miano

Kędy przejrzano, gdzie się poznano,

Wieżom i murom – i każdej ścianie:

Poznaniem zwie się wasze Poznanie!”

Historyczne początki miasta wiążą się natomiast z postaciami dwóch braci – książąt Przemysła I oraz Bolesława Kaliskiego (zwanego także Pobożnym), którzy w 1253 r. wystawili akt założycielski dla Poznania, lokując go na prawie magdeburskim.

W Poznaniu kultywowane są legendarne opowieści o powstaniu miasta i jego założycielach. Podtrzymywaniu tradycji służyło nadanie osiedlom mieszkaniowym na Chartowie imion: Lecha, Czecha, Rusa i Orła Białego oraz nazwanie osiedlowego domu kultury „Orlim Gniazdem”. Posąg z figurą Trzech Braci / Światowida na poznańskim ratuszu pozostaje najstarszą pamiątką po baśniowych początkach miasta.

 

Paweł Cieliczko

 

 

Bibliografia:

  1. Ryszard Danecki, Tobie Poznaniu ten srebrny liść…, Poznań 1980.
  2. Krzysztof Kwaśniewski, Legendy Poznania, Poznań 2013.
  3. Julia Męcińska, Poznań, Poznań 1914.
  4. Poznański przewodnik literacki, red. P. Cieliczko, J. Roszak, Poznań 2013.
  5. Stanisław Świrko, O założeniu Poznania i inne legendy, Poznań 2004.

Zródło fotografii:

  1. Ratusz w Poznaniu w Poznaniu, fot. Tomasz Koryl, 2015 r.

 

 

 

 
WASZE KOMENTARZE
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
POMNIKI POZNANIA
pomnikipoznania.epoznan.pl
RSSsend_message
Paweł Cieliczko – magister historii, doktor literaturoznawstwa, pomysłodawca pierwszego literackiego bedekera po Poznaniu, twórca i redaktor „Poznańskiego Przewodnika Literackiego” – internetowego informatora o wielkopolskim życiu literackim, założyciel Fundacji Kochania Poznania, autor opowiadań kryminalnych retro rozgrywających się w mieście nad Wartą, inicjator stworzenia szlaków kulturowych „Poznańskie legendy” oraz „Kryminalny Poznań”. Obecnie pracuje nad serią książek, w których zamierza udowodnić, że Poznań jest najbardziej romantycznym polskim miastem.
ARCHIWUM WPISÓW
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel wodny Konstancji Raczyńskiej (20 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Ławeczka Ignacego Łukasiewicza (16 lis 2017)
Pomnik Tadeusza Kościuszki (14 lis 2017)
Pomnik Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej (13 lis 2017)
Pomnik Hipolita Cegielskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Zbigniewa Zakrzewskiego (13 lis 2017)
BOHATEROWIE SCHODZĄ Z COKOŁÓW: Fotel profesora Edwarda Taylora (29 wrz 2017)
Bohaterowie schodzą z cokołów, czyli historie poznańskich ławeczek i foteli. (30 sie 2017)
Pomnik Roberta Jaeckla (25 sie 2017)
Pomnik Johanna Wolfganga Goethego (31 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Schillera (24 lip 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Friedricha Ludwiga Jahna (11 lip 2017)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (Poznańskie Krzyże) (30 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik feldmarszałka Gneisenau (27 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Margrabiego Brandenburskiego (21 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Bismarcka (14 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Fryderyka III (9 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik jeńców francuskich (2 cze 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Grenadierów (Pomnik 6 Pułku Piechoty) (31 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Cesarza Wilhelma I (Pomniki poznańskich żołnierzy poległych w wojnie prusko-francuskiej) (29 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomnik Lwa z Nachodu (Lőwendenkmal) (17 maj 2017)
POMNIKI UPADŁE: Pomniki upadłe z czasów pruskich (17 maj 2017)
Tablica Petera Mansfelda (7 lut 2017)
Tablica Romka Strzałkowskiego - przypadkowej ofiary Czerwca? (29 gru 2016)
Pomnik Poległych w Powstaniu Poznańskim 28-30 czerwca 1956 r. (13 paź 2016)
Pomnik Ofiar Czerwca 1956 (8 wrz 2016)
Tablica Czerwca ’56 – ZNTK (27 lip 2016)
Tablica „Żądamy chleba” (21 lip 2016)
Tablica Czerwca ’56 przed bramą główna HCP (9 lip 2016)
Obelisk „Pamięci Cegielszczaków” (4 lip 2016)
Tablica Stanisława Matyi (27 cze 2016)
Tablica przed Fabryką Pojazdów Szynowych (17 cze 2016)
Pomniki Poznańskiego Czerwca (11 cze 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (przy ul. Dolna Wilda) (24 lut 2016)
Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego (16 lut 2016)
Kopiec Wolności (2 lut 2016)
Pomnik Harcerzy na Malcie (13 sty 2016)
Pomnik poległych na Winiarach (10 sty 2016)
Pomnik zdobywców Ławicy (6 sty 2016)
Pomnik Ofiar Wojen w Kiekrzu (2 sty 2016)
Pomnik 15 Pułku Ułanów (29 gru 2015)
Pomnik Harcerski przy ul. Za Cytadelą (28 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (ul. Królowej Jadwigi/ul. Wierzbięcice) (27 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Junikowie) (26 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Starołęce) (25 gru 2015)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (Cmentarz na Górczynie) (25 gru 2015)
Posągi królewskie w Pałacu Działyńskich (19 gru 2015)
Galeria królewska w Pałacu Działyńskich (17 gru 2015)
Kartusze i panoplia na Odwachu (13 gru 2015)
Tajemniczy ptak z pałacu Działyńskich (10 gru 2015)
Rzeźba Jana Baptysty Quadro (7 gru 2015)
Pomnik króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (4 gru 2015)
Orzeł na Ratuszu (2 gru 2015)
Koziołki z ratuszowej wieży (30 lis 2015)
Trzej Bracia z Ratusza (27 lis 2015)
Kat z Pręgierza (23 lis 2015)
Pomniki Poznania (22 lis 2015)