blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań"
ok
79
not ok
0
liczba odsłon: 478
Co roku we wrześniu, przez nasz kraj przetacza się fala dyskusji i refleksji na temat kampanii wrześniowej, zwanej też wojną obronną 1939 r. Ja także nie ucieknę od tej sprawy. Tematem dzisiejszego tekstu jest życie człowieka, którego nazwisko nieodmiennie łączone jest z tą właśnie wojną. Chodzi tu oczywiście o gen. Tadeusza Kutrzebę, dowódcę Armii „Poznań”.

Co roku jest tak samo. Historycy i dziennikarze dyskutują nad szansami wojsk polskich w zmaganiach z machiną wojenną III Rzeszy, „zdradą” zachodnich sojuszników oraz szukają winnych klęski wrześniowej. Są i tacy „specjaliści”, którzy uważają, że Polska powinna zawrzeć pakt z Hitlerem, a później wspólnie z Niemcami zaatakować Związek Radziecki. Nie będę jednak skupiał się nad tymi scenariuszami z pogranicza historii alternatywnej i science fiction i przejdę do omówienia drogi życiowej generała Tadeusza Kutrzeby, jednego z najwybitniejszych polskich dowódców tamtej wojny. Zaznaczam jednak, że historia wojskowości nie jest moją specjalnością, stąd z góry przepraszam za ewentualne błędy.


1. Generał Tadeusz Kutrzeba.


Oficer cesarsko-królewskiej Armii 

Tadeusz Kutrzeba urodził się 15 kwietnia 1886 r. w Krakowie jako syn Tomasza, byłego oficera 40. Pułku Piechoty armii austro-węgierskiej i Ludwiki z Szulów, córki urzędnika sądowego. Tadeusz nie miał łatwego dzieciństwa. Ojciec zmarł przed jego urodzeniem, a matka musiała dorabiać krawiectwem, aby zarobić na utrzymanie swoje i syna. Młody Tadeusz, jako syn oficera, miał pierwszeństwo w przyjęciu do szkół wojskowych. Kiedy skończył dziesięć lat, rozpoczął naukę w siedmioklasowej szkole w Hranicach (Firchau) na Morawach. W 1903 r. zdał celująco maturę w cywilnej szkole realnej w Wiedniu, ale zdecydował się na zawodową służbę wojskową armii austro-węgierskiej. Wstąpił więc do Wojskowej Akademii Technicznej w Wiedniu, którą ukończył w 1906 r. z pierwszą lokatą (na 39 absolwentów). Otrzymał patent podporucznika saperów. Trafił do 9. Batalionu Pontonowego w Krakowie.


2. Piechota austro-węgierska w 1914 r.


Kutrzeba dalej podnosił swoje kwalifikacje zawodowe, kończąc kolejne kursy, dzięki czemu awansował na porucznika. W 1913 r. został przeniesiony do sztabu przy dyrekcji inżynierii w twierdzy Sarajewo, stolicy Bośni i Hercegowiny. Bośnia i Hercegowina, należąca uprzednio do Turcji, dostała się pod okupację Austro-Węgier w 1878 r., a w 1908 r., austriaccy politycy dokonali aneksji tego kraju, aby uczcić 60. rocznicę wstąpienia na tron cesarza Franciszka Józefa. Warto sobie uświadomić, ze przez dziesięć lat Sarajewo i Kraków wchodziły w skład jednego państwa. To właśnie w Sarajewie 28 czerwca 1914 r. Gavrilo Princip zastrzelił następcę tronu austro-węgierskiego, arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, co stało się bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny światowej. Kutrzeba pracował wówczas przy fortyfikowaniu twierdzy Focy na pograniczu w Czarnogórą. Po wybuchu wojny Kutrzeba został skierowany na front serbski a następnie przeniesiono go na front rosyjski, gdzie pełnił różne funkcje, awansując w międzyczasie na kapitana. Rozpad monarchii austro-węgierskiej w październiku i listopadzie 1918 r. zastał go w bazie Braila nad Morzem Czarnym, gdzie był szefem sztabu.


W armii polskiej 

W listopadzie 1918 r. Kutrzeba wstąpił do armii polskiej, gdzie został przyjęty z otwartymi ramionami jako zdolny i doświadczony oficer, cieszący się dobrą opinią. Nic dziwnego więc, że od początku powierzono mu niełatwe zadania, mianując szefem sekcji operacyjnej w Sztabie Generalnym. W lutym 1919 r. awansował na majora a później przydzielono go grupy operacyjnej dowodzonej przez generała Edwarda Rydza-Śmigłego. Podczas wojny polsko-radzieckiej 1920 r., był szefem sztabu 2. a następnie 3. Armii. 


3. Polski plakat propagandowy z wojny 1920 r.


W czasie służby zaprzyjaźnił się z Rydzem-Śmigły, a także zetknął się z Józefem Piłsudskim. Rydz-Śmigły tak opisał Kutrzebę: T. Kutrzeba, oficer posiadający głębokie wykształcenie wojskowe, o dużym doświadczeniu, w ciągu całego pobytu pod moim dowództwem od listopada 1919 r. wykazywał stale zalety wyróżniające go znakomicie jako oficera sztabu generalnego. Z zasługi na wojnie 1920 r., Kutrzeba został awansowany na podpułkownika oraz otrzymał order Virtuti Militari V klasy i trzykrotnie Krzyż Walecznych.


W 1921 r. przeniesiono go do Szkoły Sztabu Generalnego, gdzie wykładał taktykę a pełnił inne, odpowiedzialne funkcję w Sztabie Generalnym, opracowując m.in. regulaminy wojskowe. Jego praca została doceniona i przyniosła na awans na pułkownika, a w 1927 r. na generała brygady. Poza pracą w sztabie gen. Kutrzeba prowadził też własne studia wojskowe, pisząc artykuły i wygłaszając odczyty. W 1926 r. wydał pracę Bitwa nad Niemnem. W swoich artykułach przewidywał niemieckie dążenia do rewizji granic i chęć podważenia ustaleń traktatu wersalskiego, a także przypominał o stałym zagrożeniu ze strony Związku Sowieckiego. Apelował też opracowanie planów obrony granic i stałe rozbudowywanie i unowocześnianie armii. W 1928 r. Kutrzeba stanął na czele Wyższej Szkoły Wojennej, wprowadzając do programu nauczania zajęcia z zakresu taktyki walki piechoty z oddziałami pancernymi. 


4. Tablica poświęcona Kutrzebie jako komendantowi Wyższej Szkoły Wojennej.


Przyczynił się także do powstania Wyższej Szkoły Lotniczej, rozumiejąc znaczenia lotnictwa w przyszłej wojnie. Co prawda pozostał wierny tradycyjnym poglądom o dużej roli kawalerii w walce, szczególnie tam, gdzie drogi były kiepskie, ale jednocześnie apelował o zwiększenie ilości broni przeciwpancernej, lotnictwa i ciężkiej artylerii. Pamiętajmy jednak, że kawalerzyści używali koni jako środka transportu ale do walki ruszali pieszo.  


5. Opinie Kutrzeby o oficerach pracujących w Wyższej Szkole Wojennej.


Dowódca Armii „Poznań”

W 1935 r. gen. Kutrzeba został skierowany na ziemie zachodnie, gdzie miał przygotować plany obrony zachodnich granic Polski na wypadek wojny z Niemcami. Oprócz zgłaszanych już wcześniej postulatów w sprawie koniecznej modernizacji armii, przygotował plany unowocześnienia twierdz w Poznaniu i Grudziądzu, połączenia ich fortyfikacjami oraz wybudowanie umocnień na linii jezior wągrowieckich. Fortyfikacje miały osłaniać odwód głównych sił polskich i umożliwić manewr na siły niemieckie. Naczelny wódz po śmierci Piłsudskiego, Edward Rydz-Śmigły, zaakceptował te plany. 


6. Marszałek Edward Rydz-Śmigły.


W obliczu wzrastającego napięcia na linii Berlin-Warszawa, 19 marca 1939 r. Kutrzeba został mianowany dowódcą formowanej właśnie Armii „Poznań”, a 23 marca awansowano go na generała dywizji.       


Według wytycznych wydanych przez marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego, Armia „Poznań” miała osłaniać kierunek Frankfurt nad Odrą – Poznań, ubezpieczać skrzydła sąsiednich armii: „Łódź” i „Pomorze”, a przede wszystkim nie dać się odrzucić od tych formacji. Ponadto, wykorzystując jak najdłużej naturalne przeszkody terenowe i rzekę Wartę, trwać na pozycjach i osłaniać Poznań. Gdyby jednak Armia „Poznań” została zmuszona do cofnięcia się pod naporem nieprzyjaciela, wówczas miała wycofać się na ostateczną linię obrony, czyli w oparciu o przedpola Bydgoszczy – jezioro Żnin – jezioro Gopło – kanał Gopło – Warta oraz Warta z wysunięciem w rejonie: Konin – Turek. Wyraźnie widać, że działania Armii „Poznań” miały mieć charakter wybitnie defensywny.


7. Pomnik Armii "Poznań" w Poznaniu.


W kwietniu 1939 r. generał Kutrzeba przeprowadził inspekcję podległych sobie oddziałów i ogłosił stan pogotowia. 29 sierpnia ogłoszono mobilizację powszechną, która jednak, pod naciskiem Anglii i Francji, została wstrzymana i przeprowadzono ją dopiero 31 sierpnia. Był to niewybaczalny błąd, bowiem wielu żołnierzy nie zdołało dotrzeć do swoich jednostek. Zmobilizowano ponad 1 milion żołnierzy na 2,5 miliona rezerwistów. 1 września wskutek opóźnionej mobilizacji, jednostki osiągnęły zaledwie 70% gotowości bojowej. W chwili wybuchu wojny, Armia „Poznań” liczyła ponad 100 tys. żołnierzy, a w jej skład wchodziło: 55 batalionów piechoty, 34 szwadrony kawalerii, 336 dział i moździerzy, 153 armaty przeciwpancerne, 24 działa przeciwlotnicze, 94 czołgi i samochody pancerne oraz 53 samoloty.


1 września oddziały niemieckie przekroczyły granice Polski. Główne uderzenie Niemców poszło jednak nie w linie obsadzone przez Armię „Poznań”, a na północ i południe Wielkopolski. Kutrzeba postanowił odciążyć Armię „Łódź”, jednak jego propozycje zostały odrzucone przez naczelnego wodza, który wobec pogarszającego się sytuacji na froncie zachodnim, podjął decyzję o wycofaniu wszystkich zdolnych do boju jednostek za linię Wisły i Sanu. Armie: „Poznań”, „Prusy”, „Pomorze” i „Łódź” miały wycofać się w kierunku Warszawy, a reszta za San. Kutrzeba zdecydował o kontruderzeniu na Niemców, posuwających się w ślad za wojskami polskimi, wycofującymi się na Warszawę. W tym celu zdecydował o uderzeniu siłami Armii „Poznań” i „Pomorze” znad Bzury na lewe skrzydło wojsk nieprzyjaciela. Dzięki temu zyskiwał atut zaskoczenia i mógł przejąć inicjatywę. Sztab generalny zaakceptował ten plan. W dniach 9-18 września doszło do największej bitwy wojny obronnej 1939 r., zwanej bitwą nad Bzurą lub pod Kutnem. 


8. Polska artyleria w bitwie nad Bzurą.


Polacy przeprowadzili trzy uderzenia, z których pierwsze zakończyło się sukcesem, ale dwa ostatnie klęską, w wyniku czego obie polskie armie zostały rozbite. Armia „Poznań” przestała istnieć jako zwarta formacja i 21 września gen. Kutrzeba formalnie ją rozwiązał. Część oddziałów przebiła się do Warszawy, gdzie zostały one podporządkowane Armii „Warszawa”. Kutrzeba został zastępcą jej dowódcy, gen. Juliusza Rómmla. Po kapitulacji stolicy 28 września, Kutrzeba jak wielu oficerów i żołnierzy, dostał się do niemieckiej niewoli. Warto wiedzieć, że to właśnie on negocjował z Niemcami warunki kapitulacji Warszawy. Ogółem Armia „Poznań” straciła w całej kampanii co najmniej 10 tys. zabitych i 25 tys. rannych.


9. Gen. Kutrzeba negocjuje kapitulację Warszawy.


W niewoli i po wyzwoleniu.

Aż do 1945 r. gen. Kutrzeba przebywał w niemieckich obozach jenieckich, kolejno w Hohenstein, Königstein i Murnau. Dla tak pracowitego człowieka jak generał, przymusowa bezczynność musiała być przygnębiająca. Nie pomogły też niepokojące wieści z kraju, śmierć matki i rozwijający się nowotwór przewodu pokarmowego. Próbował więc wszelkimi możliwymi sposobami wypełniać sobie czas. Zaczął pisać wspomnienia wojenne a także rozpoczął pracę nad dwoma opracowaniami: Wojna bez walnej bitwy i Bitwa nad Bzurą. Podobnie jak wielu oficerów, on także zadawał sobie pytania o przyczyny klęski wrześniowej. W przeciwieństwie jednak do innych, Kutrzeba otwarcie przyznawał się do swoich błędów i niefortunnych decyzji, nie zwalając winy na innych. W Murnau wykorzystywał swoje doświadczenie wykładowcy i zorganizował tajne kursy dla młodszych oficerów.  


Po wyzwoleniu obozu w Murnau w 1945 r. został jego komendantem, po czym wyjechał do Londynu. Tam premier Rządu Rzeczpospolitej Polskiej na Uchodźstwie Tomasz Arciszewski, zaproponował na tekę Ministra Obrony Narodowej w swym rządzie, której ten jednak nie przyjął. Stanął za to na czele Komisji Historycznej Kampanii Wrześniowej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie oraz współtworzył Instytut im. gen. Władysława Sikorskiego. Kontynuował też pisanie prac z dziejów kampanii 1939 r. Ponoć rozważał powrót do kraju, ale postępująca choroba nowotworowa zmusiła go do pozostania w Londynie. Generał Tadeusz Kutrzeba zmarł 8 stycznia 1947 r. w londyńskim szpitalu nie odzyskawszy przytomności po przebytej operacji. Został pochowany z honorami wojskowymi na cmentarzu wojennym Brookwood w Londynie. W 1957 r. jego prochy przewieziono do Polski i złożono w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie. Pośmiertnie został odznaczony orderem Virtuti Militari III klasy.


10. Nagrobek gen. Kutrzeby na Powązkach.


Generał Kutrzeba należał bez wątpienia dla najlepiej wykształconych, najbardziej kompetentnych i najznakomitszych polskich oficerów II Rzeczpospolitej. Całe swoje życie poświęcił służbie wojskowej. Zawsze dawał z siebie wszystko, czy to jako oficer armii austro-węgierskiej, czy też generał wojska polskiego. Pod koniec życia wyrzucał sobie, że przegrał bitwę nad Bzurą, która, jego zdaniem, była do wygrania. Czy tak było w istocie? To pytanie pozostawiam specjalistom.


Źródło:


B. Polak, Dowódca Armii „Poznań” gen. dyw. Tadeusz Kutrzeba, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3, 1989.


P. Wieczorkiewicz, Kampania 1939 roku, Warszawa 1939.



Źródło fotografii:


1.By Anonymous [Public domain], via Wikimedia Commons

2.By Darko Pavlović [CC BY-SA 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)], via Wikimedia Commons

3. See page for author [Public domain], via Wikimedia Commons

4. By Tadeusz Rudzki (Own work) [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons

5. By Tadeusz Kutrzeba [Public domain], via Wikimedia Commons

6. By Harris & Ewing, photographer. [Public domain], via Wikimedia Commons

7. By Photo by Radomil (Own work) [GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html) or CC-BY-SA-3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)], via Wikimedia Commons

8. See page for author [Public domain], via Wikimedia Commons

9. Bundesarchiv, Bild 146-1976-032-19 / CC-BY-SA 3.0 [CC BY-SA 3.0 de (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/de/deed.en)], via Wikimedia Commons

10. By GrzegorzPetka (Own work) [Public domain], via Wikimedia Commons


 
WASZE KOMENTARZE[1]
avatarUporekMarcepanowicz: Armia Poznań, Bitwa nad Bzurą... Mój Dziadek tam był i walczył.
dodano: Środa, 2016.09.14 21:45
ok
14
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarUporekMarcepanowicz: Słowo zdrada odnoszące się do naszych ówczesnych sojuszników proszę pisać bez cudzysłowia. Oni nas rzeczywiście zdradzili. Oni, czyli Francuzi oraz Anglicy. Taka jest smutna prawda.
dodano: Środa, 2016.09.14 21:47
ok
15
not ok
0
odpowiedz|usuń
~Autor: UporekMarcepanowicz: Armia Poznań, Bitwa nad Bzurą... Mój Dziadek tam był i walczył....
Po której stronie?
dodano: Piątek, 2016.09.16 09:00, IP:5.172.239.XXX
ok
2
not ok
3
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz