blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1
ok
35
not ok
1
liczba odsłon: 467
Właściwie już od wejścia w życie traktów rozbiorowych, Prusy dążyły do pełnej germanizacji zajętych ziem polskich i przekształcenia zamieszkującej je ludności w Prusaków, a przynajmniej w lojalnych poddanych króla pruskiego. Proces ten trwał przez cały okres zaborów, choć przyjmował rozmaite formy i był prowadzony z różnym natężeniem.

Najpierw zaczęło się niewinnie, od próby przekonania Polaków do przyjęcia dobrodziejstwa pruskich rządów, później było stopniowe ograniczenie języka polskiego w administracji i szkolnictwie, powolna walka z przejawami polskiego życia kulturalnego, a wreszcie brutalna walka z polskością i językiem polskim, czego symbolem był strajk dzieci wrzesińskich. Polacy jednak nie pozostali bierni i podjęli walkę z germanizacją. Jej wyrazem była nie tylko szeroko pojęta praca organiczna i pobudzanie świadomości narodowej wśród niższych warstw społeczeństwa polskiego, ale także wszelkiego typu akcje, które wyrażały sprzeciw wobec polityki germanizacyjnej. Właśnie tym akcjom poświęcony jest ten artykuł. Szczególną rolę w tej walce pełnił Poznań, który jako główne miasto zaboru pruskiego, stanowiło centrum polskiego życia społeczno-kulturalnego i gospodarczego.


Białe rękawiczki pruskich urzędników

Jak już wspomniałem, germanizacja zaczęła się już właściwie pod koniec XVIII wieku z przerwą na lata 1806 – 1815. Później lata „odwilży” zastępowane były czasem  „przykręcania śruby”. Okres piętnastu lat pomiędzy zakończeniem kongresu wiedeńskiego, a wybuchem powstania listopadowego (1815-1830), zwany jest epoką liberalizmu. Jej symbolem był namiestnik Wielkiego Księstwa Poznańskiego, książę Antoni Radziwiłł, którego głównym zadaniem było pozyskanie sympatii szachty polskiej dla rządów pruskich, a władze Prus stopniowo usiłowali przekonać społeczeństwo do dobrodziejstw niemieckiej kultury i praworządności.


1. Książę Antoni Radziwiłł.


Epoka liberalna zakończyła się w 1830 r. Książę Radziwiłł został odwołany, a naczelnym prezesem Księstwa został Edward Flottwell, pełniący tę funkcję do 1841 r. Flottwell już bez ogródek wprowadzał politykę germanizacyjną, która co prawda nie była jeszcze tak brutalna, jak na przełomie XIX i XX wieku, ale i tak Polacy dotkliwie ją odczuli. Flottwell surowo karał uczestników powstania listopadowego, starał się uderzać w podstawy gospodarcze szlachty i Kościoła, a także tropił wszelkie domniemane i prawdziwe polskie spiski. Co ciekawe jednak, nie sprzeciwiał się stworzeniu hotelu Bazar, uważając, że lepiej aby Polacy zajęli się handlem i przemysłem, niż spiskami.


2. Edward Flottwell.


Aż do zjednoczenia Niemiec w 1871 r., polityka germanizacyjna prowadzona była z różnym natężeniem i zależała od aktualnych tendencji politycznych, ale nie zdecydowano się na decydujące uderzenie w polskość. Coraz bardziej jednak rugowano język polski ze szkół i urzędów i starano się utrudniać działania organiczników, o ile udało się znaleźć odpowiednie paragrafy w kodeksach. Pamiętajmy, ze Prusy były państwem rzeczywiście praworządnym i nawet jeśli pewne inicjatywy organicznikowskie nie podobały się władzom, to dopóki działały w oparciu i przepisy prawa, nie można było ich zabronić. Dlaczego jednak aż do zjednoczenia Niemiec władze pruskie nie zdecydowały się na ostateczną rozprawę z polskością? Moim zdaniem, odpowiedzią na to pytanie była geografia, a właściwie geopolityka.


Prusy były państwem stosunkowo niewielkim, a obszary zamieszkane przez Polaków były dość duże, przy czym pamiętajmy, że Polacy nie mieszkali jedynie na terenach zajętych przez Prusy na mocy traktatów rozbiorowych. Duże skupiska Polaków istniały także na Górnym Śląsku i na Mazurach. Gdyby władze pruskie zdecydowały się na zaostrzenie kursu germanizacyjnego, mogłoby to wywołać wybuch niezadowolenia, a nawet otwarty bunt ludności polskiej, co oczywiście oznaczało destabilizację wewnętrzną i znaczne komplikacje na arenie międzynarodowej, bowiem państwa wrogie wobec Prus, mogłyby podnieść sprawę polską na salonach dyplomatycznych Europy. Ponadto, pozostał jeszcze problem Rosji. Terytoria w większości zamieszkiwane przez Polaków sąsiadowały z Rosją, w interesie której nie leżało wybicie się Polaków na niepodległość. Gdyby wybuchło powstanie, Rosja mogłaby rościć sobie pretensje do zbrojnej interwencji, a tego szczególnie obawiano się w Berlinie. Prusy wprawdzie oficjalnie związane były sojuszem z Rosją, ale raczej trudno sobie wyobrazić, aby był to sojusz równorzędnych partnerów.  Nie bez kozery, Poznań i inne przygraniczne miasta, zamienione zostały na twierdze. Sytuacja zmieniła się dopiero po zjednoczeniu Niemiec z 1871 r. Prusy stały się częścią jednego z czołowych mocarstw europejskich, Cesarstwo Niemieckie nabrało pewności siebie w stosunkach międzynarodowych, Polacy stali się relatywie niewielką mniejszością narodową, na którą można było przepuścić atak i ostatecznie wykorzenić polskość, a Polaków zamienić w Niemców. Po 1871 r. pruscy urzędnicy zdjęli białe rękawiczki i kurs germanizacyjny został zdecydowanie zaostrzony.


3. Otto von Bismarck.


Piszemy petycje

Jedną z metod walki z antypolskimi posunięciami administracji niemieckiej, było zbieranie podpisów pod petycjami wyrażającymi protest przeciwko decyzjom rządu. Pierwsza taka akcja miała miejsce już w grudniu 1871 r. Pod obrady sejmu pruskiego wszedł wówczas projekt ustawy o dozorze szkolnym. Do tej pory nadzór nad szkolnictwem podstawowym (ludowym) mieli duchowni, bowiem było ono oparte na zasadach wyznaniowych. W przypadku ziem polskich, w większości katolickich, dozór taki sprawowali księża katoliccy, w większości Polacy. Projekt nowej ustawy przewidywał, że odtąd kontrolę tę pełnić będą urzędnicy świeccy. Przeciw nowej ustawie wystąpiły redakcje dwóch polskich czasopism: „Dziennika Poznańskiego” i „Gazety Toruńskiej”, które zainicjowały akcję zbierania podpisów pod protestem. Petycję w tej sprawie podpisało 50 tys. osób. Cała operacja co prawda nie odniosła skutku, ale ta forma protestu upowszechniła się i sięgnięto po nią jeszcze kilka razy. W 1872 r. kontynuowano walkę w obronie języka polskiego w szkolnictwie ludowym, a w 1876 r. zbierano podpisy pod petycją przeciw germanizacji administracji i sądownictwa. Te akcje również nie zakończyły się sukcesem. Administracja państwowa nie brała pod uwagę petycji. Raz tylko memoriał odniósł skutek. W 1875 r. urzędnicy zaczęli rozwiązywać zebrania polskie, tłumacząc, że… odbywają się one po polsku. Polacy oczywiście zaprotestowali przeciwko takim praktykom, co jednak jeszcze bardziej zirytowała władzę. Minister spraw wewnętrznych Friedrich von Eulenburg zagroził nawet wydaniem uchwaleniem odpowiedniej ustawy sankcjonującej te działania. Polacy odwołali się do Najwyższego Trybunału Administracyjnego, który w 1876 r. przyznał im rację.


4. Minister Friedrich von Eulenburg.


Hej, kto Polak na wiec!

Znacznie bardziej widowiskowy charakter miały wiece. Pierwsze odbyły się już w pierwszej połowie lat 70. i wiązały się z rekcją na antypolskie wypowiedzi kanclerza Bismarcka. Brało w nich udział od kilkuset do kilku tysięcy osób. Drugim powodem zwoływania manifestacji był nasilający się kulturkampf. Co prawda, kulturkampf  był skierowany przede wszystkim przeciw Kościołowi katolickiemu, ale w sytuacji, kiedy większość Polaków było katolikami, walkę z Kościołem odbierano w zaborze pruskim jako walkę w polskością. Zainteresowanych odsyłam do tekstu: http://epoznan.pl/blogi-blog-19-5582 Głównym organizatorem większości demonstracji w Poznaniu był Roman Szymański. Często więc Polscy zbierający się na wiecach wyrażali solidarność z Kościołem, polskimi duchownymi, a nawet z papieżem. Duży rozgłos zyskała manifestacja zorganizowana 16 czerwca 1876 r. w hotelu Bazar dla uczczenia 30-lecia pontyfikatu papieża Piusa IX. Zebrało się wówczas ponad 1500 osób.   


5. Hotel Bazar, lata 40. XIX w.


Duże nasilenie demonstracji odbyło się w latach 1885 – 1887 i wiązało z nasileniem polityki germanizacyjnej, czego wyrazem były rugi pruskie, utworzenie Komisji Kolonizacyjnej oraz usunięcie języka polskiego ze szkolnictwa ludowego. W 1899 r. odbył się pierwszy masowy wiec kobiet polskich. Panie protestowały przeciw represjom, jakie spadły na nauczycielki skupione w Towarzystwie „Warta”, prowadzącym prywatne lekcje języka polskiego. W wiecu wzięło udział 600 kobiet, a przewodziła mu Wanda z Kwileckich Niegolewska, wdowa po prawniku i działaczu społecznym, Władysławie. W 1900 r. odbyły się dwa wielkie wiece zorganizowane przeciw rozporządzeniu ministra oświaty Konrada von Studta, usuwającego język polski z lekcji religii średnich i wyższych klas szkół ludowych. Wiec 15 sierpnia 1900 r. zorganizowali socjaliści, a 8 września działacze narodowi. Ostanie otwarte wiece protestacyjne odbyły się w Poznaniu w 1908 r. i były reakcją na ustawę wywłaszczeniową i prawo o stowarzyszeniach, zawierające słynny paragraf „kagańcowy”. Według tej ustawy, nie można było organizować otwartych zebrań w języku innym niż niemiecki, jeśli w danej miejscowości ludność niemiecka stanowiła ponad 40% mieszkańców. W Poznaniu zaś Niemców było blisko 42%.


Rocznice

Jednym ze sposobów manifestacji przywiązania do dziejów ojczystych i budzenia świadomości narodowej, było huczne obchodzenie rocznic ważnych wydarzeń z historii Polski oraz dat związanych z wielkimi postaciami polskiej kultury. W 1873 r. zorganizowano obchody czterechsetnej rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika. Co prawda, główne uroczystości odbyły się w Toruniu, natomiast w Poznaniu Towarzystwo Przyjaciół Nauk wybiło pamiątkowy medal, a w polskiej prasie ukazały się artykuły podkreślające polskie pochodzenie wielkiego uczonego. 29 listopada 1881 r. uroczyście obchodzono pięćdziesiątą rocznicę wybuchu powstania listopadowego z udziałem 150 weteranów. Z tej okazji odbyło się m.in. przyjęcie w hotelu Bazar, a w Teatrze Polskim wystawiono Halkę Stanisława Moniuszki.


Prawdziwie masowy charakter  przybrały uroczystości związane w dwóchsetną rocznicą odsieczy wiedeńskiej, które miały miejsce 12 września 1883 r. Oprócz akademii, odczytów i nabożeństw, odbyły się także zabawy taneczne w podmiejskich ogródkach, bale, żywe obrazy i koncerty. Obchody rocznicy wiedeńskiej objęły zresztą cały zabór pruski. Podobny charakter miały uroczystości związane w setną rocznicą uchwalenia Konstytucji 3 Maja, które odbyły się w 1891 r. Powołano nawet specjalny komitet, który czuwał nad obchodami jubileuszu. W jego skład weszli m.in.: Stefan Cegielski (syn Hipolita), Józef Chociszewski, Bernard Chrzanowski, Jarosław Leitgeber i Roman Szymański. W następnych latach odbyły się kolejne obchody związane z setną rocznicą urodzin Słowackiego (1909), setną rocznicą urodzin Chopina, a nade wszystko z pięćsetną rocznicą bitwy od Grunwaldem. Uroczyste obchody tych rocznic były jednak utrudnione ze względu na obowiązujący paragraf „kagańcowy”.


6. Józef Chociszewski.


Nie wszystkie obchody miały jednak pokojowy charakter. 22 stycznia 1913 r. odbyły się uroczystości związane z 50. rocznicą wybuchu powstania styczniowego. W hotelu Bazar zorganizowano uroczystą akademię. Policja wtargnęła do budynku, uznając akademię za zebranie otwarte i zmusiła uczestników do rozejścia się. Opuszczający budynek śpiewali: Boże coś Polskę, Z dymem pożarów i  Jeszcze Polska na zginęła. Część zebranych przeniosła się pod pomnik Mickiewicza przy kościele św. Marcina, ale i tu interweniowała policja, rozpraszając zebranych i aresztując część z nich.


Ciąg dalszy nastąpi…


Źródło fotografii:


1.By Simon, L. (Biblioteka Narodowa, G.10388/III) [Public domain], via Wikimedia Commons

2. By Känsterle at nl.wikipedia (Transferred from nl.wikipedia) [Public domain], from Wikimedia Commons

3. Wilhelm Camphausen [Public domain], via Wikimedia Commons

4.  https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eulenburg.jpg

5. http://www.wieczorkiewicz.org/obraz/149/bazar-1835-1845-001

6. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:J%C3%B3zef_Chociszewski.jpg


 
WASZE KOMENTARZE
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2 (27 maj 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz