blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
Najstarsza poznańska nekropolia
ok
6
not ok
0
liczba odsłon: 1541
Każdy z nas ma chyba swoje ulubione miejsca w Poznaniu. Zakątki, do których lubi chodzić sam, lub z przyjaciółmi. Jednym z moich ulubionych miejsc w grodzie Przemysła jest Wzgórze Świętego Wojciecha. Zabieram tam wszystkich moich znajomych spoza Poznania, którzy chcą zwiedzić to miasto. Lubię zwłaszcza spacerować alejkami Cmentarza Zasłużonych. Wydaje się wtedy, że czas się zatrzymał...

Nagrobek Anieli z Liszkowskich Dembińskiej, źródło: Wikimedia.

Historia cmentarza sięga początków XIX wieku. Powstał on jako cmentarz parafialny kolegiaty św. Marii Magdaleny, ówczesnej fary, która została zniszczona przez pożar w 1780 roku i której pozostałości rozebrano w 1802 roku. Funkcję kościoła farnego przyjął kościół pojezuicki św. Stanisława Biskupa i Męczennika. Założenie nowego cmentarza wiązało się z likwidacją starego, umiejscowionego w okolicy dzisiejszej ulicy Wszystkich Świętych. Nowy cmentarz został założony w 1808 roku, ale dopiero w 1810 roku ówczesny proboszcz parafii farnej, ksiądz Marcin Hantush podpisał umowę z poznańskim konwentem Dominikanów, do którego należał teren, na wieczystą dzierżawę ziemi pod nową nekropolię. Dominikanie zastrzegli sobie w kontrakcie m. in. bezpłatny pochówek dla zakonników i członków służby klasztornej. Za założyciela cmentarza uważa się jednak prowizora parafii farnej, piwowara, radnego i społecznika, Stanisława Kolanowskiego (1781 – 1856), który dzięki swojemu uporowi i talentom dyplomatycznym, zorganizował nekropolię.

Z cmentarzem farnym sąsiadował stary cmentarz ewangelicki, zlikwidowany przez Prusaków w 1832 roku w związku z budową twierdzy. W 1836 roku, po kasacie poznańskiego klasztoru Dominikanów, zarząd parafii podpisał nową umowę z komisją budowy twierdzy, na mocy której, parafia odstąpiła ze swego terenu 1 morgę i 10 prętów ziemi w zamian za 2 morgi i 52 pręty terenu (1 morga, to ok. 0,56 ha, dzieliła się ona na 30 prętów) dzięki temu nekropolia uzyskała kształt zbliżony do trójkąta o powierzchni 1 ha 8333 m². W 1819 roku biskup Tymoteusz Gorzeński polecił otoczyć murem teren cmentarza, ale udało się to zrobić dopiero 10 lat później. W 1829 roku przeniesiono na teren nekropolii kolumnę z figurą Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny z ok. 1771 roku, stojącą do tej pory przed klasztorem Reformatów na Śródce.

Figura niepokalanego Poczęcia NMP, źródło: Wikimedia.

Pierwszy pochówek odbył się tu 19 lutego 1810 roku. Pochowano wówczas dwutygodniowe niemowlę – Petronellę Brzezańską. Najstarsze, zachowane do dziś pomniki, to nagrobki: Ignacego Strzbechera w 1810 roku, Moniki ze Sczanieckich Zakrzewskiej z 1813 roku i Rozalii Kolickiej, pochowanej w 1815 roku. W 1848 roku Roger Raczyński, realizując zamysł swojego ojca – Edwarda, ufundował na terenie cmentarza tzw. Dom dla pozornie zmarłych, zwany też Przedsionkiem Śmierci. Był to rodzaj kostnicy, w którym miano składać zwłoki ludzi, wobec których istniało podejrzenie, że nie zmarli, a są jedynie w letargu. Miało to zapobiec pochowaniu ich za życia. Wobec braku zainteresowania, budynek rozebrano już w 1852 roku.

Pod koniec XIX wieku parafia farna otrzymała teren pod budowę nowego cmentarza na terenie obecnych Międzynarodowych Targów Poznańskich, a na cmentarzu na Wzgórzu Świętego Wojciecha, zaprzestano pochówków. Odtąd zwano go cmentarzem starofarnym. Niestety, nekropolia zaczęła coraz bardziej popadać w ruinę i stała się właściwie parkiem z zapadającymi się grobami. W okresie międzywojennym zainteresowano się ponownie cmentarzem, poszukując grobów ludzi zasłużonych dla polskości. Podjęto także prace konserwatorskie, które przerwał wybuch II wojny światowej. Cmentarz bardzo ucierpiał podczas walk o Cytadelę w 1945 roku. W 1948 roku Zdecydowano, że cmentarz stanie się miejscem pochówku zasłużonych Wielkopolan. W 1959 roku przeniesiono tu szczątki 79 osób z likwidowanego cmentarza świętomarcińskiego. Nadal jednak nekropolia była okradana i dewastowana przez wandali. W 1961 roku uznano cmentarz za obiekt zabytkowy, następnie uporządkowano mogiły, wyznaczono alejki, posadzono drzewa i krzewy i otoczono nowym murem.  W 1971 roku obiekt stał się własnością Skarbu Państwa. Mimo wszystko, dalej cmentarz był dewastowany, a napisy na dziewiętnastowiecznych nagrobkach coraz bardziej się zacierały. Dopiero w 1981 roku, dzięki nagłośnieniu sprawy przez media, założono oświetlenie, zapewniono całodobowy nadzór, oraz rozpoczęto zbieranie funduszy i poprowadzono prace przy konserwacji nagrobków. Prace trwają do dziś, ale sporo jest jeszcze do zrobienia. Chwalebną jest rzeczą zbieranie pieniędzy w dniu 1 listopada na ratowanie cmentarza na warszawskich Powązkach, czy wileńskiej Rossie, ale nie zapominajmy, że należy ratować także nasz poznański zabytkowy Cmentarz Zasłużonych - najstarszy istniejący cmentarz w Poznaniu.         

Kwatera Mottych, źródło: Wikimedia.

Cmentarz jest położony bardzo malowniczo. Zasadniczym jego elementem jest wzgórze ze stokiem opadającym ku północnemu wschodowi, przechodząc następnie w nieckowatą polanę, która jest pozostałością po rozlewiskach Wierzbaku. Piękna temu miejscu dodaje też łąka, znajdująca się u podnóża wzgórza, która jest w istocie masową mogiłą ofiar wielu epidemii cholery z lat 1831 – 1873. Na cmentarzu znajdują się dwie rzeźby o wysokiej wartości artystycznej. Pierwszą jest wspomniana już kolumna z figurą Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny, oraz nagrobek Anieli z Liszkowskich Dembińskiej, wyrzeźbiony przez samego Władysława Marcinkowskiego. Nagrobek został wykonany w 1889 roku i przedstawia młodą dziewczynę w wiejskim stroju, opartą o zmurszały krzyż, trzymającą w dłoniach róże i maki z niedokończonego wieńca. Na cmentarzu znajduje się zresztą wiele ciekawych, dziewiętnastowiecznych nagrobków. Obecny się tam także bogaty drzewostan, dodający niesamowitego uroku  nekropolii.

Pisząc o cmentarzach wypada napisać o osobach tam spoczywających. Nie da się dokładnie ustalić liczby osób, które tam spoczywają. Do tej pory zidentyfikowano ponad 130 osób, zasłużonych dla Wielkopolski. Wypisywanie wszystkich nazwisk mija się z celem, można znaleźć je w literaturze i Internecie. Chcę tylko podać pewną liczbę najciekawszych i, moim zdaniem, szczególnie zasłużonych dla Wielkopolski osób, spoczywających na tym cmentarzu, wraz z krótkim opisem ich dokonań. Podkreślę jeszcze raz, że wybór jest całkowicie subiektywny. Spoczywają na cmentarzy m. in.:

Edmund Callier (1833 – 1893) – walczył w wojnie krymskiej (1853 - 1856) w szeregach francuskiej Legii Cudzoziemskiej, następnie uczył w Poznaniu języków: francuskiego, włoskiego i angielskiego. Walczył także w powstaniu styczniowym, gdzie najpierw dowodził oddziałami powstańczymi na Mazowszu, a następnie w Prusach Wschodnich. Po powstaniu został członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk i napisał kilka prac historycznych o powstaniach: listopadowym i styczniowym. Pochodził z rodziny francuskich hugenotów.

Grób E. Calliera, źródło: Wikimedia.

Hipolit Cegielski (1813 – 1868) – nie trzeba go chyba bliżej przedstawiać. Napiszę tylko, że ukończył filologię klasyczną na Uniwersytecie Berlińskim, uczył w Gimnazjum Marii Magdaleny, a po rezygnacji z nauczania, założył sklep z narzędziami rolniczymi, a następnie fabrykę maszyn rolniczych. Pisał rozprawy o gramatyce i literaturze polskiej, włączył się w nurt pracy organicznej. Był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk i Towarzystwa Przemysłowego, którego był współtwórcą. Był założycielem czasopism: „Gazeta Polska” i „Dziennik Poznański”. Był także posłem Koła Polskiego w Sejmie Pruskim. Na cmentarzu znajduje się jedynie symboliczny grób Cegielskiego w postaci obelisku. Miejsce jego spoczynku nie zostało odnalezione. Wiadomo tylko, że został pochowany na nieistniejącym cmentarzu świętomarcińskim.
Franciszek Dobrowolski (1830 – 1896) – walczył w postaniu styczniowym, był członkiem powstańczego Rządu Narodowego, następnie zesłany w głąb Rosji. Po powrocie do Poznania, przez 25 lat był redaktorem naczelnym „Dziennika Poznańskiego”, na łamach którego zwalczał nasilenie się polityki germanizacyjnej. W latach 1883 – 1895 by dyrektorem Teatru Polskiego. 

Grób F. Dobrowolskiego, źródło: Wikimedia.

Jarogniew Drwęski (1875 – 1921) – adwokat, wieloletni radny miasta Poznania, pierwszy prezydent Poznania po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku. Był jednym z pomysłodawców zorganizowania corocznych Targów Poznańskich.
Antonina Estkowska (1825 – 1913) – żona działacza oświatowego, Ewarysta Estkowskiego, nauczycielka w szkole Sióstr Urszulanek. Od 1859 roku prowadziła własną szkołę dla dziewcząt, w której językiem wykładowym był do 1887 roku język polski, mimo urzędowych zakazów, dalej potajemnie nauczano języka, historii i literatury polskiej. Szkołę zamknięto w 1905 roku.
Ludwik Jabłkowski (1802 - 1865) – uczestnik spisku podchorążych Piotra Wysockiego, brał udział w ataku na Belweder 29 listopada 1830 roku, co doprowadziło do wybuchu powstania listopadowego, w którym brał udział. Walczył też w czasie Wiosny Ludów w 1848 roku, dowodząc kosynierami w bitwach pod Miłosławiem i Sokołowem.
Jakub Filip Kierzkowski (1771 – 1862) – uczestnik insurekcji kościuszkowskiej. W 1800 roku wstąpił do Legii Naddunajskiej, walczył na San Domingo, oraz w kampaniach napoleońskich: 1806/07 przeciw Prusom, 1808/09 w Hiszpanii, oraz w 1813 roku na terenie Niemiec. Odznaczony został Krzyżem Kawalerskim Legii Honorowej. Brał udział w powstaniu listopadowym w stopniu majora, mając ukończone 60 lat.
Władysław Marcinkowski (1858 – 1947) – jeden z najwybitniejszych poznańskich rzeźbiarzy XX wieku. Dzięki stypendium Towarzystwa Naukowej Pomocy im. Karola Marcinkowskiego wyjechał na studia rzeźbiarskie do Berlina. Był inicjatorem powołania Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Poznaniu. Wykonał szereg znanych i cenionych przez znawców sztuki rzeźb, m. in. rzeźby kilku arcybiskupów w katedrze poznańskiej, pomnika Juliusza Słowackiego w Miłosławiu (pierwszy na ziemiach polskich), postaci niosących sarkofag św. Wojciecha w katedrze gnieźnieńskiej itd.
Teodor Teofil Matecki (1810 – 1886) – lekarz, walczył w powstaniu listopadowym, współzałożyciel Towarzystwa Naukowej Pomocy. W czasie Wiosny Ludów 1848 roku, zorganizował służbę lekarską dla powstańców, organizując m. in. szpitale w Śremie, Wrześni i Miłosławiu. Zasłużył się w zwalczaniu epidemii cholery z lat: 1848, 1849, 1852 i 1866. W 1857 roku został naczelnym chirurgiem szpitala Przemienienia Pańskiego w Poznaniu. Był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Opracował polskie słownictwo chemiczne. Leczył bezpłatnie biedotę poznańską.
Roman May (1846 – 1887) – chemik i przemysłowiec. Walczył w powstaniu styczniowym, uzyskał doktorat z filozofii na Uniwersytecie Wrocławskim. W 1878 roku założył na podpoznańskiej (wówczas) Starołęce fabrykę nawozów sztucznych. Był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk i innych towarzystw naukowych.
Stanisław Mikołajczyk (1901 – 1966) – polityk, działacz Polskiego Stronnictwa Ludowego. W latach 1940 – 1943 był wicepremierem, a od w latach 1943 -1945 premierem Rządu Rzeczpospolitej na Uchodźstwie, objął tę funkcję po tragicznej śmierci gen. Władysława Sikorskiego. W 1945 roku wrócił do Polski i został wicepremierem i ministrem rolnictwa w zdominowanym przez komunistów Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej. Po sfałszowanych wyborach w 1947 roku, wyjechał z Polski. 

Grobowiec S. Mikołajczyka, źródło: Wikimedia.

Jędrzej Moraczewski (1802 – 1855) – prawnik i historyk, uczestnik powstań: listopadowego i Wiosny Ludów. Działał we władzach Towarzystwa Naukowej Pomocy. Był autorem dziewięciotomowych Dziejów Rzeczpospolitej, które poprowadził do epoki Wazów. Był to pierwszy w dziejach polskiej historiografii, oparty na źródłach drobiazgowy wykład historii Polski.
Marceli Motty (1818 – 1898) – doktor filologii klasycznej. Był nauczycielem łaciny, francuskiego i historii w Gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu. Zasłynął jako autor Przechadzek po mieście, cennego źródła do dziejów Poznania w XIX wieku.
Cyryl Ratajski (1875 – 1942) – prawnik, polityk, prezydent Poznania w latach 1922 – 1934 i w 1939 roku. Jako prezydent położył duże zasługi dla rozwoju miasta. W 1929 roku zorganizował Powszechną Wystawę Krajową. W latach 1940 – 1942 był Delegatem Rządu RP na Kraj.
Władysław Seyda (1863 – 1939) – polityk, poseł do Sejmu Pruskiego, a w latach 1914 – 1918 przewodniczący Koła Polskiego w tym parlamencie. W latach 1918 – 1919 pełnił funkcję członka Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu i by także Ministrem Byłej Dzielnicy Pruskiej. W latach 1920 – 1928 pełnił funkcję prezesa Sądu Najwyższego. 

Grób W. Seydy, źródło: Wikimedia.

Bolesław Szczurkiewicz (1875 – 1933) – aktor, reżyser i wieloletni dyrektor Teatru Polskiego w Poznaniu.
Stanisław Taczak (1874 – 1960) – generał brygady, dowódca powstania wielkopolskiego 1918 – 1919. W 1920 roku został ministrem spraw wojskowych. We wrześniu 1939 roku walczył w szeregach Armii „Poznań” i dostał się do niewoli niemieckiej.
Stefan Wojciech Trąbczyński (1860 – 1953) – adwokat, notariusz, polityk. Był radnym poznańskim i posłem do Sejmu Pruskiego, gdzie ostro krytykował antypolskie posunięcia władz niemieckich W latach I wojny światowej działał w Naczelnej Radzie Ludowej, walczył w powstaniu wielkopolskim. Był pierwszym marszałkiem sejmu odrodzonej Rzeczpospolitej – Sejmu Ustawodawczego. Do 1935 roku był posłem na sejm. W latach 1922 – 1928 pełnił funkcję marszałka sejmu. Związany był ze Stronnictwem Narodowym.
Jan Konstanty Żupański (1806 – 1884) – księgarz, wydawca i działacz oświatowy. Pochodził z greckiej rodziny osiadłej w Poznaniu. Wydał ponad 500 dział literatury polskiej i powszechnej, a także prace naukowe, m. in.: Karola Libelta, Joachima Lelewela i Maurycego Mochnackiego. Założył księgarnię i czytelnię, będącą ogniskiem kultury polskiej. Był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk i jednym z organizatorów Towarzystwa Czytelni Ludowych w Poznaniu. 

Grób J. K. Żupańskiego, źródło: Wikimedia.
 

Źródło:
Cmentarz Zasłużonych na Wzgórzu Świętego Wojciecha w Poznaniu, praca zbiorowa pod redakcją M. A. Smoczkiewiczowej i R. Linette, Poznań 1997.
www.pl.wikipedia.org
 
WASZE KOMENTARZE[1]
~bianka: Bardzo dziękuję Autorowi za ten artykuł. Opisane miejsce jest jednym z moich ulubionych w Poznaniu. Przynajmniej raz w roku staram się tam być, przy czym mam okazję wspomnieć zasłużonych naszemu miastu. Niesamowite jest to, że w samym środku miasta uchowało się miejsce w którym odnosi się wrażenie jakby czas się zatrzymał...
dodano: Środa, 2012.02.22 23:13, IP:31.61.230.XXX
ok
5
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarMaciek_1980: ~bianka: Bardzo dziękuję Autorowi za ten artykuł. Opisane miejsce jest jednym z moich ulubionych w Poznaniu. Przynajmniej raz w roku staram się tam być, przy c...
Cmentarz Zasłużonych wygląda pięknie o każdej porze roku. Ale napisy na niektórych nagrobkach są już prawie niewidoczne. Mam nadzieję, że uda się jeszcze wiele z nich uratować. Pozdrawiam!
dodano: Czwartek, 2012.02.23 12:06
ok
4
not ok
0
odpowiedz|usuń
~Autor: Teraz na cmentarzu kloleiaty na ul.Wrzystkich Swietych urzad miejski zrobil sobie parking
dodano: Niedziela, 2012.04.15 15:35, IP:83.238.243.XXX
ok
1
not ok
1
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Poznański gotyk, część 1 (13 lip 2017)
Bunt wójta Przemka (3 lip 2017)
Sołacz - willowa dzielnica Poznania (15 cze 2017)
Cesarzowa Wiktoria w Poznaniu (9 cze 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2 (27 maj 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz