blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu
ok
68
not ok
1
liczba odsłon: 742
W ubiegłą niedzielę, 21 czerwca, minęło 140 lat od otwarcia Teatru Polskiego w Poznaniu. Już od dawna nosiłem się z zamiarem napisania tekstu o historii tej szacownej instytucji. Trudno wyobrazić sobie lepszy pretekst do jego napisania, niż okrągła rocznica założenia teatru, nawet jeśli miało to miejsce tydzień temu.

W środku kulturkampfu, w okresie coraz większego dokręcania śruby germanizacyjnej, w momencie, gdy triumfy święcił kanclerz Otto von Bismarck, w Poznaniu powstaje najważniejsza polska instytucja kulturalna zaboru pruskiego – Teatr Polski, wzniesiony dzięki datkom Polaków ze wszystkich zaborów. W teatrze, oprócz wystawiania dramatów, dawano też przedstawienia operowo-operetkowe, organizowano wystawy malarstwa i uroczystości patriotyczne. Zbudowanie Teatru Polskiego wywołało irytację i zazdrość władz państwowych i niemieckich obywateli miasta.

Przedstawię dziś historię teatru do 1918 r. Życie Teatru Polskiego w okresie międzywojennym, to temat na inną opowieść.


Teatr Polski, źródło: Wikimedia.


Teatr Polski w Ogrodzie Potockiego

Prusacy doskonale zdawali sobie sprawę ze znaczenia teatru dla propagowania języka niemieckiego, a z kolei Polacy wiedzieli, że tylko założenie stałej sceny, gdzie wystawiano by sztuki w języku polskim, może stanowić skuteczną zaporę przeciw dominacji niemczyzny. Zanim powstał Teatr Polski, w Poznaniu istniał tylko jeden budynek teatralny – Teatr Miejski, zbudowany w 1804 r. na placu Wilhelmowskim. W teatrze tym grywano czasem sztuki po polsku, problem był jednak w tym, że trzeba było uzyskać na to zgodę władz. 


Stary Teatr Miejski w Poznaniu (połowa XIX w.), źródło: Wikimedia.


Zbudowanie polskiego teatru stało się naglącą sprawą, choć zdano sobie sprawę, że nie ma co liczyć na władze pruskie. Jeśli Polacy chcą mieć własny budynek teatralny, to sami muszą go sobie wybudować. Paradoksalnie jednak, pomoc przyszła ze strony samych Niemców. W 1869 r. parlament Związku Północnoniemieckiego uchwalił tzw. ustawę procederową, która wprowadziła pewną liberalizację życia publicznego, a mianowicie przewidywała możliwość wystawienia sztuk teatralnych w języku innym niż niemiecki, bez konieczności uzyskiwania zgody władz administracyjnych. Polska prasa zaboru pruskiego natychmiast wystąpiła z inicjatywą budowy teatru polskiego. Co ciekawe, spotkało się to z życzliwym przyjęciem ze strony Polaków z innych zaborów. Zaczęto już nawet zbierać datki.

25 listopada 1869 r. powstała Komisja Tymczasowa, a już 18 grudnia tego samego roku, powołano Komitet Teatralny na czele z Adolfem hr. Bnińskim. W prace Komitetu włączył się także zasłużony poseł do parlamentu pruskiego, Kazimierz Kantak. Pojawił się jednak problem zebrania pieniędzy na postawienie teatru i wyborem miejsca, gdzie miał on stanąć. Osoby zaangażowane w projekt postanowiły powołać spółkę. 13 grudnia 1870 r. podczas walnego zebrania, uchwalono powstanie spółki z kapitałem zakładowym w wysokości 60 tys. talarów, podzielonym na 1200 akcji po 50 talarów. Wielkopolski arystokrata Bolesław hr. Potocki, właściciel pięknego pałacu w podpoznańskim Będlewie (ob. Ośrodek Konferencyjny Instytutu Matematycznego PAN), podarował spółce nieruchomość przy ul. Królewskiej 5 (ob. ul. Libelta). W dowód wdzięczności, spółkę nazwano „Teatrem Polskim w Ogrodzie Potockiego”. Darowizna Potockiego nie była jednak zupełnie bezinteresowna. W przypadku sprzedaży nieruchomości, Potocki miał otrzymać jej równowartość w akcjach, ponadto zażądał bezpłatnej loży w teatrze. Ostatecznie, otrzymał połowę bezpłatnych miejsc w loży, a druga połowa miała być za pół ceny. Potocki zrzekł się wszelkich procentów i dywidend. Wszelkie operacje bankowe zobowiązał się przeprowadzić bezpłatnie Bank Rolniczo-Przemysłowy Kwilecki-Potocki i Ska w Poznaniu. Powołanie spółki „Teatr Polski w Ogrodzie Potockiego” to świetny przykład zdolności organizacyjnych ówczesnych Poznańczyków. Czterdzieści lat pracy organicznej przyniosło efekty.

Zbiórka funduszy

Rozprowadzenie akcji rozpoczęto w lutym 1871 r. i już do maja rozeszły się wszystkie. Rozpoczęto więc subskrypcję, a akcję promocyjną rozciągnięto na inne zabory. W Galicji w zbiórkę funduszy zaangażowali się m.in.: lwowski poeta, Władysław Bełza i krakowski publicysta Teodor Żychliński, który w dodatku wyruszył też do Warszawy i Petersburga. Zebrane fundusze pozwoliły już oficjalnie zarejestrować spółkę i powołać jej zarząd. Wpisanie do rejestru odbyło się 22 kwietnia 1871 r., a na czele Rady Nadzorczej stanął Adolf hr. Bniński.

Wkrótce jednak pojawił się problem lokalizacji teatru. Nieruchomość ofiarowania przez Potockiego okazała się być niekorzystnie położona, leżała bowiem na peryferiach ówczesnego Poznania i do tego w pobliżu szpitala wojskowego i magazynów, co mogłoby utrudnić uzyskanie zgody władz na wybudowanie w tym miejscu teatru. Postanowiono sprzedać nieruchomość Potockiego i nabyć inną, należącą do budowniczego Stanisława Hebanowskiego przy ul. Berlińskiej 13 (ob. 27 Grudnia). Sam Hebanowski zresztą był autorem projektu gmachu teatralnego.


Teatr Polski (1893 r.), źródło: Wikimedia.


Budowa

Kamień węgielny pod budowę teatru wmurowano 8 czerwca 1873 r. Wkrótce jednak pojawiły się trudności. Grunt okazał się zbyt piaszczysty, co wymagało dodatkowych prac, a to z kolei spowodowało wzrost kosztów budowy. Pieniądze za akcję wpływały nieregularnie, trzeba było więc zaciągnąć pożyczkę pod hipotekę. Aby sfinansować budowę i spłacić pożyczkę, odwołano się do ofiarności Polaków z ze wszystkich zaborów, a czasy były trudne. Trwał właśnie kulturkampf i wzmożony ucisk germanizacyjny. Składanie datków na rzecz teatru uznano za obowiązek patriotyczny. Początkowo zakładano, że koszt budowy teatru wyniesie 55 tys. talarów, wkrótce koszty wzrosły do 83 tys., ale dzięki ofiarności Polaków, do 1882 r., zebrano 95 tys. talarów. Zdarzały się przypadki, że chłopi i ziemianie dobrowolnie opodatkowywali się na rzecz teatru, a w akcję zbiórki zaangażowało się wielu znanych ludzi.

Trudne początki polskiej sceny

Nadszedł wreszcie 21 czerwca 1875 r., dzień uroczystego otwarcia teatru. Polacy ze wszystkich zaborów byli dumni z tego pięknego budynku, który powstał ze składek społecznych i zwiastował nową erę w zmaganiach ze naporem germanizacji. Z drugiej strony, teatr wzbudzał nieukrywaną zazdrość ze strony Niemców. Trwała właśnie budowa nowego Teatru Miejskiego w miejsce starego, który miał już ponad siedemdziesiąt lat. Budowa nowego ślimaczyła się, mimo poparcia władz, a ponadto z trudem gromadzono potrzebną sumę. Nawet cesarz Wilhelm I zmuszony był sięgnąć do kieszeni. W końcu nowy Teatr Miejski (dzisiejszy budynek Arkadii) został ukończony w 1879 r., ale jego otwarcie nie było tak uroczyste, jak otwarcie Teatru Polskiego.


Nowy Teatr Miejski (koniec XIX w.), źródło: Wikimedia.


Sezon artystyczny otwarto 25 września 1875 r., a pierwszą sztuką, wystawioną na jego deskach, była Zemsta Aleksandra Fredry. Dyrekcję teatru objął Karol Doroszyński i pełnił tę funkcję do 1881 r. Początki działalności teatru były niezwykle trudne. Teatr zmagał się z kłopotami finansowymi, nie spłacono jeszcze wszystkich należności związanych z budową, a rozchody spółki przewyższały dochody. Nie pomoc władz jednak nie można było liczyć. Na szczęście dalej spływały datki od społeczeństwa, a w 1879 r. znakomity pisarz Józef Ignacy Kraszewski wystąpił z apelem o wpłacanie pieniędzy na rzecz teatru i sam wyasygnował 400 marek. Na apel pozytywnie odpowiedzieli Polacy z innych zaborów, zwłaszcza z Galicji. Pieniądze spływały nawet z Rosji i USA! W 1880 r., największa polska aktorka tamtych czasów, Helena Modrzejewska, przeznaczyła na rzecz polskiej sceny w Poznaniu całe honorarium za sześciodniowe występy, łącznie 6000 marek. Zresztą Modrzejewska miała sentyment do Poznania, bowiem występowała już w tym mieście w 1866 r. i tu poznała swojego przyszłego męża, Karola Chłapowskiego. Aktorzy występujący w Poznaniu często zrzekali się części lub całości gaży za swoje występy.


Helena Modrzejewska, źródło: Wikimedia.


Remedium na ciągłe kłopoty był udany, jak się okazało, pomysł dra Józefa Kusztelana, dyrektora Banku Związku Spółek Zarobkowych. W 1890 r. powołano spółkę budowlaną Pomoc, kupiono parcelę, oddzielającą teatr od ulicy Berlińskiej, rozebrano stary dom tam stojący i wybudowano okazałą kamienicę, a całkowity dochód z czynszów za luksusowe mieszkania i sklepy stał się podstawą materialną teatru. Autorem projektu kamienicy (nieistniejącej już niestety)  był wybitny architekt, Zygmunt Gorgolewski, twórca m.in. pałacu Twardowskich w Kobylnikach, gmachu PTPN, a zwłaszcza wspaniałej Opery Lwowskiej, będącej jego opus vitae.  


Zygmunt Gorgolewski, źródło: Wikimedia.


Pieniądze na zakup parceli i budowę kamienicy pochodziła oczywiście za składek społecznych, ale najwięcej przekazała nieoceniona Modrzejewska, hotel Bazar oraz magistraty Lwowa i Krakowa. W 1893 r. na frontonie Teatru Polskiego pojawił się znamienny napis „Naród Sobie”.

Kiedy poradzono sobie z kłopotami finansowymi, pojawił się problem postawy władz niemieckich, które robiły co mogły aby utrudnić życie teatru, bowiem zamknąć go nie mogły. Co prawda ustawa procederowa z 1869 r. zezwalała na wystawianie sztuk teatralnych w języku innym, niż niemiecki, ale władze rościły sobie prawo o ingerencji w repertuar teatralny. W Poznaniu działała cenzura teatralna, ustanowiona przez Prezydium Policji. Wydanie zgody na wystawienie danej sztuki zależało od dowolnej interpretacji jej treści, w zależności od bieżącej sytuacji politycznej. W 1908 r. władze wydały Wykaz zakazanych przez Poznańską Cenzurę Teatralną polskich sztuk teatralnych. Na liście znalazło się 35 tytułów. Zakazem wystawiania w Teatrze Polskim objęto m.in.: Wesele Stanisława Wyspiańskiego, Odsiecz Wiedeńską Wincentego Rapackiego i Panią Walewską Wacława Gąsiorowskiego. W teatrze, oprócz wystawiania dramatów, odbywały się także deklamacje, odczyty i wieczory, podczas których słuchano pieśni. Cenzura teatralna i tutaj interweniowała, zakazując np. śpiewania Bogurodzicy. Ponadto, zakazywano występowania poza sezonem aktorów nie posiadających obywatelstwa niemieckiego. Zmusiło to aktorów z Galicji i Kongresówki do wyjazdu z Poznania w okresie letnim.


Afisz zapowiadający występ H. Modrzejewskiej, źródło: Wikimedia.


Na afiszach

Dzieje teatrów dzieli się według okresów zarządzania nimi przez kolejnych dyrektorów. W czasie o którym mówimy, dyrektorami poznańskiego Teatru Polskiego byli: Karol Doroszyński (1875-1881), Łucjan Kościelecki (1881-1882), Aleksander Podwyszyński (1882-1883), Franciszek Dobrowolski (1883-1896), Edmund Rygier (1896-1908), Andrzej Lelewicz (1908-1912), Nuna Młodziejowska-Szczurkiewiczowa i jej mąż Bolesław Szczurkiewicz (1912 – 1914). Po zakończeniu I wojny światowej, dyrekcję ponownie objęło małżeństwo Szczurkiewiczów.


Franciszek Dobrowolski, źródło: Wikimedia.


Za rządów Doroszyńskiego grano głównie sztuki zagraniczne, nie stroniąc od przedstawień operowych i operetkowych. Co istotne, Doroszyński zapoznał poznaniaków z dramatem skandynawskim. Grano także polskie dramaty romantyczne i pozytywistyczne. Dwaj kolejni dyrektorzy: Kościelecki i Podwyszyński kierowali teatrem bardzo krótko, a ich rządu zakończyły się kłopotami finansowymi w jakich znalazła się ta instytucja. Franciszek Dobrowolski wprowadził bilety zniżkowe na dramaty o charakterze dydaktycznym i patriotycznym, a Edmund Rygier preferował współczesny dramat polski, a więc wystawiał sztuki Stanisława Wyspiańskiego i Gabrieli Zapolskiej. Za dyrekcji Andrzeja Lelewicza, na deskach teatru królowała opera i operetka, jednakże fakt, że dyrektor rolę pierwszo- i drugoplanowe obsadzał chórzystami, wywoływało głosy krytyki. Do najwybitniejszych dyrektorów w historii Teatru Polskiego, należeli bez wątpienia Bolesław i Nuna Szczurkiewiczowie. Stworzyli fenomenalny duet zarządzający, oboje byli zresztą aktorami, a wcześniej kierowali teatrem wileńskim. Ich ambicją było uczynienie z poznańskiego teatru czołowej polskiej sceny. Ich działalność przerwała I wojna światowa, ale po uzyskaniu niepodległości, powrócili do kierowania Teatrem Polskim.

Niezależnie od tego, kto kierował teatrem, w repertuarze nie brakowało nigdy sztuk Szekspira, Goethego, Schillera, Moliera, Gogola, Gorkiego, Ibsena, Mickiewicza, Słowackiego, Krasińskiego, Wyspiańskiego, Fredry, Bałuckiego i Zapolskiej. O randze Teatru Polskiego świadczył fakt, że wstawiano tu także opery i operetki. Poznaniacy mogli zapoznać się z największymi dziełami polskiej i światowej sztuki operowej. Wystawiono chyba wszystkie dzieła Stanisława Moniuszki i Karola Kurpińskiego. W interesującym nas okresie, zagrano także m.ni.: Traviatę, Trubadura i Ernaniego Giuseppe Verdiego, Córkę Pułku Gaetano Donizettiego, Cyrulika Sewilskiego i Faworytę Gioacchino Rossiniego, Fausta Charlesa Gounoda, Carmen Georgesa Bizeta, Madame Butterfly Giacomo Pucciniego i inne.


Teatr Polski (1918 r.), źródło: Wikimedia.


Zespół aktorski Teatru Polskiego był niezwykle pracowity, bywało, że w sezonie wystawiano nawet 38 sztuk. Skład zespołu zresztą ulegał częstym zmianom. Niejednokrotnie występowali tu najwybitniejsi aktorzy tamtych czasów, na czele ze wielką Heleną Modrzejewską, Stefanem Jaraczem, Juliuszem Osterwą, Ludwikiem Solskim, Gabrielą Zapolską, Kazimierzem Junosza-Stempowskim, Stanisławą Wysocką i Franciszkiem Ryllem. Niestety, wybitni aktorzy z reguły nie zagrzali zbyt długo miejsca w Poznaniu. Decydował o tym na poły niemiecki charakter miasta, ograniczenia pobytu wymuszane przez władze i prowincjonalne położenie grodu Przemysła na teatralnej mapie. Poznań często przegrywał z Krakowem, mimo, że gaże były tam mniejsze, niż w Poznaniu.


Teatr Polski współcześnie, źródło: Wikimedia.


Teatr Polski w Poznaniu był instytucją kulturalną wysokiego lotu i wielkich ambicji artystycznych. Budził świadomość narodową i przybliżał poznaniakom najwybitniejsze dzieła europejskiego teatru. Akcja zbierania składek na budowę polskiego teatru, pokazała jedność Polaków ze wszystkich zaborów i wprawiała w irytację władze pruskie.

Źródło:

H. Lorkowska, Opera w Teatrze Polskim, w: Uśmiech Melpomeny. Teatry Poznania, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3, 2000.

L. Trzeciakowski, „Cacko i pieścidełko” – Teatr Polski 1875 – 1918, w: Uśmiech Melpomeny. Teatry Poznania, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3, 2000.

M. Witkowski, Dzieje Poznania, t. 2, 1793 – 1918, praca zbiorowa pod redakcją J. Topolskiego i L. Trzeciakowskiego, Warszawa – Poznań 1998.


 
WASZE KOMENTARZE[1]
avatarUporekMarcepanowicz: O! Teatr Polski! Moje klimaty...
dodano: Wtorek, 2015.06.30 21:27
ok
16
not ok
1
odpowiedz|usuń
avatarUporekMarcepanowicz: Napisz cuś o współczesnych aktorach.
dodano: Wtorek, 2015.06.30 21:27
ok
15
not ok
1
odpowiedz|usuń
avatarMelaniS: UporekMarcepanowicz: Napisz cuś o współczesnych aktorach....
No nie spodziewałam się, że jesteś taki próżny.
dodano: Środa, 2015.07.01 00:03
ok
3
not ok
2
odpowiedz|usuń
avatarUporekMarcepanowicz: MelaniS: No nie spodziewałam się, że jesteś taki próżny....
O nie! Ja jestem bardzo skromny. Gdzie mi tam do mistrzów...
dodano: Środa, 2015.07.01 18:44
ok
8
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2 (27 maj 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz