blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu
ok
780
not ok
0
liczba odsłon: 1683
Ostatnio po mieście rozeszła się informacja o planowanej akcji „Goń bolszewika z pomnika”, której celem jest usunięcie ostatnich pomników i tablic pamiątkowych poświęconych pamięci działaczy socjalistycznych i komunistycznych w Poznaniu. Na pierwszy ogień ma pójść tablica upamiętniającą pobyt w mieście Róży Luksemburg, wiszącą na ścianie kamienicy przy ul. Szamarzewskiego 21. Ten pomysł natchnął mnie do napisania tekstu o początkach ruchu socjalistycznego w Poznaniu.

 

Pierwsi socjaliści w Poznaniu

Początki ruchu robotniczego w stolicy Wielkopolski wiążą się z pierwszymi wystąpieniami robotników. Pierwszy strajk poznańskich robotników, konkretnie budowlańców, miał miejsce w 1869 roku. Trzy lata później strajk ogłosili robotnicy z fabryki Cegielskiego. W tym samych czasie pojawili się tu pierwsi niemieccy działacze socjalistyczni – Karl Finn i Otto Kapell. Wkrótce utworzono w Poznaniu filię Ogólnoniemieckiego Robotniczego Związku Wzajemnej Pomocy. Była to organizacja zdominowana przez Niemców i nie znalazła szerszego poparcia wśród polskich robotników. Powodem była nieufność względem Niemców i poczucie solidaryzmu narodowego, wpojonego przez lata przez działaczy organicznikowskich. Wśród robotników dużymi wpływami cieszyło się duchowieństwo katolickie, zdecydowanie wrogie wobec socjalizmu, toteż wkrótce związek zawiesił działalność, a w 1876 roku został formalnie rozwiązany.

 

Karol Marks i Fryderyk Engels, źródło: Wikimedia.

 

W 1875 roku doszło do ważnego wydarzenia w dziejach niemieckiego ruchu robotniczego. W mieście Gotha doszło do zjednoczenia dwóch wielkich niemieckich partii robotniczych: założonego w 1863 roku przez Ferdinanda Lassalle Powszechnego Niemieckiego Związku Robotniczego (Allgemeiner Deutscher Arbeiteverein – ADAV) oraz Socjalistycznej Partii Robotniczej Niemiec (Sozialdemokratische Arbeiterpartrei Deutschlands – SDAP), kierowanej przez August Bebela i Wilhelma Liebknechta. Powstała Socjalistyczna Partia Robotników Niemiec, która w 1890 roku zmieniła nazwę na Socjaldemokratyczną Partię Niemiec (SPD), istniejącą do dzisiaj. Partia ta stopniowo łagodziła swoją retorykę, odrzucając ostatecznie rewolucję, jako drogę do wyzwolenia robotników i budowę społeczeństwa socjalistycznego. 

 

Ferdinand Lassalle, źródło: Wikimedia.

 

Opowiadano się za legalną walką na forum parlamentu o poprawę doli robotników i powszechne prawo wyborcze. Nie były to jednak łatwe czasy dla socjalistów. W 1878 roku z inicjatywy kierującego polityką Niemiec kanclerza Ottona von Bismarcka, wydano szereg ustaw przeciwko socjalistom. Wielu działaczy trafiło do więzień i zostało poddanych innym represjom. Pretekstem były zamachy na życie cesarza Wilhelma I, o które niesłusznie oskarżono socjalistów. Ustawodawstwo antysocjalistyczne obowiązywało do dymisji Bismarcka w 1890 roku.

 

August Bebel, źródło: Wikimedia.

 

Mimo represji, nie przerywano agitacji politycznej, którą prowadzono także na gruncie poznańskim. W 1878 roku powstała w Poznaniu organizacja socjalistyczna „Concordia”, na czele której stanął przybyły z Wrocławia Wilhelm Friedrich Neubauer. Na wiece przychodzili zarówno polscy, jak i niemieccy robotnicy, jednakże gorąca atmosfera towarzysząca wiecom zwróciły uwagę policji. Organizacja przestała istnieć już w tym samym, 1878 roku.

 

Pierwsi polscy działacze

Pierwsze organizacje socjalistyczne zakładane były i kierowane głównie przez Niemców. W latach osiemdziesiątych XIX stulecia inicjatywa przeszła w ręce polskich działaczy, pochodzących głównie z ośrodków emigracyjnych ze Szwajcarii i Berlina. W 1881 roku przybyli do Poznania m.in.: Stanisław Mendelson, Maria Jankowska i Stanisław Padlewski. W 1885 roku zawitał do Poznania początkujący rewolucjonista Marcin Kasprzak, a którym jeszcze będzie mowa. Od razu zabrano się za ożywioną akcję agitacyjną, rozdając setki egzemplarzy ulotek propagandowych, przemycając pisma socjalistów polskich, jak „Przedświt” i „Walka Klas” oraz rozmawiając z robotnikami. 

 

Marcin Kasprzak, źródło: Wikimedia.

 

Przed każdymi wyborami do parlamentu Rzeszy agitacja przybierała na intensywności, ale efekty były mizerne. Kandydaci socjalistyczni zdobywali tu zaledwie od kilkudziesięciu do kilkuset głosów. Najlepszy wynik wyborczy w tych czasach uzyskał kandydat socjalistyczny w 1890 roku, ale zyskał on zaledwie… 2,1% głosów. Warto jednak dodać, że polscy działacze socjalistyczni domagali się nie tylko poprawy losu robotników i wzywali do walki „wyzyskiwaczami”, ale także krytykowali wzrastający ucisk germanizacyjny. Mimo wszystko, nie znajdowali oni szerszego poparcia wśród polskich robotników. Pamiętajmy, że Wielkopolska była przede wszystkim regionem rolniczym, a fabryk i robotników było tu stosunkowo niewiele. Nie da się porównać poznańskiego chociażby z Królestwem Polskim, w którym koncentrowało się 30% produkcji przemysłowej wielkiego imperium rosyjskiego. Przypomnijmy sobie Ziemię Obiecaną Reymonta. Robotnicy polscy głosowali raczej na działaczy organicznikowskich i katolickich, niż na socjalistów. Agitacja socjalistów rozbijała się o mur stworzony przez najpoczytniejsze pisma codzienne: „Orędownika”, „Kuriera Poznańskiego” i „Dziennika Poznańskiego”. Zdecydowanymi przeciwnikami socjalistów byli, jak już wspomniałem, organicznicy. W jednym z odcinków Najdłuższej wojny nowoczesnej Europy, sędziwy Maksymilian Jackowski, grany przez Krzysztofa Kowalewskiego, powiedział o socjalistach: to wrogi, dzielą naród. Nie bez znaczenia były też działania policji przeciw działaczom ruchu robotniczego, a i zdolności konspiracyjne samych socjalistów pozostawiały wiele do życzenia.

 

Polska Partia Socjalistyczna zaboru pruskiego

W 1890 roku zniesiono ustawy antysocjalistyczne i niemiecki ruch robotniczy wyszedł z podziemia. SPD podczas zjazdu w Erfurcie w 1891 roku uchwaliła nowy program, w którym de facto odrzucono ideologię marksistowską, przynajmniej w sensie praktycznym. SPD miała realizować swoje cele na drodze legalnej walki politycznej w parlamencie. W tym samym czasie doszło do pewnego usamodzielnienia się polskich socjalistów. W 1890 roku powstało w Berlinie Towarzystwo Socjalistów Polskich, a trzy lata później założono Polską Partię Socjalistyczną zaboru pruskiego. Partia ta ściśle współpracowała w SPD, ale pod wpływem działaczy PPS w zaborze rosyjskim (w tym Józefa Piłsudskiego), wysuwano hasła niepodległościowe, choć póki co, żądano przede wszystkim autonomii poznańskiego i powrotu języka polskiego do szkół. Hasła narodowe wysuwane przez PPS zp powodowały stałe napięcia pomiędzy polskimi socjalistami, a SPD. Ostatecznie w 1913 roku SPD zdecydowała o całkowitym zerwaniu kontaktów z PPS zp. Głównym powodem tego kroku było przystąpienie PPS zp do powstałej rok wcześniej z inicjatywy Piłsudskiego, Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. Nie mniej jednak, niepodległościowa retoryka PPS zp nie przyczyniła się do wzrostu poparcia dla tej partii w Poznaniu i całej prowincji.

 

Na drugim biegunie polskiego ruchu robotniczego w zaborze pruskim znajdowała się lewica internacjonalistyczna, reprezentowana przez Marcina Kasprzaka, Różę Luksemburg i Józefa Gogowskiego. Była to formacja będąca w istocie ekspozyturą Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy w zaborze pruskim. Ta grupa odrzucała idee niepodległości Polski, uważając, że ziemie polskie są już tak związane gospodarczo z ziemiami zaborców, że niemożliwe jest zbudowanie nieodległej Polski, a ponadto rojenia o nieodległości osłabiają tendencje rewolucyjne wśród robotników. Nie mniej jednak, sprzeciwiali się oni germanizacji. W 1900 roku Róża Luksemburg wydała w Poznaniu broszurę O obronie narodowości, w której skrytykowała politykę germanizacyjną państwa niemieckiego. Internacjonaliści zupełnie jednak nie rozumieli aspiracji narodowościowych Polaków i ich program okazał się niewypałem. 

 

Róża Luksemburg, źródło: Wikimedia.

 

Obie frakcje zwalczały się, ale bywało, że potrafili też zawierać porozumienie, głównie przed wyborami. Największy sukces odniósł ruch socjalistyczny w poznańskim krótko przed wybuchem I wojny światowej. Kandydat PPS zb zdobył 10% głosów w wyborach 1912 roku, co i tak  nie zmienia faktu, że socjaliści w poznańskim znajdowali się na marginesie życia politycznego.

 

Warto wspomnieć jeszcze o najbardziej spektakularnym środku propagandowym realizowanym przez socjalistów. Mowa tu oczywiście o obchodach dnia 1 maja. Po raz obchodzono to święto w 1891 roku, a zatem już rok o pierwszym na ziemiach polskich pochodzie, który odbył się w Warszawie. Organizowano z tej okazji pochody, zebrania, a przede wszystkim różnobarwne festyny i zabawy taneczne.

 

Legenda Marcina Kasprzaka

W okresie PRL, władza starała się udowodnić, że ruch robotniczy w zaborze pruskim miał większe wpływy wśród tutejszych robotników, niż miało to miejsce w rzeczywistości. Powstawały książki, artykuły i organizowano konferencje, których celem było ukazanie tradycji socjalistycznych w poznańskim i rzekomej sile tego ruchu. Trzeba było znaleźć postać, która najlepiej symbolizowałby ruch robotniczy w Wielkopolsce, a którz mógł lepiej nadawać się do tego celu, niż Marcin Kasprzak? Urodzony w 1860 roku w Czołowie koło Kórnika, z zawodu był dekarzem, ale pracował też jako zecer i drukarz. Już w młodości związał się z niemieckim ruchem robotniczym, a zajmował się głównie przemytem literatury socjalistycznej do Królestwa Polskiego, agitacją i pracował jako emisariusz ośrodków emigracyjnych z rodzimymi socjalistami. Trafił także do niemieckiego więzienia, a którego udało mu się uciec. Przez kilka lat mieszkał w Poznaniu pod różnymi adresami. Cieniem na jego postaci położyły się pogłoski o współpracy z carską tajną policją – ochraną. Abstrahując od prawdziwości tych pogłosek, trzeba wspomnieć, że środowisko socjalistów było gruntownie zinfiltrowane przez ochranę, a jej agentem był ponoć sam Józef Dżugaszwili, lepiej znany później jako Józef Stalin. Wracając do Kasprzaka, to w międzyczasie przeniósł się on do Warszawy i w 1904 roku zorganizował tam tajną drukarnię, która jednak szybko została odkryta. Podczas próby aresztowania,  zastrzelił i ranił kilku policjantów. Został za to skazany na śmierć i powieszony na stokach Cytadeli Warszawskiej w 1905 roku. Świetnie nadawał się więc symbol ruchu socjalistycznego w zaborze pruskim. Władza ludowa robiła wiele, aby rozdmuchać jego kult. W 1951 roku Park Wilsona przemianowano na Park Kasprzaka. W 1963 roku ustawiono tam pomnik tego rewolucjonisty, przeniesiony w 1990 roku do Czołowa. 

 

Pomnik Kasprzaka w Czołowie, źródło: Wikimedia.

 

W 1965 odsłonięto Pomnik Powstańców Wielkopolskich w Poznaniu. Na ogromnym obelisku koło figur powstańców, umieszczono kilka płaskorzeźb, wyobrażających sceny z walk Polaków z zaborcą pruskim. Jeden z nich przedstawiał oczywiście Kasprzaka, który znalazł się pomiędzy Dziećmi Wrzesińskimi, a Michałem Drzymałą. Kasprzak nie mogło zabraknąć też w serialu Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy. Do dzisiaj jest on patronem jednej z ulic na Łazarzu.

 

Wróćmy na koniec do naszej kontrowersyjnej Róży Luksemburg. Nie ulega wątpliwości, że była jedną z najwybitniejszych liderów polskiego i niemieckiego ruchu robotniczego na przełomie XIX i XX wieku. Sprzeciwiała się co prawda walce o niepodległość Polski, ale także należała do zagorzałych krytyków Lenina i bolszewików. Nawet po przewrocie październikowym w 1917 roku w Rosji, niesłusznie nazywanego rewolucją, nie zmieniła zdania na jego temat. W przeciwieństwie do Lenina, uważała, że rewolucję powinny przeprowadzić masy robotnicze, a nie partia, jak miało to miejsce w Rosji. Zarzucała Leninowi tendencje dyktatorskie, co jej zdaniem było sprzeczne z ideą socjalizmu. Luksemburg uważała, że nie może być mowy o prawdziwym socjalizmie bez demokracji, a prawdziwa demokracja może zostać urzeczywistniona tylko w socjalizmie. Nic dziwnego, że program Róży Luksemburg został odrzucony przez Lenina. Myślę, że gdyby Luksemburg nie została zamordowana w Berlinie w 1919 roku i pożyła jeszcze kilka lat, z pewnością Stalin umieściłby ją na liście najzagorzalszych „wrogów ludu” i „agentów imperializmu”, obok Trockiego.

 

Tablica pamiątkowa R. Luksemburg w Poznaniu, źródło: pisarki.wikia.com

 

Pamiętając o niewielkiej roli, jaką odegrali socjaliści w Poznaniu XIX wieku, a także w okresie międzywojennym, nie należy jednak zupełnie ignorować tego ruchu. Nie wszyscy co prawda, jak Piłsudski, wysiedli z czerwonego tramwaju na przystanku „niepodległość”, ale i nie wszyscy byli bolszewikami.

 

Źródło:

 

Cz. Kończal, Marcin Kasprzak – syn ludu wielkopolskiego, wybitny działacz rewolucyjny, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3, 1962.

 

M. Mika, Marcin Kasprzak, bohater rewolucji z r. 1905 mieszkał w Poznaniu, „Kronika Miasta Poznania”, nr 2, 1949.  

 

L. Trzeciakowski, Aktywność polityczna poznaniaków, w: Dzieje Poznania, t. 2 1793 – 1918, praca zbiorowa pod redakcją J. Topolskiego i L. Trzeciakowskiego, Warszawa 1994.

 
WASZE KOMENTARZE[1]
~k92: Dziękuję za bardzo ciekawy wpis.Ja uważam że relikty socjalistyczne o ile nie są zbyt "nachalne"jak np. osiedle xxx lat PRL w Kwilczu mają racje bytu,upamiętniają czasy minione i naszą historię jaka by ona nie była.
dodano: Wtorek, 2015.02.03 09:32, IP:77.255.20.XXX
ok
358
not ok
2
odpowiedz|usuń
~outlaw: "Nie wszyscy wysiedli na przystanku niepodległość" - bo tego nie dożyli. Nie wiemy jak by się zachowali w Odrodzonej Polsce. Może byliby posłami do Sejmu Ustawodawczego 1919-1922 i tworzyliby konstytucję nowej Polski. Kto wie ?
dodano: Wtorek, 2015.02.03 10:47, IP:77.65.24.XXX
ok
356
not ok
2
odpowiedz|usuń
~Jared: To jest przecież nasza historia i jaka ona by nie była to jest naszą przeszłością za którą nie powinniśmy się wstydzić. Są kraje które mają gorszą moralnie przeszłość i ją szanują.
dodano: Wtorek, 2015.02.03 15:37, IP:213.156.113.XXX
ok
355
not ok
1
odpowiedz|usuń
~Autor: ~outlaw: "Nie wszyscy wysiedli na przystanku niepodległość" - bo tego nie dożyli. Nie wiemy jak by się zachowali w Odrodzonej PO-lsce. Może byliby posłami do Se...
nie tej platformianej krajinie tylko : epoznan.pl/forum-topic-52877
dodano: Środa, 2015.02.04 15:32, IP:83.22.253.XXX
ok
5
not ok
0
odpowiedz|usuń
~Jeżyczanin: Dzięki za ten tekst. Młodym zacietrzewionym prawicowcom przyda się trochę edukacji :)
dodano: Niedziela, 2015.03.22 15:06, IP:5.172.247.XXX
ok
296
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2 (27 maj 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz