blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków!
ok
28
not ok
1
liczba odsłon: 2111

Dziś mam przyjemność zaprezentować kolejny artykuł autorstwa Agnieszki Wiśniewskiej, która jest już doskonale znana wszystkim stałym czytelnikom „Poznańskich Historii”.

 

D

zisiejsze osiedla bloków na Ratajach powstały na dawnym obszarze fortecznym należącym do Twierdzy Poznań. Obiekt, którego dotyczy ten tekst, znajduje się na terenie nieistniejącej już obecnie wsi Chartowo. W czasie, kiedy został zbudowany, były to przedpola Poznania, lecz teraz po rozbudowie miasta i wchłonięciu okolicznych wsi znajduje się w jego granicach.

 

Pierścień umocnień twierdzy fortowej, źródło: www.poznan-posen.pl

 

Fort IIa jest jednym z osiemnastu fortów tworzących pierścień obronny wokół Poznania i wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Powstał w drugim etapie budowy twierdzy fortowej w latach 1887 – 1890 jako fort artyleryjski pośredni (Zwischenwerk), nowego typu. Dzieła pośrednie nowego typu budowano na międzypolach fortów głównych, tam, gdzie, nie było jeszcze fortów pośrednich z wcześniejszego etapu budowy twierdzy. Powstały w oparciu o najnowsze jak na tamte czasy technologie w budownictwie. Były też większe od fortów pośrednich starego typu. Wszystkie sześć fortów nowego typu zbudowano według tego samego schematu, aczkolwiek różniły się między sobą tym, że jedne stanowiły lustrzane odbicie drugich (Forty Ia, VIIa i VIIIa były lustrzanym odbiciem IIa, IIIa i Va) m. in. Fort IIa, to lustrzane odbicie opisywanego już wcześniej przeze mnie Fortu VIIa. Różniły się także komunikacją z kaponierami czołowo-barkowymi. Obiekt miał narys trapezu przeznaczony był do stacjonowania piechoty. Dojazd zapewniała droga forteczna (niezachowana do dziś) oraz droga rokadowa (dziś ulica Chartowo, al. ks. Radziejewskiego i ulica Inflancka).

 

Widok z lotu ptaka, źródło: Google maps.

 

Budowa sporego obiektu jakim niewątpliwie jest Fort IIa, była dużym przedsięwzięciem, wymagała przygotowań i dobrej organizacji. Na początku wykupywano teren pod budowę; następnie powstawał projekt, a kiedy był już gotowy, zatrudniano firmy budowlane wraz z odpowiednią ilością robotników odpowiedzialnych bezpośrednio za budowę. Kolejnym etapem było załatwianie ogromnej ilości materiałów budowlanych takich jak kamienie, cegły, wapno oraz elementy wyposażenia wnętrza obiektu. W tym celu uruchomiono nową cegielnię, która powstała nad przepływającą w pobliżu Piaśnicą (dopływ Cybiny). Obecnie po cegielni pozostały stawy na terenie zakładów papierniczych Malta, w sąsiedztwie linii tramwajowej.

 

Do budowy fortu nie używano maszyn i sprzętu, jaki wykorzystuje się obecnie. Materiały budowlane transportowano wozami konnymi, które pomocne były także w pracach ziemnych. Budowano ręcznie z wykorzystaniem prostych narzędzi. Wszystko to świadczy o tym, jak ciężkie musiały być to prace i ile wysiłku w budowę tak dużej budowli musieli włożyć jego budowniczowie. Rozpoczynając prace należało odwodnić teren, na którym powstawał posterunek. Aby móc transportować materiały budowano wpierw drogę dojazdową. Kiedy była gotowa i wszystkie niezbędne sprawy załatwione dokładnie mierzono obszar, na którym miał stanąć fort. W pierwszej kolejności kopano fundamenty oraz murowano te części obiektu, które miały znaleźć się poniżej poziomu otaczającego terenu. To one właśnie najwcześniej obsypywano ziemią pochodzącą z wykopywanej później fosy i majdanu (wewnętrznego placu). Do nich zaliczały się koszary szyjowe (posiadające pięć pomieszczeń a ich elewacja ze skromną dekoracją architektoniczną nawiązuje do stylu gotyckiego), koszary czoła (gdzie znalazły się później sala oficerska, dla podoficerów, sale żołnierskie, a także kuchnia, lazaret, filtrownia wody, magazyn broni i amunicji oraz  prowiantowy) oraz pomieszczenia poterny głównej (głównego podziemnego przejścia). Potem przyszła kolej na wykonanie części bardziej zagłębionych jak lewa i prawa kaponiera rewersowa a także fosa. Wykopywana ziemia posłużyła do formowania nasypów obsadzanych później roślinnością. Roślinność forteczna sadzona była nie przypadkowo lecz według obowiązujących regulaminów i odpowiednich instrukcji. Kiedy fort był już ukończony, przychodziła kolej na wyposażenie jego wnętrza. Wtedy m.in. zamontowane zostały bramy, okna, zasłony strzelnic a także most zwodzony.  Dzieło zajmuje powierzchnię 950 m2, otacza je fosa o głębokości 6m. Koszt budowy tego obiektu wyniósł około miliona marek.

 

W okresie między 1910 a 1914 rokiem Fort IIa otrzymał swojego patrona. Został nim pruski generał Henrich Ludwig August von Thumen, który w latach 1815 – 1820 był dowódcą V Korpusu Armii. W przededniu wybuchu I wojny światowej w ramach przygotowań mobilizacyjnych dokonano modernizacji obiektu. W tym okresie właśnie wnętrze fortu otrzymało stalowe drzwi przeciwpodmuchowe oraz niektóre wejścia przebudowano na labiryntowe. Wszystko to miało zabezpieczać wnętrza przed odłamkami i falą uderzeniową. Ponadto w strzelnicach zamontowane zostały płyty pancerne z zasuwami. Modernizację przeszła też instalacja elektryczna, a w kaponierach zamontowano reflektory. Na koniec na drodze krytej zbudowano dwa schrony pogotowia.

 

Po wybuchu I wojny światowej okazało się, że już w pierwszych tygodniach zmagań od Twierdzy Poznań odsunęło się niebezpieczeństwo walk i oblężenia. Tak więc poznańskie fortyfikacje nie odegrały większej roli w czasie działań wojennych. A skoro nie brały udziału w walkach, niemieckie dowództwo utworzyło z nich dobrze wyposażone zaplecze dla swej armii.

 

W grudniu 1918 roku powstańcy wielkopolscy zdobyli Fort IIa wraz z innymi fortami praktycznie bez walki, gdyż po wcześniejszej demobilizacji nie stacjonowały w nich oddziały wojsk niemieckich, które broniłyby obiektów.

 

W okresie międzywojennym Fort IIa był własnością armii polskiej. W roku 1931 zmieniono mu nazwę. Otrzymał wtedy polskiego patrona – kapitana Kazimierza Więckowskiego, Wielkopolanina, organizatora oporu w okresie rozbiorów Polski. W okresie międzywojennym znajdowała się w nim składnica Intendentury DOK VII (Dowództwo Okręgu Korpusu nr VII).

W 1939 roku w trakcie kampanii wrześniowej, obiekt wzmocniono umocnieniami polowymi. Tak jak inne forty Twierdzy Poznań, również ten miał chronić miasto w trakcie walk. Został obsadzony wojskiem. Nie brał udziału w działaniach wojennych, ponieważ naczelny wódz Edward Rydz-Śmigły zadecydował o wycofaniu Armii Poznań 100 kilometrów na wschód od Poznania, gdzie znajdowała się główna linia obronna. 10 września pierwsze oddziały wroga były w mieście, a dwa dni później władza przeszła w ręce administracji niemieckiej, która przekazała forty wojsku. Wtedy przywrócono im pruskie nazwy sprzed 1918 roku. Armia niemiecka po przejęciu Fortu IIa, utworzyła w nim swoje magazyny wspierające front w czasie działań wojennych. Oprócz magazynów produkowano w tym miejscu też spadochrony lotnicze.

 

Alarm w Twierdzy Poznań ogłoszono 20 stycznia 1945 roku. Do obrony Fortu skierowano 309. batalion zapasowo – szkolny artylerii fortecznej, a wspomóc go mieli słuchacze szkoły podoficerskiej 9. Armii. Fort IIa Thumen został obsadzony batalionem żołnierzy, który przypuszczalnie tego dnia przybył do Fortu i przygotował go do obrony. Dowodził nim von den  Driesch. Batalion wchodził w skład Pododcinka II, dowodzonego przez majora Friedela Pflaginga. Pododcinek ten podlegał Odcinkowi „Wschód”. Już 27 stycznia 1945 roku Na Fort IIa uderzyły oddziały 47. Dywizji Piechoty Armii Czerwonej. Ten atak został przez obrońców odparty. Armia radziecka kierowała swe główne uderzenia na międzypolach fortów wzdłuż głównych traktów. W ciągu tygodnia kolejne natarcia Rosjan zostały powstrzymywane. Niemieccy obrońcy mogli stawiać długotrwały opór dzięki zgromadzonej w obiekcie sporej ilości amunicji i żywności. Wpływ na to miało także położenie topograficzne i obecność sąsiednich fortów, tworzących pierścień obronny Twierdzy Poznań. 6 lutego Rosjanie wywalczyli wyłom pomiędzy Fortem IIa a Fortem III (obecnie na tym obszarze jest osiedle Zodiak). Nocą z 8 na 9 lutego 1038. pułk 117. Dywizji Piechoty zdobył Żegrze, a także tereny Rataj i Chartowa. Załoga niemiecka broniąca Fortu IIa, aby uniknąć okrążenia przez wojska radzieckie, podjęła decyzję o wycofaniu się. Obrońcy opuścili obiekt i przedostali się do Fortu Rocha na Miasteczku. Niebawem Rosjanie wkroczyli do Fortu i zajęli obiekt bez większych walk.

 

Wywieźli z niego zmagazynowaną tam przez Niemców żywność oraz broń a następnie go opuścili. Po zakończeniu działań wojennych ulegał dewastacji. W następnych latach przez krótki okres był wykorzystywany przez Ludowe Wojsko Polskie a także przez oddziały Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Później przez dłuższy czas swoje magazyny miała tam Milicja Obywatelska. W latach sześćdziesiątych ceglane sklepienia zostały otynkowane i pokryte farbą wapienną, a pomieszczenia poprzedzielano ściankami działowymi. Aż do początku lat dziewięćdziesiątych także na cele magazynowe wykorzystywany był przez Przedsiębiorstwo Zaopatrzenia Farmaceutycznego „Cefarm”. W roku 1997 spalił się most zwodzony, który prowadził do Fortu.

 

 

Brama wjazdowa do Fortu IIa oraz tablica informacyjna na jego terenie, fot. A. Wiśniewska.

 

Obecnie Fort IIa należy do miasta a od 1998 roku użytkowany jest przez Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra”. Informuje o tym tablica przy bramie prowadzącej do zabytku pruskiej architektury militarnej. Można też z niej wyczytać, iż jest to miejsce zimowania nietoperzy, ostoja rzadkich roślin, a przede wszystkim Fort jest chronionym zabytkiem architektonicznym. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych, po inwentaryzacji przyrodniczej obiektu, odkryto porost Peltigera monticola (pierwsze stanowisko w Polsce), któremu nadano nazwę pawężnica forteczna.  Do dzisiejszych czasów obiekt zachował się w stosunkowo dobrym stanie. Pozostało w nim wiele elementów oryginalnego wyposażenia, m.in. krata forteczna, drzwi przeciwpodmuchowe, pancerze, winda amunicyjna, zbiornik na wodę. Natomiast problem stanowi zalana fosa (od strony barków i czoła), przez co dochodzi do erozji murów i przenikania wody do wnętrza.


 

Kaponiery czołowe przy zalanej fosie, fot. A. Wiśniewska.


Woda częściowo odpływa do zasypanej studni rewizyjnej drenu odwadniającego na zachód od Fortu. Istotnym problemem jest  jak w przypadku większości poznańskich fortów nadmiernie rozrastająca się na nadziemiu roślinność, która powoduje zniekształcanie bryły budowli i szkodzi substancji zabytkowej obiektu. PTOP „Salamandra” odkąd przejęło opiekę nad Fortem przeprowadziło prace adaptacyjne i remontowe m.in. wycinkę nadmiaru zieleni oraz drzew porastających dno fosy, a także piaskowanie ścian poterny głównej, podłączona została elektryczność. Dziś Fort IIa Thumen otoczony jest zabudową osiedlową. Znajduje się w parku na zachód od osiedla Czecha, pomiędzy ulicą Kurlandzką (od strony czoła) a Piaśnicką. Od strony szyi, obok wjazdu z obiektem graniczy kościół i zabudowania parafii pod wezwaniem św. Marka Ewangelisty, zaś w bliskim sąsiedztwie kościoła, przy ulicy Piaśnickiej jest Biedronka i Pepco oraz wiedzie trasa tramwajowa na Franowo; dalej osiedle Rusa. Spacerując po parku można obejść Fort dookoła. Dobrze widoczne są koszary szyjowe wraz z kaponierą oraz blokhauz, zbudowany z lewej strony wjazdu, a także kaponiery czołowe, ośmiometrowe mury oporowe, zalana fosa, czy otaczająca dzieło krata forteczna.

 

 

 

Koszary szyjowe z kaponierą oraz blokhaus, fot. A. Wiśniewska.

 

Pruski obiekt jest też miejscem zbiórek harcerzy i zuchów z I Szczepu Drużyn Harcerskich i Zuchowych im. Poznańskich Kryptologów, ZHP Poznań-Wilda.

Teren Fortu wchodzi w skład obszaru Natura 2000. Możliwość zwiedzenia go z przewodnikami nastąpiła podczas IV Fortecznego Weekendu, który odbył się 28 – 29 kwietnia 2012 roku. Wtedy na placu przed koszarami szyjowymi powstał obóz wojskowy a przedstawiciele grup rekonstrukcyjnych wystąpili w mundurach z epoki. Można było też zobaczyć inscenizację walki, a także nabyć publikacje książkowe związane z tematyką wojenną i militarną. Jak zwykle przy tej cyklicznej imprezie były tłumy zwiedzających. Korzystając z takiej okazji mogłam zobaczyć wnętrza Fortu IIa. Na co dzień są niedostępne dla osób postronnych. W marcu tego roku udałam się zobaczyć to miejsce i zrobić zdjęcia do artykułu. Dzieło forteczne znajduje się w parku uczęszczanym przez mieszkańców pobliskich osiedli. A więc dla spacerujących dobrze widoczne, szczególnie wczesną wiosną, kiedy nie ma na drzewach liści a roślinność wyschnięta jest po zimie. Bez trudu można dostać się na plac broni i dokładnie z bliska obejrzeć blokhauz, dobrze zachowane koszary szyjowe wraz z kaponierą. Fort robi wrażenie. Mimo, iż „ukryty” jest wśród drzew i od strony ulic niewidoczny, swym wyglądem bardzo odbiega od architektury sąsiadujących z nim ratajskich bloków. Dobrze się stało, że kiedy powstawały osiedla nikt nie wpadł na pomysł, aby go wyburzyć. Jest częścią nieistniejącego już w tym miejscu dawnego świata; zabytkiem, których niewiele zostało w tej części Poznania. Cieszę się, że jest stosunkowo niedaleko mojego miejsca zamieszkania. Zawsze mogę pospacerować w jego pobliżu; podziwiać kunszt jego budowniczych, poczuć klimat tego miejsca i oczyma wyobraźni przenieść się w inne czasy, kiedy to Fort IIa Thumen tętnił życiem.


 

 

 

IV Forteczny Weekend, fot. A. Wiśniewska.


Agnieszka Wiśniewska

 

Źródło:

 

Biesiadka Jacek, Gawlak Andrzej, Kucharski Szymon, Wojciechowski Mariusz, Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku, Poznań 2006.

 

Karwat Janusz, Ratajskie fortyfikacje, „Kronika Miasta Poznania”, Rataje i Żegrze, nr 3, 2001.

 
WASZE KOMENTARZE[1]
avatarPicjusz: Czy autor wie może przypadkiem, czy most zwodzony jeszcze tam działa? To akurat bardzo ciekawy element konstrukcji, który w połowie lat 90- tych jeszcze był sprawny- sam sprawdzałem.
dodano: Poniedziałek, 2014.05.12 10:50
ok
25
not ok
0
odpowiedz|usuń
~Autor: Cóż, prawdę mówiąc bywam w rejonie Fort IIa prawie codziennie, ale mostu żadnego nie uświadczyłem. Agnieszka, autorka tekstu napisała, że most ów spłonął w latach 90-tych.
dodano: Wtorek, 2014.05.13 23:26, IP:62.21.49.XXX
ok
1
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarPicjusz: ~Autor: Cóż, prawdę mówiąc bywam w rejonie Fort IIa prawie codziennie, ale mostu żadnego nie uświadczyłem. Agnieszka, autorka tekstu napisała, że most ów spło...
Most zwodzony był w środku budowli i podniesiony tworzył bramę do budynku. Bawiłem się nim, zachował wyważenie, mimo upływu czasu. Chyba to było w tych wrotach, gdzie stoją ci "żołnierze" na jednym ze zdjęć. Chyba, że mylę forty, a zwiedziłem wszystkie, do których udało mi się dostać.
dodano: Środa, 2014.05.21 22:01
ok
58
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Poznański gotyk, część 1 (13 lip 2017)
Bunt wójta Przemka (3 lip 2017)
Sołacz - willowa dzielnica Poznania (15 cze 2017)
Cesarzowa Wiktoria w Poznaniu (9 cze 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2 (27 maj 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz