blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów
ok
139
not ok
0
liczba odsłon: 1703

P

lac Piotra, Świętokrzyski i Hoovera, to nazwy, jakie kolejno nosił obecny plac Wiosny Ludów. Niegdyś była tu ruchliwa osada, leżąca przed bramą Wrocławską, zwana Stelmachy z nieistniejącym już kościołem i szpitalem Świętego Krzyża, później reprezentacyjny plac z ewangelickim kościołem Św. Piotra. Dziś, po zniszczeniach wojennych z 1945 roku, plac ten nie przypomina już w niczym tego dawnego i pięknego miejsca.

 

W okresie średniowiecza, na terenie obecnego placu Wiosny Ludów, tuż za bramą Wrocławską, znajdowała się osada, której  początki sięgają na pewno XIV, a być może już XIII wieku. Brama Wrocławska, przez którą wyjeżdżało się z miasta w kierunku południowym na Wrocław i Śląsk (stąd nazwa), należała do najruchliwszych w Poznaniu. Związane to było z ożywioną wymianą handlową, jaką prowadził Poznań z miastami śląskimi. Siłą rzeczy więc Przedmieście Wrocławskie, na które składało się kilka osad, nastawione było na obsługę taborów kupieckich. 


Brama Wrocławska, a za nią przedmieście z osadą Stelmachy, 
źródło: www.poznan.wikia.com.


Oprócz interesujących nas Stelmachów, przedmieście to tworzyły też osady: Święty Marcin, Półwieś, Czapniki (okolice dzisiejszej ulicy Strzeleckiej) i Piaski (dzisiejszy plac Bernardyński). Stelmachy, leżące na obszarze dzisiejszego placu Wiosny Ludów, zamieszkane były głównie przez stelmachów, czyli rzemieślników zajmujących się produkcją wozów i sań, a także kołodziejów, bednarzy i kowali. Kupcy wjeżdżający do Poznania od południa i wyjeżdżający tą samą drogą z miasta, mogli liczyć tu na naprawę wozów, kół i podkucie koni. Poznań należał do czołowych ośrodków handlowych w Polsce, a więc rzemieślnicy ze Stelmachów raczej nie klepali biedy. Bezpośrednio przed bramą znajdował się także plac targowy. Na Przedmieściu Wrocławskim znajdowały się też młyn wodny, rzeźnia i cegielnia. 


Rekonstrukcja średniowiecznej Bramy Wrocławskiej, 
źródło: www.poznan.wikia.com.

 

Prawdopodobnie już w XIV wieku istniał na interesującym nas terenie szpital dla trędowatych i niewielki, jednonawowy kościółek św. Krzyża. Był to trzeci szpital w aglomeracji poznańskiej. Pierwszy znajdował się na Komandorii i był prowadzony przez joannitów, drugi - św. Ducha, leżał na północy za bramą Wroniecką. Z czasem jednak szpital i kościółek na Przedmieściu Wrocławskim znacznie podupadły i pojawiła się potrzeba odnowienia ich. W 1420 roku biskup Andrzej Łaskarz potwierdził fakt nowej fundacji szpitala i kościoła. Fundatorką była Gertruda Peszlowa, wdowa po bogatym kupcu Mikołaju Peszlu, założycielu jednej z najznaczniejszych rodów patrycjuszowskich w piętnastowiecznym Poznaniu. Gertruda wraz ze swoją siostrą Elżbietą, która poślubiła Jana Fawkę, rajcę i burmistrza poznańskiego, ufundowała też później szpital i kaplicę, pod wezwaniem swej patronki, św. Gertrudy dla uczniów szkoły miejskiej św. Marii Magdaleny.

 

Kościół św. Krzyża pierwotnie był gotycki, ale później wielokrotnie go przebudowywano. Dzięki osiemnastowiecznymi rycinom, wiemy jak wyglądał. Była to niezwykle interesując budowla, zbudowana na planie krzyża greckiego. Nad skrzyżowaniem naw znajdowała się kopuła. Przy kościele ulokowano cmentarz i dzwonnicę. Szpital i kościół, podobnie jak i całe Przedmieście Wrocławskie, znacznie ucierpiały podczas „potopu” szwedzkiego, a także późniejszych epidemii i klęsk żywiołowych, jakie spadły na Poznań w drugiej połowie XVII i w ciągu XVIII wieku. Dzieła zniszczenia dokonała największa powódź w dziejach miasta z 1736 roku. Kościół coraz bardziej popadał w ruinę, a po zajęciu miasta przez Prusaków w 1793 roku, jego los został przesądzony. Prusacy nie kwapili się do ratowania podupadłych kościołów polskich, nie bacząc na ich wielowiekową historię. Wiele z nich rozebrano na przełomie XVIII i XIX wieku. W 1797 roku władze pruskie oświadczyły, że nie zamierzają łożyć pieniędzy na remont kościoła. Biskup poznański Ignacy Raczyński (późniejszy arcybiskup gnieźnieński), zgodził się na rozbiórkę budynku i przeniesieniu jego majątku i zobowiązań do kościoła pojezuickiego św. Stanisława (obecnie kościół farny). W okresie międzywojennym, obecny plac Wiosny Ludów nazwano placem Świętokrzyskim na cześć kościoła i szpitala fundacji ofiarnej Gertrudy Peszlowej.

 

Jedną z pierwszych decyzji władz pruskich po zajęciu Poznania, była likwidacja starych murów obronnych, rozbiórka bram miejskich i włączenie części przedmieść w granice miasta. Okres tzw. Prus Południowych 1793 – 1806 był jednym z najważniejszych momentów w dziejach Poznania. W 1795 roku rozebrano starą bramę Wrocławską, a na jej miejsce postawiono nową, klasycyzującą. W pobliżu bramy wybudowano budynki pruskiej komory celnej. Nowa brama okazała się mało funkcjonalna, dlatego też rozebrano ją w 1816 roku. W wyniku przebudowy miasta po wielkim pożarze w 1803 roku, plac zyskał nowy, klinowaty kształt, przypominający trapez zbliżony do prostokąta. Kształt nawiązywał do tradycji przedmieścia, wraz z przebiegiem śląskiego szlaku handlowego. Układ urbanistyczny został wyznaczony przez sześć ulic: Wrocławską, Święty Marcin, Podgórną, Strzelecką, Półwiejską i Piotra (ob. Krysiewicza).

 

Aż do lat trzydziestych XIX wieku, plac miał charakter małomiasteczkowy, zabudowany głównie jednopiętrowymi, barokowo-klasycyzującymi domkami. Na rogu ulic: Półwiejskiej i  Strzeleckiej stała słynna na cały Poznań, a nawet cały region oberża „Pod Złotą Gęsią”. Przełomem w zabudowie  było wybudowanie w 1825 roku Hotelu Wiedeńskiego. Był on drugim co do wielkości hotelem w ówczesnym Poznaniu (po Hotelu Saskim). Jego założycielem był Michał Nieczkowski. Gmach liczył 27 pokoi, 6 gabinetów i dużą salę. W 1831 roku zmarł w nim na cholerę pruski feldmarszałek Neidhardt von Gneisenau. W 1862 lub 1863 roku, hotel kupił ks. Jan Koźmian, czołowy ideolog ruchu konserwatywno-katolickiego w Wielkim Księstwie Poznańskim i wydawca „Przeglądu Poznańskiego”. Założył on w nim zakład naukowy dla młodzieży z darmowym nauczaniem i utrzymaniem, rozwiązany jednak już kilka lat później przez władze pruskie. Budynkiem, który na sto lat stał się najbardziej charakterystycznym obiektem na placu, stał się ewangelicki kościół św. Piotra.  


Kościół św. Piotra, rys. z 1841 r., źródło: Wikimedia. 

 

Zanim przejdę do krótkiego omówienia kościoła św. Piotra, w kilku słowach opiszę historię gminy ewangelickiej-reformowanej (kalwinistów) dla której go zbudowano. Zwolennicy nauk Jana Kalwina obecni byli w Wielkopolsce już od początków reformacji, korzystając z opieki wielu możnych-współbraci. W XVII wieku bracia czescy połączyli się z ewangelikami reformowanymi, ale jednocześnie zabroniono im budować miejsc modlitwy w miastach królewskich, co nie oznaczy, że przestali  oni mieszkać w tych miastach. Dopiero w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego, innowiercy mogli znowu budować świątynie w miastach królewskich.

 

Pierwszym kościołem ewangelickim w Poznaniu, który przetrwał do dzisiaj, był kościół Świętego Krzyża (ob. rzymskokatolicki kościół Wszystkich Świętych) na Grobli, zbudowany przez wiernych Kościoła Ewangelicko -Augsburskiego (luteran). Kalwiniści, którzy reaktywowali gminę wyznaniową, początkowo modlili się w budynku wagi miejskiej na Starym Rynku. Długo przyszło im jeszcze poczekać na własny kościół. W 1817 roku król pruski Fryderyk Wilhelm III, wezwał do zjednoczenia obu głównych  kościołów ewangelickich i w ten sposób powstał Kościół Ewangelicko-Unijny. Luteranizm był do tej pory głównym wyznaniem w Prusach, choć panująca rodzina Hohenzollernów, wyznawała kalwinizm. Wobec niemożności całkowitego ujednolicenia obrządku, z czasem pozwolono na pewną odrębność obu wyznań - luterańskiego i kalwińskiego, w ramach jednego Kościoła. W Poznaniu w 1832 roku usankcjonowano tę odrębność, tworząc dwie parafie – luterańską św. Krzyża i kalwińską – św. Piotra. Wtedy też ewangelicy reformowani podjęli starania o wybudowaniu własnego kościoła. Nie chcieli przejmować kościoła po którymś ze skasowanych klasztorów, nie chcąc zaogniać stosunków z katolikami.

 

Niewielka jeszcze gmina kalwińska, nie miała środków na budowę świątyni, jednak z pomocą przybył sam król Fryderyk Wilhelm III, przekazując na ten cel 20 tys. talarów. Kamień węgielny wmurowano w sierpniu 1838 roku na działce zakupionej wcześniej u zbiegu ulic: Ogrodowej i Półwiejskiej. Prace budowlane trwały trzy lata, a 7 listopada 1841 roku, dokonano uroczystej konsekracji zboru. Autorem projektu był Ernst Steudener, uczeń Karla Friedricha Schinkla, a budynek był wzorowany na kościele w Straupitz w Brandenburgii. Bryła budowli nawiązywała do sztuki starożytnego Rzymu i do architektury wczesnochrześcijańskiej. Od samego początku kościół wzbudzał skrajne emocje – od zachwytów, do krytyki. Pozytywnie odnosił się do tego budynku m.in. Marceli Motty, ale na ogół spotykało się głosy krytyczne i to zarówno ze strony Polaków, jak i Niemców. Wkrótce nazwano go „księżymi portkami”, ze względu na wieże. Gdyby kościół przetrwał do naszych czasów, zapewne byłby dziś odbierany zupełnie inaczej. Ze względu na dość oryginalną bryłę, zostałby uznany za cenny zabytek Poznania. Może nie był on najpiękniejszą ozdobą miasta, ale też trudno uznać go za obiekt nieudany i szpecący. Nie mniej jednak, przez ponad sto lat był najważniejszym akcentem placu, który ze względu na kościół, nazwano placem Piotra. Budynek mocno ucierpiał podczas walk w 1945 roku. Trzy lata później podjęto decyzję o jego rozbiórce.


Plac Piotra w końcu XIX w., źródło: Wikimedia.

 

Lata siedemdziesiąte XIX wieku, to radykalna zmiana wyglądu placu. Parterowe domy zbudowane jeszcze w okresie Prus Południowych, zostały stopniowo zastąpione przez 4- i 5-kondygnacyjne kamienice czynszowe. Najbardziej okazałą była neorenesansowa, trzypiętrowa kamienica Józefa Koszutskiego, wzniesiona w latach 1873-74. Od 1878 roku, na drugim piętrze kamienicy ulokowano słynną szkołę żeńską Anastazji Warnka. Boom budowlany lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych spowodował, że praktycznie cały plac został zabudowany. W latach dziewięćdziesiątych zbudowano tam dość ciekawy budynek, którym był niewielki, neogotycki, szalet miejski. W 1894 roku, przez plac Piotra przeprowadzono linię tramwajową, łączącą Stary Rynek z Bramą Wildecką. Cztery lata później, została ona zelektryfikowana. W1911 roku, przeprowadzono drugą linię z Rynku Jeżyckiego, przez plac w kierunku dawnej Bramy Dębińskiej. 


Plac Piotra z kościołem w końcu XIX w., źródło: Wikimedia.

 

Na przełomie XIX i XX wieku, plac Piotra miał już zdecydowanie wielkomiejski charakter. Zabudowany był reprezentacyjnymi, eklektycznymi kamienicami. Na parterach znajdowały się sklepy, kawiarnie i restauracje, a plac stał się jednym z najbardziej prestiżowych miejsc do zamieszkania w Poznaniu. Okres międzywojenny nie przyniósł znaczących zmian w wyglądzie placu. 


Plac Świętokrzyski z ulicą Podgórną, fot. z 1937 r., źródło: Wikimedia.


Zmieniono jedynie nazwę placu i nazwano go placem Świętokrzyskim. Kres świetności placu przyniósł rok 1945. W wyniku działań wojennych zabudowa placu została zniszczona w 90%.


Plac Świętokrzyski w 1945 r., źródło: Wikimedia.

 

W 1946 roku patronem placu został prezydent Stanów Zjednoczonych w latach 1929 – 33, Herbert Hoover. Dwa lata później, z okazji setnej rocznicy wybuchu wielkopolskiej Wiosny Ludów, przemianowano go na plac Wiosny Ludów i tak już zostało. W tym samym roku podjęto decyzję o rozbiórce mocno uszkodzonego kościoła św. Piotra. Tym sposobem zniknął najbardziej charakterystyczny element tego miejsca. Powojenne przekształcenia zmieniły całkowicie wygląd placu. W niczym już nie przypominał tego wspaniałego, tętniącego życiem miejsca z okresu „belle époque”. Nie udało się zrealizować żadnych koncepcji przebudowy placu w okresie PRL. 


Plac Wiosny Ludów w okresie PRL, źródło: Wikimedia.


Dopiero w czasach III Rzeczpospolitej zaszły tu istotne zmiany. W 2001 roku zakończono budowę sześciokondygnacyjnego Centrum Handlowo-Biurowego „Kupiec Poznański”. Zanim powstał budynek, przeprowadzono gruntowne badania archeologiczne. Odkryto fundamenty i piwnice kamienic czynszowych z przełomu XIX i XX wieku, relikty budynku pruskiej komory celnej z końca XVIII wieku, ślady Strugi Karmelickiej, zasypanej w XVII lub na początku XVIII wieku, oraz kawałki ceramiki średniowiecznej i resztki pieca garncarskiego. W 2001 roku u wylotu ulicy Strzeleckiej stanął oryginalny pomnik gwary poznańskiej, czyli Stary Marych, literacka i radiowa postać przemawiająca do poznaniaków w gwarze miejskiej, na falach poznańskiego radio. Postać tę stworzył Juliusza Kubel, a głosu Marychowi użyczył Marian Pogasz.

 

Plac Wiosny Ludów nadal tętni życiem i stukotem tramwajów, ale nie jest to już ten sam plac, który stanowił dumę miasta na przełomie XIX i XX wieku. Być może uda się kiedyś przywrócić mu dawną świetność.

 

Źródło:

 

I. Błaszczyk, Plac Wiosny Ludów. Historia i przekształcenia przestrzenne, w: Półwiejska i okolice, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3, 2007.

 

A. Dolczewska, Krótka historia o „portkach księdza”, czyli o nieistniejącym kościele ewangelickim św. Piotra, w: Półwiejska i okolice, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3, 2007.

 

H. Hałas, XIX-wieczny układ placu Świętokrzyskiego (pl. Wiosny Ludów), w: Poznań  w literaturze, literatura w Poznaniu, „Kronika Miasta Poznania”, nr 4, 1995.

 

S. Karwowski, Powstanie i upadek szpitala i kościółka św. Krzyża, w: Półwiejska i okolice, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3, 2007.

 

O. Kiec, Ewangelicka parafia św. Piotra w latach 1772 – 1945, w: Półwiejska i okolice, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3, 2007.

 

F. Pohorecki, O dawnym szpitalu i kościółku św. Krzyża, w: Antologia, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3-4, 1990.
 
WASZE KOMENTARZE[1]
avatarremik: Macieju, jak zwykle dzięki i prośba o więcej :)
dodano: Niedziela, 2014.01.26 14:32
ok
3
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarMaciek_1980: Panie Remigiuszu, jak zwykle dzięki za miłe słowa :) Zapewniam, że będzie więcej :)
dodano: Niedziela, 2014.01.26 16:04
ok
3
not ok
0
odpowiedz|usuń
~matiabba: Znamkomity artykuł .. Aż milo czytać :)
dodano: Sobota, 2014.07.05 23:45, IP:87.205.58.XXX
ok
0
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarMaciek_1980: Dziękuję bardzo :)
dodano: Niedziela, 2014.07.06 22:18
ok
0
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Poznański gotyk, część 1 (13 lip 2017)
Bunt wójta Przemka (3 lip 2017)
Sołacz - willowa dzielnica Poznania (15 cze 2017)
Cesarzowa Wiktoria w Poznaniu (9 cze 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2 (27 maj 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz