blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej
ok
175
not ok
0
liczba odsłon: 2200

Poznaniacy i w ogóle Wielkopolanie, mają wiele powodów do dumy ze swojego miasta i regionu. Jest jednak coś, z czego wszyscy możemy być dumni, a tym „czymś” jest praca organiczna.

U podstaw każdej praktyki leży teoria, a ta nie powstaje zwykle od razu. Idea pracy organicznej wykuwała się stopniowo w latach trzydziestych i czterdziestych XIX wieku, aby osiągnąć ostateczny kształt po klęsce wielkopolskiej Wiosny Ludów. Fakt, że propozycje pierwszych organiczników, a zwłaszcza Karola Marcinkowskiego, trafiły na podatny grunt i zostały przyjęte przez część polskich elit, świadczyło o tym, że etos pracy i przedsiębiorczości nie był obcy Polakom pod zaborem pruskim, a jego początki sięgają drugiej połowy XVIII wieku, co zadawało kłam twierdzeniom, że dopiero Prusacy nauczyli Polaków pracować.


J. Knorr, Stary Rynek w Poznaniu, 1838 r., źródło: www.wieczorkiewicz.org.


Pierwszą inicjatywą o charakterze organicznikowskim, była próba powołania w 1828 roku przez grupę ziemian, m. in. Tytusa Działyńskiego i Antoniego Kraszewskiego, Towarzystwa Rolnictwa, Przemysłu i Oświaty. Inicjatywie tej patronował arcybiskup gnieźnieński i poznański – Teofil Wolicki. Władze pruskie nie wydały jednak zgody na utworzenie tej organizacji. Na kolejne projekty trzeba było czekać długie siedem lat. Powodem było czynne zaangażowanie części Wielkopolan w powstanie listopadowe, a po jego upadku, zapanowała powszechna apatia i zniechęcenie. Sytuacji nie poprawiły ostre spory w środowisku polistopadowej „Wielkiej Emigracji”. W 1835 roku, grupa ziemian zebrana przez  Gustawa Potworowskiego i Waleriana Rembowskiego, postanowiła przełamać ten stan apatii i założyła słynne Kasyno w Gostyniu, które stało się pierwszą instytucją organicznikowską w Wielkim Księstwie Poznańskim. W tym samym czasie w Poznaniu, z inicjatywy Karola Marcinkowskiego zbudowano Hotel Bazar, ośrodek polskiego życia społeczno-gospodarczego oraz założono Towarzystwo Naukowej Pomocy, którego celem była pomoc stypendialna dla zdolnej, acz biednej młodzieży. Dalej jednak brakowało ideowej koncepcji pracy organicznej. Taką podstawę ideologiczną dostarczyła filozofia Hegla.


Karol Marcinkowski, źródło: www.bazarpoznanski.pl


Początek lat czterdziestych przyniósł pewne złagodzenia kursu politycznego, co wiązało się z osobą nowego króla - Fryderyka Wilhelma IV. W 1841 roku odwołano z funkcji naczelnego prezesa Wielkiego Księstwa Poznańskiego Edwarda Flottwella, którego polityka prowadziła do stopniowej germanizacji poznańskiego. Poznań stał się głównym, obok emigracji,  ośrodkiem polskiej myśli społecznej, politycznej i filozoficznej. Na salonach mieszczańskich dyskutowało się głównie o Heglu, który był wówczas „na fali”. Jednym z głównych problemów, jakie poruszano podczas licznych dyskusji, była kwestia stosunku jednostki do społeczeństwa. Podkreślano, że człowiek jest istotą społeczną, żyjącą w społeczeństwie i dla społeczeństwa, powinien więc poświęcać się dla innych, indywidualizm, jako prymat jednostki nad społeczeństwem, kategorycznie odrzucano, jako wyraz szkodliwego egoizmu. Zaczęto ujmować ludzkość jako swoisty organizm, który łączy w sobie przeciwstawne tendencje i żywioły. Prace organiczne więc, to działania na rzecz jedności w sferze społecznej, pomimo istniejących różnic. Poglądy te rozwijali głównie poznańscy filozofowie: Augustyn Cieszkowski i Marceli Motty. 


August Cieszkowski, źródło: Wikimedia.


Termin prace, a w właściwie „roboty organiczne”, sformułowano jednak dopiero w 1848 roku. Wyrazem owej „organicznej” jakości społeczeństwa, był pęd do zrzeszania się. Uważano, że jedyną drogą do realizacji zakładanych celów, jest tworzenie różnego rodzaju organizacji.


Teoretycy pracy organicznej zdawali sobie sprawę ze słabości ekonomicznej społeczeństwa polskiego i  nieuchronności przemian cywilizacyjnych. Tylko naród bogaty i nowoczesny przetrwa. Podkreślano konieczność zachowania polskiego stanu posiadania na wsi. Ziemię uważano za największe bogactwo i narodowy skarb. Każdego, kto sprzedawał ziemię Niemcom, uważano za zdrajcę. Nie wystarczało jednak tylko pracować na roli. Najważniejsze stało się wprowadzenie nowoczesnych metod gospodarowania i tu stawiano za wzór generała Dezyderego Chłapowskiego, który stworzył w swoich dobrach w Turwi wzorcowe gospodarstwo rolne, prowadzone na prawdziwie europejskim poziomie. Chłapowski, oficer napoleoński i uczestnik powstania listopadowego, posiadł wiedzę rolniczą podczas kilkuletniego pobytu w Anglii. Samo rolnictwo jednak nie mogło zapewnić rozwoju cywilizacyjnego i bogactwa narodowi.


Generał Dezydery Chłapowski, źródło: Wikimedia.


Bez przemysłu i handlu marzenia o nowoczesnym nardzie pozostałyby jedynie marzeniami. Trzeba było jednak przebudować polską mentalność. Szlachta pogardzała handlem, uważając go za zajęcie niegodne szanującego się obywatela. Kultura szlachecka zaś promieniowała na resztę społeczeństwa. Organicznicy postulowali więc kształcenie młodzieży w kierunku handlu, rzemiosła i przemysłu, a także przekonywali społeczeństwo, jak ważne jest zbudowanie własnego handlu. W  poprawie  bytu materialnego widziano sposób na poprawę kondycji moralnej narodu. Obawiano się także zagrożenia, jakie dla Polaków stanowili silni gospodarczo Niemcy. Jeśli Polacy chcą być dalej gospodarzami u siebie, muszą nie tylko trzymać się ziemi, ale też być konkurencją dla Niemców w dziedzinie przemysłu i handlu.  Cel ten poniekąd spełniać miał poznański Bazar, gdzie przewidywano miejsca na sklepu i warsztaty dla Polaków. Swój sklep założył w nim również Hipolit Cegielski. Nie wszyscy jednak podzielali to stanowisko. Karol Libelt przestrzegał przed materializmem, uganianiem się tylko i wyłącznie za zyskiem i budowaniu bogactwa kosztem nędzy robotników.


Bazar w Poznaniu, źródło: Wikimedia.


Mamy już więc zdefiniowaną rolę jednostki w społeczeństwie, zwrócenie uwagi na wartość ziemi uprawnej i potrzebę rozwijania przemysłu i handlu, ale teoretycy pracy organicznej podkreślali, że kluczową rolą w procesie modernizacji narodu i budowaniu świadomości narodowej, odgrywa edukacja. Nie może nazywać się Polakiem ktoś, kto nie zna historii i literatury polskiej, mówił Bronisław Trentowski. 


Ferdynand Bronisław Trentowski, źródło: Wikimedia


Ponadto Karol Marcinkowski dowodził, że wykształcenia daje wolność, bowiem nie jest wolnym  ten, … komu przesądy ciężarem ołowiu tamują lot myśli, ani też nim być nie może ten, którego myśl rozbiegana wynosi w obszar urojenia. Ani ten się wolnym uczuje, czyjej duszy namiętność pęta niewoli lub w kim myśl skierowana li do poziomu materialności tłumi szlachetniejsze uczucie. Najpierw więc miano poprzez edukację wyzwolić człowieka, a dopiero później Polaka. Jaka jednak miała być ta edukacja? Trentowski dowodził, że należy czerpać z osiągnięć naukowych Europy zachodniej. Libelt jednak znowu oponował. Uważał on, że należy skupić się na narodowych  funkcjach wychowania. Młodzież należy kształcić w tym, co rodzime, aby uczyć ją przywiązania do tego, co rodzinne, ojczyste. Przestrzegał przed wysyłaniem młodych ludzi na studia zagraniczne.


Do podstawowych obowiązków każdego człowieka, według organiczników, należało poświęcenie się dla dobra ogółu i oczywiście praca. Marcinkowski uważał, że o ile edukacja wyzwala człowieka ze zniewolenia duchowego, to praca, ze zniewolenia materialnego. Praca i poświęcenie były spłaceniem długu wobec społeczeństwa i nie były to tylko puste słowa. Czołowi przedstawiciele pracy organicznej całym swoim życiem udowadniali, jaką wartością jest praca i działalność społeczna. Marcinkowski wywodził się z gminu i wszystko zawdzięczał li tylko własnej pracy, a pracował do upadłego. Mimo, że był jednym z najlepiej zarabiających ludzi w Poznaniu, sam żył bardzo skromnie, a większość dochodów oddawał na cele społeczne. Hipolit Cegielski również był zadany tylko na siebie. Wywodził się z niezamożnej rodziny, a dodatkowo jego ojciec nie miał głowy do interesów. Hipolit nie mógł więc liczyć na materialne wsparcie rodziny, a raczej sam wspierał rodzinę. Podobnie było księdzem Piotrem Wawrzyniakiem. Wywodził się on z rodziny chłopskiej, a w dodatku wielodzietnej. Można by rzec, że poznański, czy też wielkopolski etos pracy został ukształtowany właśnie dzięki organicznikom, nie zaś pruskiemu zaborcy.


Kolejną ważną kwestią rozwijaną przez organiczników, była idea solidaryzmu społecznego. Cały naród, wszystkie klasy społeczne miały zjednoczyć się wokół jednego celu, jakim było przetrwanie w warunkach niewoli, a później wspólna walka o wolność. Organicznicy przeciwstawiali się wszelkim próbom antagonizowania klas i podburzania chłopów przeciw szlachcie, a robotników przeciw burżuazji. Klasy uprzywilejowane miały działać na rzecz poprawy położenia najbiedniejszych. Dystans zaś między przedstawicielami różnych klas społecznych miał się stopniowo  zmniejszać, aby wreszcie zniknąć całkowicie. W Poznańskiem było to o tyle łatwiejsze, w porównaniu z innymi zaborami, że tutaj nie było właściwie magnaterii, a szlachta stanowiła zaledwie 3% społeczeństwa. Inteligencja wywodziła się głównie z mieszczaństwa, a wielu organiczników pochodziło z nizin społecznych, jak chociażby wspomniany Marcinkowski. Ludzie ci więc lepiej rozumieli lud i pozbawieni byli szlacheckich przesądów. W Prusach, a co za tym idzie i w całym zaborze pruskim, istniał powszechny obowiązek szkolny, a analfabetyzm szybko zniknął Zarówno chłopi, jak i robotnicy, mieli dostęp do słowa pisanego, więc dobrze orientowali się w sytuacji politycznej i łatwiej można było do nich trafić z nowymi inicjatywami. Nikogo nie dziwił widok wielkopolskiego chłopa popijającego kawę z ziemianinem i dyskutujących o polityce światowej. 


Naiwnością byłoby stwierdzenie, że wszyscy bez wyjątku przyjmowali program pracy organicznej bez zastrzeżeń. Na drugim biegunie znaleźli się zwolennicy walki zbrojnej z zaborcą. Równolegle z wykuwaniem się idei organicznikowskiej, w Poznaniu tliły się spiski, inspirowane przez środowiska radykalnej emigracji. Spiskowcy i lewicowo nastawiona część poznańskich elit, jak drukarz i wydawca Walenty Stefański, poeta Ryszard Berwiński, czy emancypantka i dziennikarka, Julia Woykowska, nierzadko atakowali organiczników za chęć odciągnięcia młodzieży od walki i odkładanie walki o niepodległość na odległą przyszłość. Idee solidaryzmu społecznego i propagowanie jedności narodowej odrzucano, jako szkodliwe. W każdym społeczeństwie i narodzie w ogóle, potrzebne są różne i idee i postawy, jak stwierdzali przeciwnicy organiczników. Lewicujący działacze dążyli do połączenia rewolucji narodowej i społecznej. Rewolucja dokonać się mogła jedynie przez zaostrzenie konfliktów pomiędzy klasami społecznymi i w konsekwencji powstać miało nowe, bardziej sprawiedliwe społeczeństwo. Rewolucję uważano za motor postępu, a z tej perspektywy program organiczników głoszących coś wręcz przeciwnego, był dla lewicy nie do przyjęcia. Wkrótce spiskowcy i rewolucjoniści przejęli inicjatywę, choć nie na długo.


Karol Libelt, źródło: Wikimedia.


Lata 1846 - 48 okazały się przełomowe dla Poznania i Wielkopolski. Przygotowywane i planowane na rok 1846 wielkie, trójzaborowe powstanie, zakończyło się fiaskiem. W Poznaniu wskutek zdrady, większość spiskowców znalazło się w więzieniu, a niewielkie oddziały powstańcze zostały szybko rozbite przez wojsko pruskie. Pisałem już o tym jakieś czas temu w artykule: „Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu” (link: http://poznanskiehistorie.blogspot.com/2011/11/romantycy-i-spiskowcy-czyli-proba.html). Na organiczników spadł również bardzo dotkliwy cios. W wieku zaledwie 46 lat, odszedł twórca poznańskiej pracy organicznej – Karol Marcinkowski. Rok 1848 przyniósł kolejną nadzieję na wyzwolenie. Fala Wiosny Ludów przetoczyła się przez Europę, docierając również do Berlina, a wkrótce i nad Wartę. Zrewoltowany tłum uwolnił spiskowców z roku 1846 i wkrótce sami Wielkopolanie chwycili za broń. Jednakże powstanie to wkrótce upadło i trzeba było rozstać się z nadzieją na rychłe uzyskanie niepodległości. Wtedy też ponownie doszli do głosu organicznicy, którzy zaproponowali powrót do idei Karola Marcinkowskiego. Na łamach redagowanej przez siebie „Gazety Polskiej”, Hipolit Cegielski, filolog klasyczny, były profesor gimnazjum św. Marii Magdaleny i początkujący przemysłowiec, przypomniał program organiczników, a sam wkrótce stał się jednym z najważniejszych i najbardziej aktywnych przedstawicieli tego nurtu. Jednocześnie, na łamach „Przeglądu Poznańskiego”, Jan Koźmian, czołowy myśliciel obozu katolicko-konserwatywnego, użył po raz pierwszy określenia „roboty organiczne”.


Program poznańskiej pracy organicznej rodził się stopniowo i nie bez konfliktów. Był on pochodną idei Hegla, specyficznej sytuacji, w jakiej znajdowało się społeczeństwo polskie pod zaborem pruskim i osobistych doświadczeń twórców tego ruchu. Klęski z lat 1846 i 1848, a także pragmatyzm Wielkopolan, rodzący się wielkopolski etos pracy i przedsiębiorczości spowodował, że program pracy organicznej ostatecznie zwyciężył. Nie oznaczało to oczywiście pogodzenia się z rozbiorami. Po prostu zbrojną walkę o wolność przełożono na później, kiedy zaistnieją ku temu odpowiednie warunki. Najpierw należało ukształtować obywatela świadomego, wykształconego, skłonnego do poświęceń, pracowitego i pełnego wiary we własne siły. Okazja do walki pojawiła się w 1918 roku. Wielkopolanie chwycili wtedy za broń i zwyciężyli, a duch pracy organicznej przetrwał do dzisiaj i stał się częścią swoistego etosu wielkopolskiego.


Źródło:

W. Jakóbczyk, Przetrwać nad Wartą 1815 - 1914, z cyklu: Dzieje narodu i państwa polskiego, Warszawa 1989.

J. Kozłowski, Wielkopolska pod pruskim zaborem w latach 1815 – 1918, Poznań 2004.

P. Matusik, Idea pracy organicznej w Poznańskiem w dobie Karola Marcinkowskiego, w: Karol Marcinkowski i jego czasy, „Kronika Miasta Poznania”, nr 3, 1996.

 
WASZE KOMENTARZE[1]
~Sophie: Dobry artykuł, przyjemnie się czyta. Dziękuję za przybliżenie tej części poznańskiej historii ;)
dodano: Wtorek, 2013.10.08 22:54, IP:46.250.168.XXX
ok
3
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Sołacz - willowa dzielnica Poznania (15 cze 2017)
Cesarzowa Wiktoria w Poznaniu (9 cze 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2 (27 maj 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz