blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
Poznań w listopadzie 1918 roku
ok
7
not ok
0
liczba odsłon: 1560

Dziś Narodowe Święto Niepodległości. W dniu 11 listopada 1918 roku, Józef Piłsudski przejął w Warszawie władzę nad wojskiem z rąk Rady Regencyjnej, a jednocześnie podpisano rozejm kończący I wojnę światową. Oczywiście, proces wyzwalania ziem polskich spod władzy niedawnych zaborców dopiero się rozpoczął. Wielkopolska pozostawała jeszcze wówczas częścią Niemiec i musiała poczekać na wyzwolenie kilka miesięcy, ale Wielkopolanie nie czekali z założonymi rękami i podjęli działania, które zaowocowały wyswobodzeniem.

Rok 1918 uznawany jest za prawdziwy koniec „długiego wieku XIX”, który rozpoczął się wybuchem rewolucji francuskiej w 1789 roku, a zakończył rozejmem w Compiégne. I wojna światowa, która była najkrwawszą z wojen znanych do tej pory ludzkości, dobiegała końca, rozpoczynając zarazem nową epokę historyczną – XX wiek. Upadły stare imperia – carską Rosję, zastąpiła Rosja bolszewicka, Cesarstwo Niemieckie przekształciło się w republikę, a Austro-Węgry po prostu się rozpadły. Powstały nowe państwa w Europie, jak Finlandia, Łotwa i Estonia, a niektóre, jak Polska, odzyskiwały niepodległość po latach. Zatriumfowała demokracja, choć już w kilkanaście lat po zakończeniu wojny, większość państw europejskich była rządzona w sposób totalitarny lub autorytarny. Traktat wersalski, podpisany w 1919 roku, okazał się właściwie rozejmem na dwadzieścia lat, kiedy to świat stanął w obliczu wojny jeszcze straszniejszej, niż ta z lat 1914 – 18. Ale wróćmy do Poznania; jest wczesna jesień 1918 roku…

Aleje Marcinkowskiego na pocz. XX w., źródło: poznan.pl

Poznań w 1918 roku, liczył 170 tys. mieszkańców, z czego Polacy stanowili najliczniejszą grupę narodowościową (57%) ale, mimo swej przewagi liczebnej, byli dyskryminowani. Wyższe stanowiska w urzędach, wojsku i policji były dla nich zamknięte. W Poznaniu nie było uniwersytetu, co powodowało, że liczba polskiej inteligencji była stosunkowo niewielka, mimo to, działało wiele polskich instytucji kulturalno-oświatowych i gospodarczych. Ukazywały się też polskie czasopisma. Namiastką uniwersytetu, było Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Polacy zasiadali w parlamencie pruskim i niemieckim, co dawało im  świetną szkołę polityczną. Poznań uchodził za stolicę ziem zaboru pruskiego, co czyniło go centrum życia politycznego zachodnich ziem polskich. Głównymi siłami politycznymi w mieście, były: chadecja, endecja i ugrupowania konserwatywne, a dużymi wpływami cieszyli się przedstawiciele Kościoła katolickiego, którzy nierzadko pełnili wiele funkcji politycznych i społecznych. Młodzież angażował się w ruchu skautowski i wstępowała do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.

Wojciech Trąmbczyński, źródło: Wikimedia.

Endecja i chadecja jeszcze wówczas współpracowały z sobą, w ramach Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego. Czołowi politycy związani z endecją, to: adwokaci: Bernard Chrzanowski, Jarogniew Drwęski i Wojciech Trąmbczyński oraz lekarze: Bolesław Krysiewicz, Czesław Meissner i Celestyn Rydlewski. Wśród najbardziej aktywnych działaczy obozu chrześcijańskiej demokracji, należałoby wymienić księży: Stanisława Adamskiego, Józefa Kłosa i Antoniego Stychla. Partie robotnicze i chłopskie były nieliczne i nie cieszyły się zbyt wielkim poparciem ludności. Polacy byli podzielenie polityczne i społecznie, ale jednocześnie cechowała ich solidarność narodowa, którą zawdzięczano tradycjom pracy organicznej.

Ks. Stanisław Adamski, źródło: Wikimedia.

Ofensywa na froncie zachodnim, podjęta przez Niemcy po podpisaniu traktatu pokojowego z Rosją Radziecką w Brześciu 3 marca 1918 roku, załamała się i generalicja niemiecka zdała sobie sprawę, że wojna jest przegrana. 1 października 1918 roku na czele rządu niemieckiego stanął książę Maksymilian Badeński, który kilka dni później wystąpił w parlamencie, informując, że podjęto rozmowy w sprawie zakończenia walk. Strona niemiecka zwróciła się do prezydenta USA Woodrowa Wilsona, z propozycją nawiązania rokowań w oparciu o słynny program pokojowy prezydenta, zawarty w 14 punktach i ogłoszony 8 stycznia 1918 roku. 13 punkt prezydenckiego orędzia mówił o odbudowie niepodległego państwa polskiego z dostępem do morza. Polscy posłowie do parlamentu Rzeszy z przewodniczącym Koła Polskiego Władysławem Seydą, natychmiast uznali, że oderwanie ziem zaboru pruskiego od Niemiec i przyłączenie ich do odradzającej się Polski, jest w pełni uzasadnione, jednakże większość polityków niemieckich nie chciało nawet o tym słyszeć. 

Władysław Seyda, źródło: Wikimedia.

Tymczasem jednak, w dniach od 3 do 9 listopada, przetoczyła się przez Rzeszę fala rewolucji, która obaliła wszystkie domy panujące. 10 listopada król pruski i cesarz Niemiecki Wilhelm II uciekł do Holandii i wkrótce zrzekł się obydwu tronów. Armia znalazła się w rozkładzie, a administracja przestała funkcjonować. Władzę przejmowały stopniowo rady robotników i żołnierzy. 11 listopada Niemcy zawarły rozejm z Francją, Wielką Brytanią i pozostałymi krajami ententy.

Cesarz Wilhelm II na froncie w 1917 r., źródło: Wikimedia.

Polacy w Poznańskiem tymczasem, szykowali się do przejęcia władzy nad ziemiami zaboru pruskiego i przyłączenia ich do Polski. Od 1916 roku, działał w konspiracji Tajny Międzypartyjny Komitet Obywatelski, który w lipcu 1918 roku przekształcono w Centralny Komitet Obywatelski. Jednocześnie utworzono Komitet Obywatelski na Miasto Poznań, w skład którego wchodzili m.in.: Jarogniew Drwęski, ks. Walenty Dymek, Bolesław Krysiewicz, Czesław Meissner, Celestyn Rydlewski, Roman Leitgeber, Wojciech Trąmpczyński i wielu innych. 

Czesław Meissner, źródło: Wikimedia.

Część polityków działało jednocześnie w CKO, jak i w Komitecie Obywatelskim na Miasto Poznań. Na czele CKO stał Wydział Wykonawczy. Komitet liczył na odłączenie zaboru pruskiego od Niemiec na drodze pokojowej, po klęsce Niemiec i w oparciu o traktat kończący wojnę. Miał o to zabiegać, istniejący od 1917 roku, Komitet Narodowy Polski w Paryżu, założony i kierowany przez Romana Dmowskiego. 

Komitet Narodowy Polski w Paryżu, źródło: Wikimedia.

Członkowie „Sokoła” zintensyfikowali ćwiczenia z bronią i musztrę, utworzono też Wydział Wojskowy przy CKO. W lutym 1918 roku powstała też Polska Organizacja Wojskowa zaboru pruskiego, złożona ze starszych skautów i dezerterów z armii niemieckiej. Na jej czele stał Wincenty Wierzejewski. Organizacja ta szukała kontaktów z piłsudczykami i opowiadał się za bezpośrednia walką zbrojną i tworzeniem faktów dokonanych. POWzb gromadziła broń, prowadziła wywiad wojskowy i szkoliła się do przyszłych działań, jednakże większość wielkopolskich polityków uważała, że czas na walką z bronią w ręku jeszcze nie nadszedł, co jednak nie wykluczało przygotowania się do niej. 17 października 1918 roku, utworzono Straż Ludową, organizowaną na bazie gniazd „Sokoła”. Na jej czele stanął Julian Lange.

Rewolucja, do której doszło w Niemczech, dotarła wkrótce do Poznania. Przynieśli ją do miasta żołnierze, którzy wracali do domów, porzuciwszy okopy. 9 listopada żołnierze stacjonujący w cytadeli, utworzyli Radę Żołnierzy. Na jej czele stanął sierżant z Hamburga – August Twachtmann. Następnego dnia zrewoltowani żołnierza próbowali przejąć władzę nad miastem i prowincją.

Wiec żołnierzy w Poznaniu 10.11.1918 r., źródło: Wikimedia.

Dowódca garnizonu poznańskiego, gen. Aler von Hahn obawiając się, że sytuacja wymknie się spod kontroli, postanowił przejąć inicjatywę i odgórnie powołał rady dla całego garnizonu. Wyznaczeni przez oficerów delegaci zebrali się i powołali 11-osobową Radę Żołnierzy garnizonu poznańskiego, z generałem Hahnem na czele. Nie odpowiadało to jednak ani zrewoltowanym żołnierzom, ani Polakom, gdyż Rada miała czysto niemiecki charakter. Wiecom i zebraniom nie było więc końca, zdarzały się też przypadki rozbrajanie Niemców.

Cywilne, niemieckie władze Poznania, zwróciły się do polskich polityków z prośbą o wyłonienie jakieś polskiej organizacji, która zapewniła by spokój w mieście i uspokoiła Polaków. Do Poznania przybył z Berlina przewodniczący Koła Polskiego w parlamencie Rzeszy, Władysław Seyda i na zebraniu władz Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego, postanowiono przejąć inicjatywę. Porozumiano się z przedstawicielami strony niemieckiej. Z inicjatywy socjaldemokratów powołano Radę Robotników, którą następnie połączono z Radą Żołnierzy, tworząc Radę Robotników i Żołnierzy, odsuwając uprzednio gen. Hahna z funkcji przewodniczącego Rady Żołnierzy. Hahna zastąpił Twachtmann, który stanął też na czele 22-osobowego Wydziału Wykonawczego Rady Robotników i Żołnierzy. We władzach Wydziału znaleźli się też Polacy: Matuszewski i Rydlewski. 11 listopada Centralny Komitet Obywatelski ujawnił się, przemianowując się jednocześnie na Naczelną Radę Ludową. Komitet Obywatelski na Miasto Poznań przemianowano na Radę Ludową. Tego samego dnia, usunięto ze stanowisko nadburmistrza Poznania Ernsta Wilmsa, zastępując go Jarogniewem Drwęskim. 

Ernst Wilms, źródło: Wikimedia.

Drwęski został wyznaczony na stanowisko nadburmistrza przez Radę Robotników i Żołnierzy, na wniosek NRL. Formalne obowiązki jednakże, przejął dopiero 19 listopada. W listopadzie Wilms nie miał już czego w Poznaniu szukać. Wystarczyła doba, by jego ustąpienie, przypominające obalenie, przyjął do wiadomości Berlin i zgodził się na Drwęskiego – formalnie komisarycznego nadburmistrza, dla Polaków jednak od początku pierwszego polskiego prezydenta miasta od czasów napoleońskich. […] W ręce polskie przeszedł najbardziej prestiżowy posterunek w mieście. (W. Łazuga, Znany – nieznany prezydent Poznania. Rzecz o Jarogniewie Drwęskim).

Jarogniew Drwęski, źródło: Wikimedia.

Układ o zawieszeniu broni podyktowany delegacji niemieckiej 11 listopada 1918 roku, przewidywał, m.in., opuszczenie przez wojska niemieckie wszystkich zajętych w toku działań wojennych terytoriów, zarówno na zachodzie, jak i na wschodzie. Musieli więc Niemcy opuścić Królestwo Polskie, zajęte w 1915 roku. Układ jednak nie przewidywał, wbrew nadziejom polskich mieszkańców poznańskiego, wycofania się wojsk i administracji niemieckiej z Prowincji Poznańskiej. Część polityków poznańskich radziła czekać na postanowienia przyszłego traktatu pokojowego, mając nadzieję, że wówczas dyplomaci zwycięskich mocarstw uznają polskie postulaty i ziemie zaboru pruskiego staną się częścią nieodległej Polski. Byli jednak i tacy, którzy powątpiewali w to i zalecali chwycić za broń i tworzyć fakty dokonane, wykorzystując narastający chaos i rozprężenie w Niemczech, związane z narastaniem fali rewolucyjnej. „Dziennik Poznański” 12 listopada 1918 roku donosił: Abdykacja cesarza Wilhelma nie zdołała powstrzymać wybuchu rewolucji w Niemczech, która w dniu jednym, w jednej chwili nieledwie, zmiotła z widowni publicznej wszystkie prawie urządzenia polityczne, wszystkie podstawy dotychczasowego ustroju państwowego. […] w klasycznym kraju militaryzmu i biurokratyzmu, zabezpieczonym jak się zdawało, tysięcznemi, niezłomnemi środkami i sposobami przeciwko wszelkim wewnętrznym wstrząśnieniom”.

W Poznaniu zaistniały właściwie trzy ośrodki władzy. Oficjalnie, cała władza należała do polsko-niemieckiego Wydziału Wykonawczego Rady Robotników i Żołnierzy, z tym, że Polacy mieli przewagę w Radzie Robotników, a Niemcy w Radzie Żołnierzy. Formalnie działała dalej, choć nie bez problemów, stara administracja niemiecka i stare władze wojskowe. Trzecim ośrodkiem władzy, była polska Naczelna Rada Ludowa wespół z poznańską Radą Ludową. 

Naczelna Rada Ludowa, źródło: Wikimedia.

12 listopada powołano Komisariat Naczelnej Rady Ludowej, w skład którego weszli: ks. Stanisław Adamski z Poznania, Wojciech Korfanty z Górnego Śląska i Adam Poszwiński z Inowrocławia. Komisariat ujawnił się 14 listopada, ogłaszając, że przejmuje kierownictwo nad całością poczynań polskich na terenie zaboru pruskiego. Podjęto też przygotowania do zwołania sejmu dzielnicowego. 13 listopada, Polacy dokonali przewrotu w Radzie Żołnierzy (tzw. zamach na ratusz), przejmując kierownictwo obu rad. Najbardziej aktywni w „zamachu na ratusz” byli członkowie POW - Wojciech Wierzejewski, Mieczysław Paluch i Bohdan Hulewicz. Utworzono też tzw. Tajny Sztab Wojskowy, który miał pozyskiwać oficerów polskiego pochodzenia, gromadzić broń i prowadzić wywiad. Nowe władze Rady Robotników i Żołnierzy, podjęły uchwałę o konsultowaniu wszelkich decyzji z NRL. 14 listopada powołano 41 decerentów (kontrolerów), którzy mieli kontrolować wszystkie ważne urzędy i instytucje w Poznaniu i całej Prowincji Poznańskiej.

Władza polska w Poznaniu i w Prowincji, coraz bardziej się umacniała. Utrzymywano kontakty z Komitetem Narodowym Polskim w Paryżu, z władzami państw ententy, z nowym rządem w Berlinie, z powstającymi polskimi ośrodkami w pozostałych zaborach. Pisano też listy do prezydenta USA. 26 listopada 1918 roku, przeprowadzono wybory do poznańskiej Rady Ludowej i wybrano delegatów z Poznania na sejm dzielnicowy. Jednocześnie 12-osobowa delegacja NRL pojechała do Warszawy, aby omówić sprawę powołania wspólnego, ogólnopolskiego rządu. Przedstawiciele zaboru pruskiego odmówili jednak wejścia w skład rzędu Jędrzeja Moraczewskiego, uważając go za zbyt lewicowy i radykalny. Proponowali powołanie nowego rządu z Wojciechem Korfantym na czele. 

Wojciech Korfanty, źródło: Wikimedia.

Krytykowano też Piłsudskiego, zarzucając mu proniemieckie nastawienie. Od 3 do 5 grudnia 1918 roku, obradował w Poznaniu Sejm Dzielnicowy, ale to już temat na inną okazję.

W listopadzie 1918 roku, Polacy w Poznaniu zdobywając stopniowo władzę i nie decydując się na zbyt wczesne rozpoczęcie powstania zbrojnego, dali przykład odpowiedzialności i przezorności, a jednocześnie pokazali światu, że chcą być częścią niepodległej Polski. Udowodnili też, że są godnymi spadkobiercami pokoleń organiczników, którzy nakazali wystrzegać się nieodpowiedzialnych ruchów, czekać na korzystną sytuację międzynarodową i trwać przy polskości.

Źródło:
Dzieje Poznania w latach 1793 – 1945, praca zbiorowa pod redakcją J. Topolskiego i  L. Trzeciakowskiego, Warszawa – Poznań 1994.
„Dziennik Poznański”, www.wbc.poznan.pl
W. Łazuga, Znany – nieznany prezydent Poznania. Rzecz o Jarogniewie Drwęskim, Poznań 2005.
 
WASZE KOMENTARZE[1]
avatarseniorka: Ciekawy blog,z przyjemnościa ,przypomniałam sobie historyczne fakty związane z poznańskim listopadem,o niektórych dopiero dowiedziałam się z wpisu.Piękna stara pocztówka!!!!nadająca nostaligicznego klimatu... pozdrawiam
dodano: Poniedziałek, 2012.11.12 16:33
ok
1
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarpoznaniak29: Ciekawostki wyszperane w przewodniku Katolickim z 1928 r.
post photo
dodano: Wtorek, 2012.11.13 18:39
ok
1
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarpoznaniak29: oraz wspomnienie oswobodzenia Wielkopolski
post photo
dodano: Wtorek, 2012.11.13 18:46
ok
1
not ok
0
odpowiedz|usuń
avatarMaciek_1980: Dziękuję za wszystkie komentarze :)
dodano: Wtorek, 2012.11.13 20:13
ok
1
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Szkoła Wydziałowa Poznańska (2 wrz 2017)
Ogródki rozrywkowe i wyścigi konne, czyli jak dawniej bawiono się przy Drodze Dębińskiej (21 sie 2017)
10 wildeckich "perełek" (8 sie 2017)
Poznański gotyk, część 2 (23 lip 2017)
Poznański gotyk, część 1 (13 lip 2017)
Bunt wójta Przemka (3 lip 2017)
Sołacz - willowa dzielnica Poznania (15 cze 2017)
Cesarzowa Wiktoria w Poznaniu (9 cze 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2 (27 maj 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz