blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania
ok
7
not ok
0
liczba odsłon: 1275
Pomniki, bez nich trudno wyobrazić sobie nasze miasta. W dawnych wiekach były wznoszone ku czci świętych i władców, dopiero w wieku XIX, nastąpiła ich stopniowa „demokratyzacja”. Zaczęto bowiem wznosić pomniki ludziom zasłużonym na polu nauki i kultury, bohaterom narodowym, a także zaczęły one uosabiać idee, czyny i legendy, które legły u podstaw kształtowania się nowoczesnych narodów.

Pomniki, to bodaj jedyne obiekty, które w równym stopniu interesują historyków, socjologów, politologów, urbanistów, architektów, historyków sztuki, a także specjalistów od dziejów propagandy. Historyków interesują przede wszystkim dzieje powstania monumentów i ich wymowa ideologiczna, socjologów fascynuje sposób, w jaki oddziaływają one na społeczeństwo, a także przebieg akcji zbiórki funduszy na ich wystawienie. Politolodzy zastanowią się zapewne, czy wyrażały one oficjalną ideologię i program polityczny  państw i formy ich rządów. Historycy sztuki badają pomniki pod kątem ich formy i wartości artystycznych, a architekci i urbaniści, ich miejsce w przestrzeni miasta. Historycy propagandy, dziedziny stosunkowo młodej, a w Polsce prawie nie funkcjonującej, zainteresują się ideologią wyrażaną w pomnikach i ich propagandowym wydźwiękiem.

Istnieje wiele klasyfikacji monumentów. Dzieli się je na: prywatne, publiczne, polityczne, historyczne, alegoryczne i religijne. Do tego można dodać jeszcze pomniki realistyczne (takie które wprost wyrażają idee) i symboliczne, czyli takie, których twórcy wyrażają idee na pomocą symboli, a które dzięki temu można różnie interpretować. Historia pomników jest często odbiciem dziejów państw i narodów, a także miast, w jakich powstawały. Po rewolucji październikowej w Rosji, upadło wiele monumentów poświęconych carom i ich dygnitarzom, a zastąpiły je pomniki Lenina, Marksa, Stalina, Dzierżyńskiego itp., które z kolei zburzono po upadku komunizmu w tym kraju, choć w wielu miastach dalej stoją w najlepsze. Podobny los spotkał pomniki wystawiane przez władze zaborcze na ziemiach polskich. Po 1918 roku, większość z nich zburzono, zastępując je monumentami poświęconymi polskim bohaterom narodowym, walczącym o wolność, które z kolei były niszczone przez niemieckich i sowieckich najeźdźców w 1939 roku. Historia powstawania i upadku pomników jest więc niezwykle ciekawa, a w Poznaniu wieku XIX, stanowiła jeden z frontów „najdłuższej wojny nowoczesnej Europy”.    

W Poznaniu pomysły fundacji pomników prowadziły niejednokrotnie do konfliktów. Władze pruskie niechętnie pozwalały Polakom na stawianie monumentów w obawie, by nie stały się one elementem kształtującym świadomość narodową, a także nie prowadziły do buntu przeciw władzy, czy wreszcie nie były miejscem manifestacji patriotycznych. Natomiast pomniki stawiane pruskim królom, cesarzom i politykom, były odbierane przez Polaków jako prowokacja i manifestacja pruskiego panowania na tych ziemiach. Co jednak ciekawe, pierwsze pruskie pomniki o nacjonalistyczno-militarystycznym wydźwięku pojawiły się dopiero w drugiej połowie XIX wieku i wiązały się z nasileniem polityki germanizacyjnej. Polacy jednak nie ustawali, i im również udawało się, dzięki różnym zabiegom, stworzyć kilka ważnych dla kultury narodowej pomników.

Do 1848 roku, a więc w okresie, kiedy Prusy były monarchią absolutną, pozwolenie na budowę pomników wydawał sam król, po konsultacji ze swoimi ministrami. Pierwsze próby budowy pomników, które przypomniałyby o polskiej przeszłości Poznania, Polacy podejmowali już w latach 1816 – 19 i wiązały się one z budową monumentu, poświęconego pierwszym władcom polskim – Mieszkowi I i Bolesławowi Chrobremu. Władze pruskie początkowo nie wyrażały zgody na budowę takich pomników, ale dzięki staraniom niestrudzonego prałata, a wkrótce arcybiskupa Gniezna i Poznania - Teofila Wolickiego i innych działaczy, m.in. Edwarda Raczyńskiego, uzyskano zgodę na wystawienie tych pomników w katedrze w 1828 roku. Ku zdziwieniu pruskich urzędników, król Fryderyk Wilhelm III nie tylko zgodził się, ale także ofiarował pierwszą składkę w wysokości 100 talarów. Król Prus uznawał się za potomka Piastów, a poza tym pomnik taki wyrażał ideę monarchizmu, a ponadto stanęły one w Kaplicy Królewskiej, zwanej też „Złotą Kaplicą” w katedrze, a więc poza przestrzenią miejską.

Pomnik Mieszka I i Bolesława Chrobrego w katedrze, źródło: Wikimedia.

Kolejną polską inicjatywą, był pomysł wybudowania pomnika ku czci generała Jana Henryk Dąbrowskiego. W 1842 roku, powstał komitet jego budowy, poparty m.in. przez Karola Marcinkowskiego, Ludwika Sczanieckiego i Seweryna Mielżyńskiego, od razu też zaczęto zbierać składki, a polscy mieszkańcy Poznania okazali się niezwykle hojni. Pomnik miał być monumentalny i przedstawiać generała na koniu, natomiast na cokole miały być wypisane nazwy bitew, w których brał udział. Tym razem władze jednak zdecydowanie odmówiły zgody i trudno im się dziwić, w końcu w 1806 roku Dąbrowski jako pierwszy wystąpił militarnie przeciw Prusom. Uwieńczone sukcesem były natomiast długie zabiegi nad postawieniem pierwszego na ziemiach polskich pomnika Adama Mickiewicza w 1858 roku. Historia obu pomników Mickiewicza, zarówno tego dziewiętnastowiecznego, który stanął na placu w pobliżu kościoła św. Marcina, jak również tego dwudziestowiecznego, który obecnie stoi przed Collegium Minus UAM, jest na tyle ciekawa i obszerna, że zasługuje na odrębnym tekst, który niedługo powstanie, teraz pozwolę sobie jedynie o nim wspomnieć. W 1884 roku, powstał kolejny pomnik polskiego poety, tym razem Jana Kochanowskiego, wystawiony w trzechsetną rocznicę jego śmierci. 

Pomnik Jana Kochanowskiego, źródło: Wikimedia.

Obiekt miał formę obelisku i stanął w pobliżu katedry. Władze zgodziły się na pomnik, jednak nie polskiego poety, a… tytularnego proboszcza katedry, którym Kochanowski w istocie był. Ponadto pomnik stanął na Ostrowie Tumskim, a więc z dala od centrum miasta. Szczegółowo historię i kompozycję pomnika opisałem w 5 części cyklu Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego (link: http://poznanskiehistorie.blogspot.com/2011/09/historia-i-zabytki-ostrowa-tumskiego.html).

Pierwsza inicjatywa wystawienia pruskiego pomnika pojawiła się już w 1804 roku. Monument miał być poświęcony królowi Fryderykowi Wilhelmowi II i wyrażać wdzięczność za przyłączenie Poznania do państwa pruskiego. Pomnik planowano umiejscowić na nowo powstałym Placu Wilhelmowskim (ob. pl. Wolności), jednakże projekt nie doczekał się realizacji, gdyż dwa lat później do Wielkopolski wkroczyły wojska napoleońskie i wkrótce po tym prowincja ta została włączona do Księstwa Warszawskiego. Do projektu pomnika Fryderyka Wilhelma II powrócono jeszcze w latach 60. tych XIX wieku, ale wówczas wywołał on oburzenie ze strony polskich mieszkańców Poznania, dla których król ten był jednym z „grabarzy” niepodległej Rzeczpospolitej. Władze pruskie będąc w przededniu wojny z Austrią, nie chciały antagonizować stosunków narodowościowych w Prowincji Poznańskiej i ostatecznie nie powstał w Poznaniu pomnik tego króla.

Pierwszy niemiecki pomnik odsłonięto w Poznaniu 27 czerwca 1870 roku i był to tzw. Lew Nachodu (Löwendenkmal). Upamiętniał on żołnierzy V korpusu armii pruskiej, stacjonującego na terenie Prowincji Poznańskiej, którzy zginęli w bitwie pod Nachodem 27 czerwca 1866 roku w czasie wojny prusko-austriackiej. 

Lew Nachodu, źródło: www.mars.slupsk.pl

Pomnik przedstawiał lwa z grzywą na wysokim cokole, wspierającego się przednimi łapami na lawecie armatniej. Wokół cokołu ustawiono cztery figury dowódców różnych rodzajów sił zbrojnych pruskiej armii. Lew nieprzypadkowo patrzył na Wschód, co wyrażało dążenia ekspansjonistyczne Prus. Twórcą pomnika był Cäsar Stenzel, a stał on na Placu Wilhelmowskim. Na ceremonię odsłonięcia nie przybył, mimo zaproszenia, król Wilhelm I. Obecni byli za to przedstawiciele władz prowincji i arcybiskup Mieczysław Halka-Ledóchowski. Monument został zburzony w kwietniu 1919 roku, a w miejscu w który niegdyś stał, wmurowano tablicę upamiętniającą przysięgę powstańców wielkopolskich.

Zwycięstwo w wojnie z Francją w latach 1870-71 roku i proklamowanie Cesarstwa Niemieckiego, wywołało falę wznoszenia pomników upamiętnienia żołnierzy poległych w tej wojnie i samego cesarza Wilhelma I. Fala ta nie ominęła również Poznania. W 1879 roku pruski Prowincjonalny Związek Obrony Krajowej wystąpił z inicjatywą wzniesienia pomnika poświęconego cesarzowi Wilhelmowi I, jednakże odsłonięcie nastąpiło dopiero 10 lat później, 22 września 1889 roku. Pomnik stanął na Placu Działowym, w obecnej północnej części Alei Marcinkowskiego, przed nieistniejącym już budynkiem Generalnej Komendantury. 

Pomnik Wilhelma I, źródło: www.fotopolska.eu

Pomnik przedstawiał cesarza Wilhelma I w mundurze, a przy cokole umieszczono dwie postaci kobiece, pierwsza uosabiała boginię zwycięstwa oraz Ojczyznę, opłakującą swych poległych synów. Odsłonięcie odbyło się bez udziału władz centralnych, a władzę duchowną reprezentował jedyny w historii niemiecki arcybiskup Gnieźnieński i Poznański – Julius Dinder. Twórcą pomnika był berliński rzeźbiarz Robert Baerwald, a monument uchodził za jeden z najlepszych pomników cesarza, samemu Baerwaldowi zaś zapewnił sławę. Pomnik został zburzony w kwietniu 1919 roku.

Wzrost nastrojów nacjonalistycznych pod koniec XIX i nasilenie kursu germanizacyjnego przejawiło się również we wznoszeniu pomników. 2 września 1902 roku, odsłonięto pomnik, zmarłego w 1888 roku na raka krtani po zaledwie 99 dniach panowania, cesarza Fryderyka III. Władcę przedstawiono w mundurze polowym, a samą figurę ustawiono na wysokim cokole. Pomnik stanął we wschodniej stronie pl. Wilhelmowskiego, przed budynkiem Muzeum Prowincjonalnego, przemianowanego następnie w Muzeum Cesarza Fryderyka III (obecne Muzeum Narodowe). 

Pomnik Fryderyka III, źródło: www.poznan.wikia.pl

Odsłonięcia dokonał syn Fryderyka III, cesarz Wilhelm II, który wraz z małżonką, cesarzową Augustą Wiktorią, przybył do Poznania specjalnie na tę okazję. Twórcą pomnika był rzeźbiarz Johannes Boese. Pomnik został zburzony również w kwietniu 1919 roku.

Kolejnym symbolem pruskiego panowania w Poznaniu był pomnik poświęcony kanclerzowi Ottonowi von Bismarckowi. Odsłonięto go w 1903 roku. O tym pomniku napisałem już jakiś czas temu w tekście pt. Pomnik Bismarcka w Poznaniu, do którego niniejszym odsyłam – link: http://poznanskiehistorie.blogspot.com/2011/06/pomnik-bismarcka-w-poznaniu.html
Ostatnim „imperialnym” pomnikiem w Poznaniu był monument poświęcony pruskiemu feldmarszałkowi Augustowi von Gneisenau, odsłonięty 19 października 1913 roku. Gneisenau walczył w wojnach napoleońskich, brał m.in. udział w bitwie pod Lipskiem w 1813 roku, a w czasie powstania listopadowego, dowodził wojskami pruskimi w Wielkim Księstwie Poznańskim. Tutaj zresztą umarł i został pochowany.

Pomnik Bismarcka, źródło: Wikimedia.

Repertuar poznańskich pomników nie byłby pełny bez przedstawienia fontann, będących jednocześnie pomnikami. Pierwszym był pomnik bogini zdrowia, Hygei ufundowany przez Edwarda Raczyńskiego w latach 1840-41. Cokół został ozdobiony medalionem z głową pioniera wodolecznictwa – Wincentego Priessnitza. 

Pomnik Hygei, źródło: Wikimedia.

Historia pomnika została opisana w tekście o Bibliotece Raczyńskich (link: http://poznanskiehistorie.blogspot.com/2011/07/biblioteka-raczynskich.htm). W 1888 roku Poznań nawiedziła wielka powódź, a do miasta przybyła wówczas cesarzowa Wiktoria, żona umierającego Fryderyka III. Miasto postanowiło uczcić tę wizytę okazałą fontanną, przedstawiającą scenę mitologiczną - uwolnienia Andromedy przez Perseusza. Twórcą rzeźby odlanej w brązie był Johannes Pfuhl, a jej odsłonięcie nastąpiło w 1891 roku. Pierwotnie fontanna zdobiła plac Królewski (obecnie pl. Cyryla Ratajskiego). W 1956 roku przeniesiono rzeźbę do Parku Marcina Kasprzak (obecnie Park Wilsona), gdzie znajduje się do dzisiaj, jednak już jako zwykła rzeźba, a nie fontanna. Jest to bodaj jedyny niemiecki pomnik, który przetrwał do tej pory, a zawdzięcza to neutralnej tematyce i niezwykłej wartości artystycznej.

Pomnik Perseusza i Andromedy, źródło: Wikimedia.

Kolejnym pomnikiem-fontanną, była odsłonięta w 1911 roku fontanna, której centralnym elementem była figura brandenburskiego żołnierza trzymającego chorągiew. Miał on symbolizować potęgę Prus i wieczną przynależność Poznania i całej Wielkopolski do Niemiec. Fontanna stanęła przed zamkiem cesarskim na placu w pobliżu skrzyżowania dzisiejszych ulic: Św. Marcin i Kościuszki.

Oczywiście tekst ten nie obejmuje wszystkich pomników, które stanęły w Poznaniu w okresie zaboru pruskiego. Wybrałem tylko te największe i najbardziej znane. Mimo oporów ze strony władz pruskich, udało się stworzyć w mieście kilka pomników poświęconych polskim bohaterom, jednakże inicjatywa na tym polu należała zdecydowanie do Prusaków, co zważywszy na okoliczności, wydaje się oczywiste. Nie należy lekceważyć ceremonii odsłonięcia monumentów, gdyż były one okazją do manifestacji patriotycznych, bądź wyrażania niezadowolenia. Odsłonięcia prusko-niemieckich pomników były z reguły bojkotowane przez Polaków, z wyjątkiem kilku lojalnych ziemian i duchownych, natomiast odsłonięcie pomników Mickiewicza, czy Kochanowskiego były okazją do zamanifestowania przywiązania do polskości.

Źródło:
W. Molik, Poznańskie pomniki w XIX i na początku XX wieku, , w: Pomniki, „Kronika Miasta Poznania”, 2,  2001.      
Dzieje Poznania w latach 1793 – 1945, praca zbiorowa pod redakcją J. Topolskiego i L. Trzeciakowskiego, Warszawa – Poznań 1994.
www.pl.wikipedia.com
 
WASZE KOMENTARZE[1]
avatarTrelemorele: Dziękuje za wiele informacji. Kłopot jest z doszukiwaniem się takiej wiedzy w przestrzeni internetu. Do dziś nie ustaliłem nic o nie dawno restaurowanej fontannie z 1890 roku na Placu Marii Curie-Skłodowskiej na Wildzie. Miasto Poznań podobno kataloguje pomniki i ma niebawem opublikować wyniki. Czy będzie to dokładne, nie wiem-mam dużo znaków zapytania dotyczących także współczesnych pomników. Na byłym Placu Działowym w miejscu pomnika Wilhelma I moim zdaniem powinien stanąć Pomnik Wdzięczności, którego Komitet się powołał. Istnienie tam wcześniej pomnika Wilhelma I utwierdza mnie w moim pomyśle. Miejsce jest reprezentacyjne i wieńczy Aleje.
dodano: Poniedziałek, 2012.08.27 23:27
ok
2
not ok
0
odpowiedz|usuń
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Poznański gotyk, część 1 (13 lip 2017)
Bunt wójta Przemka (3 lip 2017)
Sołacz - willowa dzielnica Poznania (15 cze 2017)
Cesarzowa Wiktoria w Poznaniu (9 cze 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2 (27 maj 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz