blog background
 
Maciej Brzeziński: Poznańskie Historie
historia, zabytki, kultura, ludzie
metka_epoznan
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2
ok
41
not ok
0
liczba odsłon: 251
W ubiegłym tygodniu przedstawiłem zarys historii poznańskiej reformacji i kontrreformacji od samych początków w latach dwudziestych XVI stulecia, do „potopu” szwedzkiego. Dziś kontynuacja dziejów protestantyzmu w Poznaniu do roku 1793.

Czasy saskie, czyli koniec tolerancyjniej Rzeczypospolitej

W drugiej połowie XVII w., poznańscy protestanci nie mogli liczyć na wybudowanie zboru w Poznaniu. Luteranie korzystali więc z kościoła w Swarzędzu, a kalwiniści (ewangelicy reformowani) w Skokach, gdzie istniała duża gmina reformowana. Zmianę w dotychczasowej sytuacji przyniosła wielka wojna północna (1700 – 1721) i zajęcie Poznania przez Szwedów w 1703 r. 


1. Król August II Mocny.


Kapelani towarzyszący szwedzkim żołnierzom, odprawiali w mieście nabożeństwa, z czego skorzystała też miejscowa grupa ewangelików. Wkrótce jednak urządzono dwa odrębne miejsca do sprawowania posług duchownych. Żołnierze szwedzcy zaadaptowali na potrzeby kultu dom przy strzelnicy miejskiej, natomiast poznaniacy odprawiali nabożeństwa w jednej z sal łaźni przy ul. Woźnej (Butelskiej).


Po klęsce Szwedów w bitwie z Rosjanami pod Połtawą w 1709 r., garnizon szwedzki opuścił Poznań, likwidując dom modlitwy przy strzelnicy. To samo władze miejskie nakazały poznańskim ewangelikom, ci jednak odmówili. Wobec powyższego, magistrat zwrócił się do sejmiku w Środzie Wielkopolskiej z prośbą o wydanie decyzji w tej sprawie. Sejmik nakazał likwidację domu modlitwy. Burmistrz zebrał grupę ludzi i w styczniu 1710 r. wdarto się do budynku łaźni, gdzie odbywały się nabożeństwa. Część wyposażenia zniszczono, a resztę przekazano na rzecz fary. Kiedy do miasta wkroczyły wojska saskie, składające się w większości z protestantów, ponownie otwarto ewangelicki dom modlitwy. Stan ten trwał do 1716 r., kiedy to Poznań zajęły z kolei wojska konfederatów tarnogrodzkich, sprzymierzonych z Rosją przeciw Sasom i królowi Augustowi II Mocnemu. Konfederaci zniszczyli więc poznański zbór. Dowodzący konfederatami Chryzostom Gniazdowski, zacięty wróg protestantów, znany z tego, że zastrzelił ewangelika Wojciecha Sczanieckiego podczas obrad sejmiku w Środzie, usiłował wymusić na poznańskich protestantach astronomiczną kontrybucję w wysokości 40 tys. tynfów. Aby uzyskać tę sumę, nakazał aresztowanie starszych zboru, ale ostatecznie skończyło się na 3 tysiącach.


2. Oblężenie Poznania przez wojska saskie w 1704 r.


Niekorzystne dla protestantów było także przepisy prawne uchwalone podczas „sejmu niemego” z 1717 r., sejmu koronacyjnego z 1733 r. oraz sejmu pacyfikacyjnego z 1736 r. Nowe przepisy praktycznie znosiły zasadę równouprawnienia wyznań, choć oczywiście nie zakazano działalności Kościołów innych, niż katolicki. Zagwarantowano innowiercom tolerancję wyznaniową, pod warunkiem jednak, że nie zagrozi to dominującej pozycji Kościoła Rzymskokatolickiego. Szlachcie innowierczej (dysydenckiej) zakazano ubiegania się o urzędy i nadania królewskie, a także zabroniono odprawiania nabożeństw w zborach funkcjonujących po 1632 r., a te zbudowane po tej dacie, nakazano zburzyć. Obowiązujący dotąd zakaz wznoszenia kościołów protestanckich w miastach królewskich, rozciągnięto teraz na prywatne miasta i wsie. Zabroniono też organizowania nabożeństw w prywatnych mieszkaniach. W Polsce zaczęła więc obowiązywać szesnastowieczna zasada cuius regio, eius religio (czyje panowania, tego religia), podczas gdy na zachodzie Europy, pod wpływem Oświecenia, zwyciężała zasada tolerancji religijnej i państwa neutralnego wyznaniowo. Co ciekawe jednak, na ziemie polskie przybywali osadnicy z krajów protestanckich, zapraszani tu przez… szlachtę katolicką. Nikt nie żądał od nich zmiany wyznania, a przecież musieli budować dla siebie zbory, co oznaczało, że Rzeczypospolita nie była postrzegana jako kraj nieprzyjazny protestantom, bądź też przepisy antyprotestanckie nie były egzekwowane. Z powodu braku uczelni ewangelickich w Polsce, młodzież protestancka kształciła się na zachodzie. Wracając, przywozili z sobą idee oświeceniowe.


3. Sejm i senat w czasach Augusta II Mocnego.


Czasy stanisławowskie

Wstąpienie na tron Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1764 r. zmieniło sytuację dysydentów w Rzeczypospolitej. Król był zwolennikiem Oświecenia i tolerancji religijnej, ale początkowo nie śpieszył się z podjęciem odpowiednich działań z obawy przed oporem katolickiej szlachty. Dopiero decyzje podjęte na sejmie w 1768 r. pod naciskiem ambasadora Rosji Nikity Repnina, przyniosły pełne równouprawnienie katolików, ewangelików i wyznawców prawosławia w Rzeczypospolitej. Był to akt doniosły, szkoda tylko, że uchwalono go pod naciskiem obcego mocarstwa, a nie był on owocem myśli społeczno-politycznej polskich polityków. Warto zaznaczyć jednak, że w tym samym czasie w tak „oświeconych” krajach, jak Anglia i Szwecja, katolicy byli dyskryminowani (w Anglii do 1829 r.), a akt tolerancyjny wydany w 1781 r. przez cesarza Józefa II, wcale nie gwarantował równouprawnienia protestantów i wyznawców prawosławia w krajach rządzonych przez Józefa.


4. Król Stanisław August Poniatowski.


Szczegółowe przepisy regulujące równouprawnienie dysydentów w Polsce, opracowała Rada Nieustająca. W jej obradach jeszcze w 1767 r. uczestniczył poznański ewangelik, Andrzej Ackermann, przewodniczący poznańskiej gminy. Przedstawił on wówczas prośbę o wybudowanie zboru w stolicy Wielkopolski, którą zawarł w memoriale Remonstracya Starszych y Całego Zgromadzenia Dysydentów. Nowe prawo wyznaniowe, zostało entuzjastycznie przyjęte przez poznańskich protestantów. Zaczęto nawet poszukiwać parceli pod budowę poznańskiego zboru. Działania zmierzające do budowy kościoła, przerwał jednak wybuch konfederacji barskiej.


5. Krzyż konfederatów barskich.


Konfederacja barska 1768 – 1772 jest niejednoznacznie oceniania przez historyków. Z jednej strony bowiem, występowali oni przeciw coraz większemu uzależnieniu Polski od Rosji, a z drugiej, zwalczali zasadę równouprawnienia dysydentów, których uważali za obcych agentów, broniąc tym samym, w swoim mniemaniu, zagrożonej religii katolickiej. Wojska konfederackie kilkakrotnie wkraczały do Poznania, co było wyjątkowo uciążliwe dla miejscowych ewangelików, ale także nielicznych prawosławnych Greków, mieszkających w mieście oraz Żydów. Ciągłe burdy, rekwizycje oraz dotkliwe kontrybucje, które spadały na poznańskich dysydentów, były codziennością. Nie lepiej zachowywały się zresztą wojska królewskie, rosyjskie i pruskie, które walczyły z konfederatami. Warto jednak zaznaczyć, że mieszczaństwo poznańskie wykazało godną pochwały solidarność w obliczu zagrożenia wojennego. Wspomniany już Andrzej Ackermann, który zmuszony był ukrywać się przed konfederatami, schronił się w… kolegium jezuickim, gdzie został przyjęty po przyjacielsku i ukrywał się przez osiem dni. Wielu dysydentów schroniło się zresztą w poznańskich klasztorach.


6. Żołnierz konfederacji barskiej.


Przegrana konfederatów barskich w 1772 i pierwszy rozbiór Polski, był oczywiście klęską narodową, ale przyniósł też potwierdzenie równouprawnienia dysydentów. Dokonał tego sejm rozbiorowy z lat 1773 – 1775. Wielkopolscy luteranie już w 1775 zwołali synod do Leszna, który podjął szereg ważnych decyzji, jak reorganizacja struktur kościelnych w Wielkopolsce. Wybrano też nowe władze kościelne, zarówno świeckie, jak i duchowne. Powołano do życia konsystorz mający siedzibę najpierw w Lesznie, a od 1781 r. we Wschowie. Konsystorz miał nadzorować wszelkie aspekty życia religijnego wielkopolskiej wspólnoty, jak: organizacja nabożeństw, obsadzanie stanowisk kościelnych, nadzór nad szkołami i szpitalami oraz kwestie finansowe. Powołano szereg nowych parafii. W latach 1775 – 1793 liczba parafii w Wielkopolsce wzrosła z 48 do 70. Przy okazji wróciła sprawa budowy nowego kościoła ewangelickiego w Poznaniu.  


W 1775 r. poznańscy luteranie i kalwiniści (ewangelicy reformowani) powołali oficjalnie w pełni samodzielne parafie. Początkowo posługę duchowną wśród luteran w Poznaniu spełniał pastor Licht ze Swarzędza. Zanim zbudowano kościół,  modlono się w budynku Wagi miejskiej. Nabożeństwa dla ewangelików reformowanych odprawiał pastor Samuel Musonius ze Skoków. W 1777 r. zorganizowano konferencję parafii luterańskiej, na czele której stanął wielokrotnie już wymieniany, Andrzej Ackermann. Podjęto jednocześnie decyzję o włączeniu do poznańskiej parafii kilkunastu podpoznańskich wsi i osad, w tym: Łęczycy, Dąbrowy, Olędrów, Złotkowa, Suchego Lasu, Łysego Młyna, Naramowic, Kicina, Czapur, Złotnik i Łagiewnik. Formalnie jednak poznańska parafia była jeszcze częścią parafii w Swarzędzu. Dopiero w 1779 r. ostatecznie rozdzielono obie parafie, choć jeszcze przez kilka miesięcy trwały negocjacje w sprawie podziału majątku ruchomego. Pierwszy pastorem poznańskiej parafii luterańskiej został Ephraim Gottfried Stechebahr. Duszpasterzem kalwinistów został wspomniany już Musonius.


W 1777 r. nadeszła wreszcie zgoda królewska na wybudowanie kościoła luterańskiego. Budowę sfinansowano ze składek poznańskich parafian i zapisów testamentowych. Pomoc przyszła także od parafii niemieckich i z innych wspólnot protestanckich na terenie Wielkopolski. Autorem projektu świątyni był architekt Antoni Höhne, niemiecki katolik zamieszkały w Poznaniu, ojciec filozofa Józefa Hoene-Wrońskiego. 


7. Kościół Wszystkich Świętych, wcześniej Świętego Krzyża.


Kościół Świętego Krzyża stanął na Grobli i został ukończony dopiero w 1786 r. Służył on poznańskim ewangelikom do 1945 r., kiedy to przejęli go katolicy i przemianowali na kościół pw. Wszystkich Świętych. Władze parafii luterańskiej powołały w 1778 r. własną szkołę, początkowo mieszczącą się na Garbarach, a w 1783 r. przeniesioną do nowego budynku przy kościele.


8. Dawna pastorówka kościoła Św. Krzyża, budynek z przełomu XVIII i XIX w.


Mimo budowy okazałego kościoła oraz statusu Poznania jako stolicy Wielkopolski, to jednak Leszno, a nie Gród Przemysła był głównym ośrodkiem protestantyzmu w regionie. Poznań był zaledwie siedzibą okręgu, obejmującego tylko cztery parafie: Poznań, Swarzędz, Bnin i Krosno koło Mosiny. Konstytucja uchwalona 3 maja 1791 r., uznawała wprawdzie katolicyzm za religię panującą w Rzeczypospolitej, ale jednocześnie gwarantowała wszystkim wyznaniom pełną tolerancję. Ta sama konstytucja zakazywała jednak porzucania katolicyzmu i przechodzenia na inne wyznania, ale pamiętajmy, że zapis ten wprowadzono głównie z myślą o unitach, obawiając się masowej konwersji na prawosławie, co z kolei mogło pchnąć ich w ramiona Rosji. W 1793 r. do Poznania wkroczyły wojska pruskie i Poznań stał się stolicą nowoutworzonej prowincji – Prus Południowych. Zapiski zamieszczone w Kroniczce gminy ewangelickiej wskazują na to, że poznańscy ewangelicy nie przyjęli tego faktu z entuzjazmem, mimo, że Prusy były krajem ewangelickim. Być może obawiano się pruskiego autorytaryzmu.  


Dzieje poznańskich protestantów w okresie przedrozbiorowym, były burzliwe. Mimo okresów tolerancji, przerywanych tumultami i brakiem możliwości zbudowania własnej świątyni przez kilkadziesiąt lat, przetrwali. Niejednokrotnie zaś, solidarność mieszczańska okazywała się silniejsza od podziałów religijnych, a w trudnych warunkach, katolicy i protestanci pomagali sobie nawzajem. Pamiętajmy także, że Poznań nigdy nie był i nie będzie miastem jednowyznaniowym.  


Bibliografia:


Kroniczka gminy ewangelickiej w Poznaniu 1767 – 1793, oprac. R. Marciniak, Poznań 2002.

O. Kiec, Historia protestantyzmu w Poznaniu od XVI do XXI wieku, Poznań 2015.

M. D., Łabędzka-Topolska, Wpływy reformacji w Poznaniu, w: Dzieje Poznania do roku 1793, t. I, cz. 1, red. J. Topolski, Poznań 1988.


Źródło fotografii:


1.Louis de Silvestre [Public domain], via Wikimedia Commons

2. http://www.wieczorkiewicz.org/jpg/widok-ogolny-1704-001.jpg

3. By Unknown from England (www.wilanow-palac.pl) [Public domain], via Wikimedia Commons

4. Marcello Bacciarelli [Public domain], via Wikimedia Commons

5. By XVIII century (image taken by Mathiasrex, Maciej Szczepańczyk) [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons

6. See page for author [Public domain], via Wikimedia Commons

7. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kosciol_Wszystkich_Swietych_Poznan.jpg

8. http://fotopolska.eu/506791,foto.html



 
WASZE KOMENTARZE
DODAJ KOMENTARZ | Jesteś niezalogowany, Twój nick będzie poprzedzony ~zaloguj | zarejestruj
Liczba znaków do wykorzystania: 1000
codeimgNie jesteś anonimowy, Twoje IP zapisujemy w naszej bazie danych. Dodając komentarz akceptujesz Regulamin Forum
Do poprawnego działania mechanizmu dodawania komentarzy wymagane jest włączenie obsługi ciasteczek.
avatar
MACIEJ BRZEZIŃSKI
poznanskiehistorie.epoznan.pl
RSSsend_message
Nazywam się Maciej Brzeziński. Z wykształcenia jestem historykiem i wschodoznawcą. Od maja 2011 roku prowadzę tego bloga. Historia Poznania to jedna z moich pasji, ale za to największa, dlatego chcę popularyzować fascynujące dzieje tego miasta. Można mnie znaleźć także pod adresem: www.poznanskiehistorie.blogspot.com oraz na facebooku. Zapraszam więc do lektury.
Mój kontakt: poznanskiehistorie@gmail.com
ARCHIWUM WPISÓW
Szkoła Wydziałowa Poznańska (2 wrz 2017)
Ogródki rozrywkowe i wyścigi konne, czyli jak dawniej bawiono się przy Drodze Dębińskiej (21 sie 2017)
10 wildeckich "perełek" (8 sie 2017)
Poznański gotyk, część 2 (23 lip 2017)
Poznański gotyk, część 1 (13 lip 2017)
Bunt wójta Przemka (3 lip 2017)
Sołacz - willowa dzielnica Poznania (15 cze 2017)
Cesarzowa Wiktoria w Poznaniu (9 cze 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 2 (27 maj 2017)
Protestanci w przedrozbiorowym Poznaniu, część 1 (18 maj 2017)
Zanim powstały Targi Poznańskie, czyli Wystawa Wschodnioniemiecka w 1911 roku. (14 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 2 (4 maj 2017)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1835, część 1 (27 kwi 2017)
10 poznańskich "naj..." (18 kwi 2017)
Medycyna i higiena w renesansowym Poznaniu (2 kwi 2017)
Adwentyści Dnia Siódmego w Poznaniu (22 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 2 (9 mar 2017)
Bambrzy w dziejach Poznania, część 1 (3 mar 2017)
Jeżyckie wille - luksus i elegancja (15 lut 2017)
Legendarni biskupi poznańscy wg Długosza (6 lut 2017)
10 najsłynniejszych poznanianek (II) (22 sty 2017)
Poznaniacy wobec powstania listopadowego (30 lis 2016)
Paganini w Poznaniu (23 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 2 (17 lis 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1810, część 1 (9 lis 2016)
Żydzi w międzywojennym Poznaniu (27 paź 2016)
Ks. Józef Rogaliński i starania o uniwersytet w osiemnastowiecznym Poznaniu (19 paź 2016)
10 najpiękniejszych ulic w Poznaniu (13 paź 2016)
Aleksander I w Poznaniu (29 wrz 2016)
Współczesne kościoły Poznania (23 wrz 2016)
Generał Tadeusz Kutrzeba i Armia "Poznań" (14 wrz 2016)
Niegolewski i inni, czyli wielkopolscy szwoleżerowie Napoleona (6 sie 2016)
Początki nowoczesnego sportu w Poznaniu (17 lip 2016)
Od października do czerwca, czyli ogólnopolskie znaczenie Czerwca'56 (7 lip 2016)
Johow-Gelände, czyli urok łazarskich kamienic (23 cze 2016)
Jak bernardyn z franciszkaninem, czyli wojna mnichów w siedemnastowiecznym Poznaniu (16 cze 2016)
95 lat Międzynarodowych Targów Poznańskich (2 cze 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 2 (25 maj 2016)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1790, część 1 (19 maj 2016)
Adelajda i Kazimierz, czyli królewski ślub w katedrze poznańskiej (5 maj 2016)
Obchody Millenium Chrztu Polski w Poznaniu w 1966 roku (24 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 2 (16 kwi 2016)
Jak Poznańczycy walczyli z germanizacją, część 1 (10 kwi 2016)
Socrealizm w Poznaniu (16 mar 2016)
Panowie z Górki (2 mar 2016)
Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, czyli namiastka uniwersytetu (25 lut 2016)
Jordan - biskup polski czy poznański? (11 lut 2016)
Zjazd poznański 1530 roku (3 lut 2016)
Architektura międzywojennego Poznania (28 sty 2016)
10 nietuzinkowych poznaniaków (12 sty 2016)
Życie w Poznaniu w pierwszych miesiącach Wielkiej Wojny w świetle "Kuriera Poznańskiego" (15 gru 2015)
Święci patroni Poznania (9 gru 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 2 (24 lis 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1740, część 1 (17 lis 2015)
Cmentarz na Górczynie (4 lis 2015)
130 lat komunikacji telefonicznej w Poznaniu (21 paź 2015)
Włosi w dawnym Poznaniu (7 paź 2015)
"Ukochana żona", czyli historia księżnej Ryksy szwedzkiej, żony Przemysła II (12 sie 2015)
10 najpiękniejszych kamienic poznańskiej "belle epoque" (28 lip 2015)
Od Intendentury do Collegium Historicum (14 lip 2015)
"Naród Sobie", czyli narodziny i pierwsze lata Teatru Polskiego w Poznaniu (30 cze 2015)
Rymarze, krawcy i kuśnierze, czyli słów kilka o rzemieślnikach w średniowiecznym Poznaniu (24 cze 2015)
Kulturkampf (9 cze 2015)
Poznańscy muzułmanie (2 cze 2015)
Port rzeczny w Poznaniu (26 maj 2015)
10 osobliwości Poznania (13 maj 2015)
Szkoci w Poznaniu (5 maj 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 2 (27 kwi 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1700, część 1 (21 kwi 2015)
Poznańscy reformaci i ich śródecki kościół (24 mar 2015)
Generał Krzyżanowski, czyli jak wielkopolski szlachcic został amerykańskim bohaterem (10 mar 2015)
Ludzie niezwyczajni - o Dezyderym Chłapowskim i księdzu Piotrze Wawrzyniaku słów kilka (3 mar 2015)
10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (17 lut 2015)
Marcin Kasprzak i Róża Luksemburg, czyli socjaliści w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2015)
Wybierzmy 10 najpiękniejszych miejsc w Poznaniu (26 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 2 (18 sty 2015)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1650, część 1 (11 sty 2015)
Poznańska parafia prawosławna (14 gru 2014)
10 najpiękniejszych i najcenniejszych poznańskich kościołów (30 lis 2014)
"De optimo senatore", czyli międzynarodowa kariera pewnego poznańskiego biskupa (16 lis 2014)
Od Wszystkich Świętych do Andrzejek, czyli listopad w wielkopolskiej tradycji ludowej (2 lis 2014)
Poznań 1146 - Krzyszków 1157 (26 paź 2014)
Historia Folwarku Edwardowo (12 paź 2014)
Targowisko, centrum polskości i miejsce zgromadzeń, czyli Stary Rynek w XIX wieku (9 paź 2014)
10 symboli Poznania (21 wrz 2014)
Ad maiorem Dei gloriam, czyli przybycie jezuitów do Poznania (14 wrz 2014)
Na pensji w Poznaniu dziewiętnastego stulecia (7 wrz 2014)
Dzieje Górczyna (31 sie 2014)
Przerwa wakacyjna (27 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 2 (21 lip 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1580, część 1 (13 lip 2014)
10 najsłynniejszych poznanianek (29 cze 2014)
Katedra poznańska królewską nekropolią? (22 cze 2014)
Grecy w Poznaniu (15 cze 2014)
Konstancja z Potockich Raczyńska, czyli żywot kobiety niezwykłej (8 cze 2014)
Poznańska parafia Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego (1 cze 2014)
Gniezno czy Poznań? Gdzie znajdowała się pierwsza stolica Polski? (25 maj 2014)
No to mamy już 3 lata! (21 maj 2014)
10 osób, które najbardziej przyczyniły się do rozwoju Poznania (18 maj 2014)
Co kryje park na osiedlu Czecha? Pruskie umocnienia wśród ratajskich bloków! (11 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 2 (4 maj 2014)
Wehikuł czasu, czyli Poznań A.D. 1500, część 1 (27 kwi 2014)
Wesołych Świąt! (13 kwi 2014)
Beocja czy Sparta? Jak wykształcił się poznański etos (23 mar 2014)
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce i jego poznańska siedziba (16 mar 2014)
Pomniki Wieszcza Adama w Poznaniu (2 mar 2014)
Dominikanie, karmelici, bernardyni, czyli zakony żebracze w średniowiecznym Poznaniu (16 lut 2014)
Od Śluzy Katedralnej do powstania ICHOT (9 lut 2014)
W domu i w kamienicy, czyli jak mieszkali poznaniacy w XIX stuleciu (2 lut 2014)
Od osady Stelmachy do placu Wiosny Ludów (26 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 2 (19 sty 2014)
Wehikuł czasu, czyli jak się żyło w Poznaniu 600 lat temu, część 1 (12 sty 2014)
Dwa stare forty. Jedna historia, wspólna przyszłość? (5 sty 2014)
Chwała Zwycięzcom! (26 gru 2013)
Wesołych Świąt! (22 gru 2013)
Z Poznania do Hollywood, czyli historia Lilli Palmer (15 gru 2013)
Legenda o trzech skradzionych Hostiach - prawda, czy mit? (8 gru 2013)
Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (1 gru 2013)
Panorama renesansowego Poznania (17 lis 2013)
Miejsce kaźni Wielkopolan w okresie II wojny światowej - obóz koncentracyjny w Forcie VII w Poznaniu (8 lis 2013)
Kłopotliwy honorowy obywatel miasta Poznania (3 lis 2013)
Historia Jeżyc, część 2 (27 paź 2013)
Historia Jeżyc, część 1 (20 paź 2013)
Poznań kontra Kraków, czyli jezuickie starania o uniwersytet w Poznaniu w 1611 roku (13 paź 2013)
Doktor Marcin i inni, czyli początki poznańskiej pracy organicznej (29 wrz 2013)
Poznań w oparach czarnej magii (24 wrz 2013)
"W Poznaniu na wygnaniu", czyli poznańskie lata Kazimiery Iłłakowiczówny (15 wrz 2013)
Perły poznańskich podwórek, czyli ul. Ratajczaka 14 - historia zabudowy w podwórzu (8 wrz 2013)
Przerwa wakacyjna (21 lip 2013)
Burzliwe dzieje ratuszowego orła (14 lip 2013)
Podróż sentymentalna kolejką wąskotorową - kiedyś czasy świetności, a dziś pozostałości i wspomnienia (7 lip 2013)
Poznań pod wodą (30 cze 2013)
Wędrujące serce generała (23 cze 2013)
Pancerna Impreza. Fotorelacja z Dnia Otwartych Koszar w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych (16 cze 2013)
Odrodzenie z upadku, czyli działalność Komisji Dobrego Porządku w Poznaniu (9 cze 2013)
Fort VIIa - militarna przeszłość, "biurowa" przyszłość (2 cze 2013)
Od Wszechnicy Piastowskiej do Uniwersytetu Poznańskiego (26 maj 2013)
Książę Przemysł I - ojciec Poznania (19 maj 2013)
Medycyna i higiena w Poznaniu XIX stulecia (12 maj 2013)
28. Dni Ułana 2013 - fotorelacja Agnieszki Wiśniewskiej. (7 maj 2013)
"Błazeńskie urządzenie", czyli historia poznańskich koziołków (28 kwi 2013)
Poznańska Gra Liczbowa "Koziołki" (21 kwi 2013)
Hipodrom Wola - tradycja i teraźniejszość (14 kwi 2013)
Halo, halo, tu Radio Poznań! (7 kwi 2013)
Wesołych Świąt (28 mar 2013)
Książka w renesansowym Poznaniu (24 mar 2013)
Świat, którego już nie ma - Bambrzy na poznańskich Ratajach (17 mar 2013)
"Wichrzyciele i warchoły", czyli Marzec'68 w Poznaniu (10 mar 2013)
Apel (3 mar 2013)
Pozostałości Poznańskiej Twierdzy Fortowej - Fort 1 (3 mar 2013)
Alianckie naloty na Poznań (24 lut 2013)
Budynki pokawaleryjskie w Poznaniu, czyli od koszar do osiedla (17 lut 2013)
Jego Królewska Mość Mikołaj Rychlik (10 lut 2013)
Poznań w latach Wielkiej Wojny (3 lut 2013)
Zachować w pamięci miniony czas, czyli o Muzeum Uzbrojenia na poznańskiej Cytadeli (27 sty 2013)
Konkurs "Blog Roku 2012" (24 sty 2013)
"Piękna Polka", czyli historia królowej Elżbiety Ryksy (20 sty 2013)
Spotkanie z Igorem Janke (15 sty 2013)
Poznańskie stadiony, część 3 - Stadion przy ul. Bułgarskiej (13 sty 2013)
Dwieście lat temu urodził się Hipolit Cegielski! (6 sty 2013)
Wesołych Świąt !!! (19 gru 2012)
Rozrywki dzieci i młodzieży w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (9 gru 2012)
Powojenna odbudowa Starego Rynku (2 gru 2012)
Roman Wilhelmi - wybitny aktor z Poznania (25 lis 2012)
Ponowny pochówek junikowskich kosynierów (21 lis 2012)
Antiqua civitas posnaniensis, czyli dzieje Śródki (18 lis 2012)
Poznań w listopadzie 1918 roku (11 lis 2012)
Poznańska moda w czasach Oświecenia (5 lis 2012)
Odsłonięcie pomnika Romana Wilhelmiego w Poznaniu - fotorelacja (5 lis 2012)
Mały komunikat (5 lis 2012)
Poznańskie stadiony, część 2 - Stadion im. Edmunda Szyca (5 lis 2012)
Legenda polskiej archeologii (21 paź 2012)
Jak budowano Winogrady (14 paź 2012)
Poznaniaków droga ku nowoczesności (8 paź 2012)
Złodziejki, prostytutki, cudzołożnice, czyli kobieca przestępczość w dawnym Poznaniu (30 wrz 2012)
Od mostu Łacina do mostu św. Rocha (23 wrz 2012)
Jak króla Henryka w Poznaniu witano (16 wrz 2012)
Poznańskie stadiony, część 1 - Stadion Lecha na Dębcu (9 wrz 2012)
Budowniczy, uczony, biskup i polityk, czyli opowieść o Janie Lubrańskim (2 wrz 2012)
Pomniki dziewiętnastowiecznego Poznania (26 sie 2012)
Poznańscy ułani (15 sie 2012)
Na scenach kabaretów międzywojennego Poznania (12 sie 2012)
Próby emancypacji poznańskich Żydów w pierwszej połowie XIX wieku (8 sie 2012)
Dzieje "Poznańskiej Wenecji" (5 sie 2012)
Czas na urlop! (17 lip 2012)
Poznański debiut Władysława Hańczy (15 lip 2012)
Najcenniejsza relikwia poznańskiej katedry (11 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 2 (8 lip 2012)
Łacińskie inskrypcje na poznańskim Ratuszu, część 1 (4 lip 2012)
Poznański romantyk - Ryszard Wincenty Berwiński (28 cze 2012)
Na pomoc Prezydentowi i Rządowi! Poznań wobec przewrotu majowego 1926 roku (24 cze 2012)
Roman May i jego przemysłowe imperium (20 cze 2012)
Poznańskie organy Ladegasta (17 cze 2012)
Książka w średniowiecznym Poznaniu (10 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 2 (6 cze 2012)
Wielkopolskie struktury przedwojennego wywiadu i kontrwywiadu, czyli "Dwójka" w Poznaniu i Bydgoszczy, część 1 (3 cze 2012)
"Echt Poznanioki" kontra "Galicjoki", czyli konflikt swój-obcy w międzywojennym Poznaniu (30 maj 2012)
Królewska Niemiecka Akademia (27 maj 2012)
No to stuknął nam roczek! (20 maj 2012)
Pierwszy polski podręcznik savoir-vivre (16 maj 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 2 (13 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 2 (9 maj 2012)
Dzieje poznańskiej masonerii, część 1 (6 maj 2012)
Poznań a Konstytucja 3 Maja (3 maj 2012)
Rowerem przez Afrykę (29 kwi 2012)
Rycerze św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu (25 kwi 2012)
Czy w Poznaniu strzelano do cara? (15 kwi 2012)
Początki poznańskiej kinematografii (11 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 2 (1 kwi 2012)
Palmy, zajączek i dyngus, czyli wielkopolskie tradycje wielkanocne, część 1 (28 mar 2012)
Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, czyli jak wypromować Poznań, część 1 (25 mar 2012)
Ostatnia publiczna egzekucja w Polsce (21 mar 2012)
Poznańskie duchy i zjawy (18 mar 2012)
Szermierz poznańskiej kontrreformacji (14 mar 2012)
Moda renesansowego Poznania (11 mar 2012)
Związki Józefa Ignacego Kraszewskiego z Poznaniem (7 mar 2012)
Edukacja regionalna - czy jest obecna w szkole? (4 mar 2012)
O profesji kata w dawnym Poznaniu (29 lut 2012)
Ferdinand Foch w Poznaniu (26 lut 2012)
Najstarsza poznańska nekropolia (22 lut 2012)
O poznańskich łaźniach (19 lut 2012)
Ustrój renesansowego Poznania (15 lut 2012)
Tragiczna historia Ludgardy (12 lut 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 3 (8 lut 2012)
Perły Starego Rynku, część 4 (5 lut 2012)
Matka, żona i nauczycielka, czyli pozycja kobiet w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (1 lut 2012)
Ze wspomnień poznańskiego architekta (29 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, częśc 2 (25 sty 2012)
Między lojalnością a kontestacją. Mniejszość niemiecka w międzywojennym Poznaniu (22 sty 2012)
Poznań w Prusach Południowych 1793 - 1806 (17 sty 2012)
Trakt Królewsko-Cesarski. Podróż po historii Poznania, część 1 (15 sty 2012)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania, część 2 (12 sty 2012)
Pomnik Powstańców Wielkopolskich (10 sty 2012)
Kawiarnia, teatr i karty, czyli kilka słów o rozrywkach osiemnastowiecznego Poznania (8 sty 2012)
Z Rogalina przez Francję i Holandię, do Brazylii (5 sty 2012)
Bale w hotelu Bazar (3 sty 2012)
Świąteczny komunikat (20 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 2 (18 gru 2011)
Gwiazdor, makiełki i Herody, czyli wielkopolskie tradycje bożonarodzeniowe, część 1 (15 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 3 (13 gru 2011)
Krynoliny, gorsety, surduty i cylindry. Kilka słów o modzie dziewiętnastowiecznego Poznania (11 gru 2011)
Prezydent "Rzeczpospolitej Polskiej Poznańskiej" (5 gru 2011)
Perły Starego Rynku, część 2 (4 gru 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 7 (1 gru 2011)
Most znany i nieznany (29 lis 2011)
Romantycy i spiskowcy, czyli próba wywołania powstania w 1846 roku w Poznaniu (27 lis 2011)
Mentalność mieszkańców dawnego Poznania (24 lis 2011)
Perły Starego Rynku, część 1 (22 lis 2011)
Elegantki i modnisie dwudziestolecia międzywojennego (20 lis 2011)
Prezydent-legenda, czyli opowieść o Cyrylu Ratajskim (17 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 2 (15 lis 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 6 (13 lis 2011)
Patron najsłynniejszej ulicy w Poznaniu (10 lis 2011)
Miłość i polityka (8 lis 2011)
Skóry, wosk, śledzie i wino, czyli handel nowożytnego Poznania, część 1 (6 lis 2011)
Jak budowano Rataje (3 lis 2011)
Cmentarze na poznańskiej Cytadeli (1 lis 2011)
Muzyka w dawnym Poznaniu (30 paź 2011)
Polacy i Niemcy w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (27 paź 2011)
Dyplomata - arcybiskup - więzień - kardynał (25 paź 2011)
To już niemal sto lat, czyli historia Warty Poznań (23 paź 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów osiemnastowiecznego Poznania (20 paź 2011)
Tramwaje konne w Poznaniu (18 paź 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 6 (16 paź 2011)
Religijność w barokowym Poznaniu (13 paź 2011)
Twórca poznańskiego ratusza (11 paź 2011)
Dzieje poznańskiej sceny operetkowej (9 paź 2011)
Poznańskie wiosła (6 paź 2011)
Rozrywki mieszkańców renesansowego Poznania (4 paź 2011)
Administracja niemiecka w okupowanym Poznaniu 1939-45 (2 paź 2011)
Doktor Marcin (29 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 5 (27 wrz 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 5 (25 wrz 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów siedemnastowiecznego Poznania (22 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 2 (20 wrz 2011)
Od miasta-twierdzy do nowoczesnej metropolii. Rozwój Poznania w 1 poł. XX wieku. (18 wrz 2011)
Ludność żydowska w średniowiecznym i nowożytnym Poznaniu (15 wrz 2011)
Filolog i fabrykant. Opowieść o Hipolicie Cegielskim (13 wrz 2011)
Historia "Kolejorza", część 1 (11 wrz 2011)
Pomnik Armii "Poznań" (9 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 2 (6 wrz 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 4 (4 wrz 2011)
Wrzesień 1939 roku w Poznaniu (2 wrz 2011)
Międzynarodowe Targi Poznańskie w okresie międzywojennym, część 1 (31 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 4 (29 sie 2011)
Most Królowej Jadwigi (27 sie 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów szesnastowiecznego Poznania (25 sie 2011)
Poznańska Georges Sand (23 sie 2011)
Bułgarzy w Poznaniu (21 sie 2011)
Kolegium Jezuickie w Poznaniu (19 sie 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 3 (17 sie 2011)
Występy Heleny Modrzejewskiej na scenach poznańskich teatrów (15 sie 2011)
Komunikat (30 lip 2011)
Przybycie Bambrów do Poznania (28 lip 2011)
Edward hr. Raczyński (1786 - 1845) (26 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 3. Czas pracy i odpoczynku. (25 lip 2011)
Edukacja dziewcząt w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (24 lip 2011)
Subiektywny przegląd ważnych, zabawnych i tragicznych wydarzeń z dziejów średniowiecznego Poznania (22 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 2 (22 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 2 (21 lip 2011)
Mikołaj Skrzetuski (ok. 1610 - 1673) (19 lip 2011)
Szwedzi w Poznaniu, część 1 (18 lip 2011)
Historia i zabytki Ostrowa Tumskiego, część 1 (17 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 3 (16 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 2 (15 lip 2011)
Poznań na morzach i oceanach, część 1 (14 lip 2011)
Inteligencja polska w dziewiętnastowiecznym Poznaniu (13 lip 2011)
Biskup Andrzej Bniński (1396 - 1479) (12 lip 2011)
Perypetie z pomnikiem Bamberki (11 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 2 (10 lip 2011)
Reformacja i kontrreformacja w Poznaniu, część 1 (9 lip 2011)
Biblioteka Raczyńskich (8 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 2 (7 lip 2011)
Antoni Pfitzner i jego firma (5 lip 2011)
Krótka historia Łazarza (4 lip 2011)
Życie codzienne mieszczan poznańskich w średniowieczu, część 1 (3 lip 2011)
Przyjęcia u prezydenta Ratajskiego (2 lip 2011)
Emilia Sczaniecka (1804 - 1896) (1 lip 2011)
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (30 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 2 (29 cze 2011)
Pomnik Poznańskiego Czerwca'56 (28 cze 2011)
Poznański Czerwiec 1956 (27 cze 2011)
Przemysł piwowarski w Poznaniu w XIX i na początku XX wieku (26 cze 2011)
Panorama średniowiecznego Poznania, część 1 (25 cze 2011)
Pomnik Bismarcka w Poznaniu (24 cze 2011)
Akademia Lubrańskiego (23 cze 2011)
Kościół św. Wojciecha (22 cze 2011)
Antoni Radziwiłł 1775 - 1833 (21 cze 2011)
Ustrój średniowiecznego Poznania (20 cze 2011)
Fortyfikacje Twierdzy Poznań - bariera w rozwoju miasta w XIX wieku (19 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 5 (18 cze 2011)
Pałac Górków (16 cze 2011)
Józef Struś 1510 - 1568 (15 cze 2011)
Brytyjski nalot na Poznań (14 cze 2011)
Krótka historia Wildy (13 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 2 (12 cze 2011)
Więzienia w Poznaniu (10 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 4 (9 cze 2011)
Pożary i powodzie w renesansowym Poznaniu (8 cze 2011)
Perła poznańskiego baroku (7 cze 2011)
Twórca praskiego golema był Poznaniakiem (6 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 3 (5 cze 2011)
Zamtuzy i gamratki, czyli płatna miłość w Poznaniu, część 1 (4 cze 2011)
Pręgierz (3 cze 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 2 (2 cze 2011)
Paweł Edmund Strzelecki 1797 - 1873 (1 cze 2011)
Zamek Wilhelma II (31 maj 2011)
Poznańskie czarownice i ich obrońcy (30 maj 2011)
Kulinarna historia Poznania, część 1 (29 maj 2011)
Poznaniak wśrod pionierów pediatrii (27 maj 2011)
Poznaniak współtwórcą wielkich odkryć geograficznych (26 maj 2011)
Sytuacja kobiet w renesansowym Poznaniu (25 maj 2011)
Zamek Przemysła (24 maj 2011)
Dopisek (23 maj 2011)
Napoleon w Poznaniu (23 maj 2011)
Herb miasta Poznania (22 maj 2011)
Skąd się wzięła nazwa "Poznań"? (21 maj 2011)
Witam wszystkich i zapraszam do lektury. (20 maj 2011)
Zdjęcie: Marek Barankiewicz